Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 12 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 340/18

Uzasadnienie

1. 1. Przedmiotem skargi B. R. (dalej: Strona, Skarżąca) jest wydana na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. 2017. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. 2017, poz. 1778 ze zm., dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, u.s.u.s.), w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. (dalej: ZUS) z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w łącznej wysokości 4.174,15 zł.
2. 2. Dotychczasowy przebieg postępowania.
3. 2.1. W zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, iż w dniu [...] po rozpatrzeniu wniosku Strony wydana została decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w łącznej wysokości 4.174,15 zł, ponieważ do należności tych zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania art. 28 ww. ustawy określający warunki umarzania należności z tytułu składek. Zatem w świetle obwiązującego stanu prawnego Zakład nie posiada kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych w przedmiocie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Oznacza to, że w stosunku do wskazanych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia merytorycznego opartego na art. 28 u.s.u.s.- dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest także badanie istnienia przesłanek do umorzenia należności przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Właściwym zatem rozstrzygnięciem w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek jest jedynie umorzenie postępowania administracyjnego.
4. 3. Postępowanie przed Sądem I instancji.
5. 3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Strona, reprezentowana przez pełnomocnika (siostrę) wskazała, iż zlikwidowała pracownię [...] w 2008 roku, po kilkuletnich trudnościach, które spowodowały powstanie zadłużenia w kwocie 23 879 zł wobec ZUS. Zadłużenie to trwa do chwili obecnej, pomimo regularnych potrąceń komorniczych. Do grudnia 2017 komornik pobrał około 51796,95 złotych.

W roku 2010 Skarżąca zwracała się do ZUS w C. o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych składek w terminie ZUS umorzenia należności.

Ponownie w dniu 30.04.2014 roku zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu odsetek naliczonych do nieopłaconych w terminie składek ZUS.

Pełnomocnik wskazał, iż Strona wymaga stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji..W związku z tym ma przyznany zasiłek opiekuńczy w kwocie 152 zł. Ma również przyznane usługi opiekuńczo gospodarcze oraz usługi opiekuńczo-pielęgnacyjne. Miesięczny koszt w grudniu 2017 wyniósł 120,96 zł. W chwili obecnej przebywa w K. pod stałą opieką siostry.ponieważ w S. w jej mieszkaniu nikt nie zapewni jej całodobowej opieki. Decyzją Prezydenta Miasta K. została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób [...]. Przewidywany termin umieszczenia jej w domu pomocy społecznej to III kwartał 2018r.

Ponieważ Strona jest osobą leżącą wydatki na środki opatrunkowe - pampersy w miesiącu grudniu wyniosły 220,27 zł. Stan zdrowia i zespół chorób uniemożliwia pozyskanie dochodów do podjęcia spłaty zadłużenia. Nie posiada majątku z którego można egzekwować należność Do roku 2014 podejmowała pracę jako opiekunka osób starszych, dziś sama potrzebuje pomocy. Okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności jest wiek osoby zadłużonej 69 lat i stan zdrowia: [...] w 2016r. Obecnie jest osobą z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Dalej pełnomocnik argumentował, iż Skarżąca utrzymuje się z emerytury. która po odjęciu potrącenia komornika wynosi 844,00 złotych oraz dodatku pielęgnacyjnego 153 zł. Nie jest w stanie samodzielnie przeżyć i płacić zaległości. Od 2015 roku jej stan zdrowa radykalnie się pogorszył i tak pobyty w szpitalach nie pozwoliły jej podejmować dalszej pracy zarobkowej. We wrześniu ubiegłego roku przeszła [...]. Obecnie jest osobą leżącą wymagającą opieki 24 godziny na dobę. Kwota, którą należy spłacić wg ZUS w C. wynosi około 25 tysięcy. Wynika z tego, że przy 357 zł. które pobiera komornik to będzie trwało około 6 lata w tych latach odsetki będą dalej rosły.

Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wymienione okoliczności pełnomocnik wniósł o całkowite umorzenie długu tj. 23 879 zł plus odsetki, biorąc pod uwagę, że do grudnia 2017 roku komornik pobrał już na poczet długu około 51 796,95 zł z emerytury.

1. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1.Skarga okazała się niezasadna.

4.2. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302, dalej p.p.s.a

4.3. Sądowa kontrola działań administracji w niniejszej sprawie dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości wobec ZUS. Decyzja ta nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, tylko formalnie.

Jest wynikiem trafnego przyjęcia przez ZUS, że z uwagi na obowiązujące regulacje prawne nie jest możliwe rozstrzygnięcie co do istoty sprawy tj. umorzenia wskazanych we wniosku zaległości. Kontrolowaną decyzją ZUS utrzymał w mocy swoje własne rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji, wskazując art. 61a § 1 K.p.a. Stosownie do tego przepisu organ obowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego, jeżeli żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte.

4.4. Wyjaśniając prawidłowość rozstrzygnięcia organu wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na mocy art. 28 ust. 2 może to nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazuje przesłanki stwierdzenia owej całkowitej nieściągalności. Z kolei art. 28 ust. 3a dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia także w tych uzasadnionych przypadkach, w których nie zachodzi całkowita nieściągalność.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. stanowiącego o możliwości umorzenia zaległości i art. 29 tej ustawy dotyczącego odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia tych należności na raty.

Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona (...) Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13, LEX nr 1579391, prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 października 2016r. I SA/Gl 359/16, CBOSA).

4.5. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać przyjdzie, że ZUS w zaskarżonej decyzji zasadnie przyjął, że wniosek dotyczący umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie może być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez organ. Użycie przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. sformułowania "nie stosuje się" oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia.

W tym stanie rzeczy organy obu instancji prawidłowo uznały, że w odniesieniu do tej części wniosku Skarżącej z dnia 24 lipca 2017 r., w kŧórym domagała się ona umorzenia należności wobec ZUS (w części dotyczących składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w łącznej wysokości 4174,15 zł) należało zastosować regulację z art. 61 a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w sytuacji, gdy z uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (na mocy art. 83 b u.s.u.s. rozstrzygnięcie to przybrało formę decyzji).

Organy uwzględniły bowiem, że (jak wskazano m.in. w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 657/15, LEX nr 1958899) niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s.

Z analizy znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy informacji o stanie należności (karta bez numeru) wynika bowiem, że kwota odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych została uwzględniona w wartości należności, co do której wydano decyzję o odmowie ich umorzenia (kontrolowanej przez Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 339/18).

Skoro zatem, jak wyżej wykazano, w stosunku do omawianej kategorii składek nie jest w ogóle dopuszczalne badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s., to opisana w skardze dramatyczna sytuacja zdrowotna i majątkowa Strony pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

1. 4.6. Mając na uwadze powyższe, Sąd w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.