Uzasadnienie
W dniu 19 lutego 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym B. G. zwróciła się od zwolnienie od kosztów sądowych. W tych ramach oświadczyła, że w chwili obecnej otrzymuje minimalne wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto. Po uiszczeniu wszystkich niezbędnych stałych wydatków do dyspozycji pozostaje jej kwota [...] zł.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Z posiadanych składników majątkowych wymieniła: nieruchomość zabudowaną o pow. [...] ha (współwłasność), spółdzielcze własnościowe mieszkanie o pow. [...] m² oraz działkę o pow. [...] m² (współwłasność). Dochód jej gospodarstwa oznaczyła w kwocie [...] zł brutto. Dodała przy tym, że pomimo trudnej sytuacji finansowej pomaga jeszcze swoim synom, którzy mieszkają wraz z ojcem. W tych ramach oświadczyła, że wysyła im "paczki, pieniądze, ubiór."
W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych sprawy, pismem z dnia 26 lutego 2009 r., wezwano B. G. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: "1) wykazanie za pomocą odpisów stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; podatek od nieruchomości, opłaty czynszowe itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy wyjaśnić, kto i w jakiej wysokości przyczynia się do ponoszenia tych opłat; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu ww. wydatków należy tę okoliczność wykazać za pomocą aktualnych, tj. wystawionych po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczeń właściwych podmiotów, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont.
W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) wskazanie tytułu prawnego (wyciąg z ksiąg wieczystych, akt notarialny umowy sprzedaży) do następujących nieruchomości: a) nieruchomość zabudowana o pow. [...] ha, b) mieszkanie własnościowe o pow. [...] m², c) działka o pow. [...] m², 4) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wymienionym w pkt 3 b) niniejszego wezwania, 5) wykazanie wysokości aktualnego dochodu (wynagrodzenia, honoraria i inne należności oraz otrzymywane świadczenia - kwoty netto z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją w jaki sposób środki te zostały wypłacone (przelew, wypłata w kasie, itp.- z adnotacją o ewentualnych obciążeniach, 6) nadesłanie zeznania podatkowego za rok 2007 oraz za rok 2008 (w przypadku jego niezłożenia należy nadesłać zeznanie PIT-11)."
W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a.
Omówione wyżej wezwanie doręczono skarżącej do rąk własnych w dniu 14 marca 2009 r., co znajduje potwierdzenie w zwrotnym pokwitowaniu odbioru, zamieszczonym w aktach tej sprawy. Wezwanie to pozostało jednak bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 211 tej ustawy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny.
Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych.
Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.).
Zgodnie więc z treścią art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne albowiem w wyniku analizy oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ujawniły się wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji skarżącej. Wątpliwości te dotyczyły między innymi faktycznego dochodu skarżącej. W druku PPF zeznała przecież, że po uiszczeniu wszystkich niezbędnych wydatków pozostaje jej do dyspozycji kwota [...] zł. Tymczasem w końcowej części tego formularza oświadczyła, że pomimo to pomaga finansowo swoim synom poprzez m.in. przesyłanie im pieniędzy.
Reasumując, skarżąca nie uczyniła zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w konsekwencji nie zareagowała na wezwanie do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącej, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych.
Akcentowana wyżej bierna postawa skarżącej nie pozwala w konsekwencji uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05).
W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.