Uzasadnienie
Pełnomocnik skarżącego, będący adwokatem, składając skargę kasacyjną od wyroku, którym oddalono skargę w niniejszej sprawie, wniósł o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wbrew informacji zamieszczonej w skardze kasacyjnej nie załączono do niej urzędowego formularza tego wniosku, wobec czego wezwano pełnomocnika do usunięcia tego braku formalnego.
Formularz przedłożono w terminie, lecz nie był on podpisany. Skarżący oświadczył w nim, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym pogorszyła się jego sytuacja życiowa i obecnie jego dochody ograniczają się do minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zaznaczył, że ma na utrzymaniu trójkę dzieci. We wniosku nie wskazano żadnego majątku, zwrócono natomiast uwagę na zobowiązania kredytowe oraz zajęcia komornicze.
Pismem doręczonym w dniu 18 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jego podpisanie oraz do uzupełnienia w terminie siedmiu dni zawartych w nim danych poprzez nadesłanie: odpisu orzeczenia orzekającego rozwód małżeństwa skarżącego (zaznaczono, że w przeciwnym razie żonę skarżącego, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie, należy uznać za osobę pozostającą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym w rozumieniu tego wezwania), zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, odpisu umowy o pracę skarżącego, zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015., wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentu określającego tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z nieruchomości będącej jego miejscem zamieszkania, np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp., zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy i sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.
W terminie zakreślonym wezwaniem usunięto jedynie braki formalne wniosku, nie przedłożono jednak żadnych dokumentów źródłowych, mimo że w piśmie skarżącego z dnia 25 października 2016 r. zastrzeżono, iż dokumenty te zostały do pisma załączone.
Skarżący domagał się już w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na okoliczności analogiczne do tych przywołanych obecnie, ale jego wniosek został oddalony postanowieniem Sądu z dnia 29 czerwca 2015 r. ze względu na fakt, iż niewystarczająco wykonał on wezwanie do przedłożenia materiałów źródłowych. Po oddaleniu zażalenia na to postanowienie, postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 734/15, wpis od skargi został uiszczony.
Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika.
Tymczasem w sprawie nie nadesłano żadnych dokumentów źródłowych, poprzestając jedynie na zapewnieniu, iż dokumenty te zostały załączone do pisma przewodniego. To, że nie było to pierwsze tego rodzaju zdarzenie w niniejszym postępowaniu, można pozostawić bez komentarza, ograniczając się do odnotowania faktu, iż wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku nie zostało dotąd wykonane. Stosownie do art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwanie tego rodzaju wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych.
Spostrzeżenia te są szczególnie adekwatne w rozpatrywanej sprawie. Skarżącemu odmówiono już przecież prawa pomocy właśnie ze względu na to, że uchylił się od udokumentowania swojej sytuacji. Co więcej, ostatecznie uiścił on wpis od skargi, choć był on dwukrotnie wyższy od wpisu od skargi kasacyjnej, który powinien być opłacony obecnie, mimo iż wcześniej utrzymywał, że jest to niemożliwe z uwagi na takie same okoliczności, jak te przywołane w rozpoznawanym wniosku. Nadal aktualne są więc twierdzenia zawarte w wydanym wcześniej postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy, które zachowało swoją moc jako orzeczenie prawomocne. Brak dokumentów źródłowych wyklucza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów wspomnianej sytuacji wnioskodawcy, w szczególności dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego, a nawet jego zadłużenia. Nie wiadomo zresztą tego, z kim w istocie on to gospodarstwo tworzy, gdyż nie wykonano także wezwania w części odnoszącej się do stanu rodzinnego i miejsca zamieszkania.
Niewykonanie wezwania uniemożliwia uwzględnienie wniosku;
w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157).
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.