Wyrok WSA w Gliwicach z 22 września 2020 r., I SA/Gl 548/20

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 22 września 2020 r.

Sprawa

sprawy ze skargi C. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Beata Machcińska
Katarzyna Czabaj protokolant

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej ZUS lub organ rentowy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 - dalej "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] r., nr [...] odmawiającą C. B. (dalej: "zobowiązany" lub "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia).

Decyzja stanowiąca przedmiot skargi złożonej do WSA zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 29 sierpnia 2018 r. skarżący złożył wniosek do ZUS o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na podstawie "art. 28 pkt 3 ust. 3 i 6 u.s.u.s." Uzasadniając ww. wniosek oświadczył, że nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem. Wyjaśnił, iż wprawdzie od 2009 r. prowadził działalność gospodarczą związaną z nauką języków obcych, jednakże ostatecznie jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uniemożliwiającym mu terminowe regulowanie należności (objętych złożonym wnioskiem). Skarżący oświadczył, że zaprzestał prowadzenia ww. działalności gospodarczej. Dodał, że aktualnie uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 525 zł brutto miesięcznie w związku z zatrudnieniem na ¼ etatu w firmie A Sp. z o.o.

W następstwie przeprowadzonego postępowania zainicjowanego opisanym wnioskiem, ZUS ww. decyzją z dnia [...] r., nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, gdyż w jego ocenie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek, która uzasadniałyby uznanie należności za całkowicie nieściągalne w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Od decyzji wydanej w I instancji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez ZUS decyzją z dnia [...] r., nr [...]. Decyzja ta stanowiła przedmiot kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 619/19 uchylił decyzję organu rentowego z dnia [...] r. W motywach uzasadnienia Sąd zwrócił uwagę na konieczność poczynienia ustaleń w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie zawnioskował zobowiązany. Powzięto bowiem wątpliwości, co do istnienia części należności z powodu ich przedawnienia. Ustalenia te natomiast powinny poprzedzać zbadanie kwestii spełnienia przesłanek umorzenia należności.

W trakcie ponownego rozpoznania sprawy organ rentowy, stosując się do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dokonał ustaleń we wskazanym zakresie i doszedł do wniosku, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

W ramach toczącego się postępowania skarżący przedstawił organowi rentowemu pismo (data wpływu: 20 stycznia 2020 r.), w którym podkreślił swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Nadto, do pisma dołączył dokumenty w postaci: zaświadczenia na druku recepty; decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego. W dniu 5 lutego 2020 r. do ZUS wpłynęło postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] r. w sprawie umorzenia zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych.

Pismem z dnia [...] r. skarżący został zawiadomiony o zakończeniu postępowania w przedmiocie ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie składek oraz o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, z czego skarżący nie skorzystał.

W pierwszej kolejności organ rentowy dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 362 ze zm.). Rozpoznał wniosek skarżącego pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu wsparcia finansowego za pomoc publiczną (w przypadku skarżącego: pomoc de minimis). W następstwie powyższego doszedł do konkluzji, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i dlatego ewentualnie udzielone skarżącemu wsparcie nie będzie stanowiło pomocy publicznej, a więc nie wymaga ono notyfikacji Komisji Europejskiej. Wynika to stąd, iż działalność gospodarcza skarżącego obecnie jest zawieszona, a zatem nie ma wpływu na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Organ rentowy ustalił też na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 26 września 2018 r. oraz Systemu Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej, że w bieżącym roku podatkowym oraz dwóch poprzedzających latach podatkowych skarżący nie korzystał z pomocy de minimis.

ZUS rozeznał także sytuację rodzinną i materialną skarżącego, rodzaj, okres i wysokość należności oraz przyczyny ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, w tym dokumentów uwzględnionych w decyzjach ZUS z dnia [...] r., nr [...] i z dnia [...] r., nr [...] (decyzja została uchylona). Dodatkowo, do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z dnia 26 września 2018 r. organ rentowy ustalił, że skarżący jest osobą rozwiedzioną od września 2010 r. oraz posiada status mikroprzedsiębiorcy. W 2016 r. i 2017 r. osiągnął on z prowadzonej działalności dochód w wysokości odpowiednio: 23.122 zł oraz 37.664 zł, a od stycznia 2018 r. do czerwca 2018 r. nie uzyskiwał przychodów ani nie ponosił kosztów działalności gospodarczej. Skarżący otrzymuje natychmiastowe opłaty od nabywców i firma nie korzysta ze wsparcia z zewnątrz. Pracuje zarobkowo na podstawie zawartej w dniu [...] r. - na okres jednego roku - umowy o pracę z A Sp. z o.o. i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 525 zł brutto, tj. 426,83 zł netto. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 20.892,90 zł oraz alimentacyjne w wysokości 1.500 zł miesięcznie, dobrowolna kwota spłaty wynosi 400 zł - 500 zł miesięcznie. Nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych oraz wierzytelności.

ZUS w oparciu o zgromadzone dokumenty stwierdził także, że skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej w dniu [...] r. Od [...] r. jest zgłoszony przez A Sp. z o.o. do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w 1/4 wymiaru czasu pracy, a od lutego 2019 r. podstawa wymiaru składek wynosi 562,50 zł brutto, tj. 464 zł netto. Jednocześnie ZUS zaznaczył, że od 1 stycznia 2020 r. kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę wynosi 2.600 zł brutto (1/4 etatu = 650,00 zł brutto). W Centralnej Ewidencji Pojazdów skarżący nie figuruje jako właściciel pojazdu. Według danych pozyskanych z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych nie jest on właścicielem nieruchomości. Obecnie postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego prowadzi Dyrektor III Oddziału ZUS w W. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz wyżej poczynione ustalenia organ rentowy stwierdził, że nie doszło do spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem nie sposób było przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie zachodził przypadek całkowitej nieściągalności należności, co uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego.

Uzupełniająco organ rentowy argumentował, iż w jego ocenie zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej przynoszącej dochody z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia w charakterze native speakera, a zatem tożsamym z przedmiotem działalności ww. przedsiębiorstwa, w niepełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem równym ¼ minimalnego wynagrodzenia za pracę, mogło być działaniem celowym, zmierzającym do utrudnienia organowi egzekucyjnemu przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek. Organ rentowy wyraził też pogląd, że ocena zasadności ponoszenia wydatków egzekucyjnych leży w gestii organu prowadzącego egzekucję. Ta natomiast póki co trwa. Co do faktycznych możliwości zarobkowych skarżącego zauważył natomiast, że zarówno wiek skarżącego jak i sytuacja na rynku pracy sprzyjają podjęciu zatrudnienia osobom aktywnie poszukującym pracy. Dalej organ rentowy zwrócił uwagę na inny instrument prawny właściwy dla sytuacji skarżącego, w tym art. 29 u.s.u.s., umożliwiający rozłożenie należności na raty. W końcu organ rentowy podniósł, że jest związany żądaniem wniosku skarżącego, który jako uzasadnienie tego żądania podał art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s. Dlatego też, nie może on rozpoznać wniosku skarżącego w aspekcie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona podniosła, że zaskarża w całości decyzję ZUS Oddział w B. z dnia [...] r. i domaga się uchylenia tej decyzji. Skarżący zarzucił kwestionowanej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Nadto zarzucił naruszenie przepisów procedury, tj. art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez pominięcie wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skarżący podniósł, iż z załączonych do akt sprawy dokumentów jednoznacznie wynika, że nie posiada on żadnego majątku, zaprzestał też prowadzenia działalności gospodarczej. Nie jest zatem w stanie uregulować zaległości z tytułu składek, nawet w systemie ratalnym. Organ nie wziął również pod uwagę jego obecnego stanu zdrowia, który uniemożliwia mu prawidłowe funkcjonowanie. Zauważył także, że nie jest dla niego zrozumiałe stanowisko organu rentowego zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, który zanegował dopuszczalność rozpoznania wniosku skarżącego w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a to dlatego, że organ I instancji nie miał żadnych obiekcji ku temu, ażeby wypowiedzieć się co do sytuacji skarżącego w związku z ww. przepisem.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do przekonania, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Na wstępie należy zauważyć, iż zaskarżona decyzja, została wydana w ramach ponownego rozpoznania sprawy przez organ rentowy, po uchyleniu wcześniejszego rozstrzygnięcia tego organu przez tut. Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 619/19, celem zbadania kwestii ewentualnego przedawnienia należności. W tym zakresie bowiem istniały wątpliwości, których usunięcie nakazał sąd administracyjny. Organ rentowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy zbadał kwestię przedawnienia. Ustalił, iż należności, których wniosek o umorzenie dotyczy nie przedawniły się. Poczynione przez organ rentowy ustalenia dotyczące przedawnienia należności, jak również ich ocena prawna nie budzą zastrzeżeń Sądu.

Zastrzeżenia budzą już natomiast inne ustalenia organu rentowego.

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje związane podlegają ocenie sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcie błędnego czy też niepełnego stanu faktycznego, dyskwalifikuje decyzję pod względem prawnym, a to z tej przyczyny, że dochodzi do zastosowania niewłaściwej normy prawnej.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zasada praworządności zawarta w art. 7 K.p.a. - rozwinięta w innych przepisach, w tym w przepisie art. 77 § 1 K.p.a. - ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. Obowiązek wyczerpującego i rzetelnego zebrania materiału dowodowego związany jest z sytuacją procesową organu administracji publicznej, który jest "gospodarzem" postępowania i posiada duże uprawnienia w zakresie ukształtowania tego postępowania. Natomiast obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych nie mogą obciążać strony.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja uchybia przepisom proceduralnym wymienionym w art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy nie został bowiem przez organ zgromadzony i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne.

Zobowiązany w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie ma jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego, ani też wierzytelności, czego organ nie zakwestionował. Otrzymuje wynagrodzenie w wysokości netto 426 zł z tytułu umowy o pracę na ¼ etatu. Wskazał również, że posiada zadłużenie z tytułu podatków w kwocie 20.892,90 zł oraz zobowiązanie alimentacyjne w wysokości 1.500 zł miesięcznie, z czego dobrowolnie spłaca kwotę 400-500 zł. Jeśli chodzi o stan zdrowia wyjaśnił, że leczy się w poradni [...]. Nie określił przy tym jakie ponosi koszty utrzymania.

W tak ustalonym stanie faktycznym nie można - zdaniem Sądu - zgodzić się, że w sposób bezsporny nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ ewidentnie zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Nie wystarcza bowiem stwierdzenie, że dana przesłanka nie istnieje, ale konieczne jest uzasadnienie, jakie okoliczności przesądziły o jej nieistnieniu.

ZUS przyjął bowiem, iż skarżący zarabia kilkaset złotych miesięcznie i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania. Stwierdził przy tym, że skarżący nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż zobowiązanemu przyznano dodatek mieszkaniowy (vide: decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r.). Wymaga podkreślenia, że dodatek ten przysługiwał za okres 6 miesięcy - od [...] r. do [...] r., a zatem za okres obejmujący datę wydania zaskarżonej decyzji. Zestawienie natomiast tego faktu ze stwierdzeniem organu o braku korzystania przez skarżącego m.in. z "innych form pomocy" świadczy w sposób jednoznaczny o sprzeczności zebranych przezeń dowodów z przyjętym ustaleniem o niekorzystaniu z pomocy socjalnej.

Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że załączona do akt umowa o pracę, dokumentująca zatrudnienie skarżącego w A Sp. z o.o. została zawarta na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Oznaczałoby to, że po tym okresie skarżący utracił jedyne źródło utrzymania. Czy istotnie tak było nie wiadomo, gdyż organ rentowy zaniechał wyjaśnienia wątku aktualnego zatrudnienia skarżącego, przypadającego po ww. dacie.

Przede wszystkim jednak w sprawie zabrakło ustalenia gdzie zamieszkuje skarżący i jakie z tego tytułu ponosi wydatki, jakie są rzeczywiste koszty jego utrzymania w skali miesiąca, z uwzględnieniem wydatków na wszystkie pozostałe płatności oraz wyżywienie, odzież, środki czystości itp.

Dalej kwestią otwartą pozostaje udzielenie odpowiedzi na pytanie, co stanowi źródło finansowania skarżącego. Sformułowanie zawarte w zaskarżonej decyzji sugeruje bowiem, iż zobowiązany pozostaje na utrzymaniu osób trzecich. Poprzestanie na zdawkowej informacji o niesamodzielnym utrzymaniu skarżącego jest równoznaczne ze zignorowaniem istotnej luki w stanie faktycznym, która nie jest obojętna dla oceny całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego. W związku z powyższym wyjaśnienia wymaga wątek wszelkich źródeł finansowania bieżących potrzeb bytowych (w tym mieszkaniowych) skarżącego, czego organ zaniechał. Wątpliwości budzą ponadto ustalenia organu rentowego w aspekcie ciążącego na zobowiązanym obowiązku alimentacyjnego. Posiłkując się jego oświadczeniem z dnia 26 września 2018 r. ZUS podał, że zobowiązany ma powinność regulowania alimentów w wysokości 1.500 zł miesięcznie, zaznaczając, że dobrowolna kwota spłaty wynosi 400-500 zł. Uznając za prawdziwe twierdzenie, że zobowiązany płaci nie więcej niż 500 zł z 1.500 zł należności tytułem alimentów, należałoby sprawdzić, na jaką wysokość opiewa potencjalnie istniejący dług alimentacyjny. Sprawdzenia - w ocenie Sądu - wymaga też kwestia tak podstawowa jak tytuł, z którego te alimenty wynikają - wyrok sądu, umowa. Zastanawiającym bowiem pozostaje określenie alimentów, a dalej ich utrzymywanie się w takiej wysokości w sytuacji deklarowanego przez zobowiązanego niedostatku.

Brak tych ustaleń oznacza, że organ nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na rozstrzygnięcie w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwłaszcza w sytuacji przyjęcia przez ZUS, że skarżący nie ma żadnego majątku, nie może mieć znaczenia przesądzającego fakt, że organ egzekucyjny nie umorzył formalnie postępowania egzekucyjnego. Wniosek taki jest uprawniony zwłaszcza w świetle postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] r. o umorzeniu kosztów egzekucyjnych, na które powołał się ZUS w uzasadnieniu decyzji. Jak stwierdził WSA w Łodzi w wyroku z dnia 1 października 2014 r. o sygn. akt III SA/Łd 708/14: "Sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę, zwłaszcza, jeśli z akt sprawy wynika absolutna bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia". Pogląd ten Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela.

Z akt niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby organ rentowy sprawdził na jakim etapie pozostaje postępowanie egzekucyjne. ZUS ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż pozostaje ono w toku. Tymczasem, sam fakt tylko pozostawania postępowania egzekucyjnego w toku nie zwalnia organu rentowego z obowiązku podjęcia wszelkich czynności wyjaśniających, które pozwolą stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że nie doszło do aktualizacji przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Dlatego też za nieprawidłowe uznać należy procedowanie organu rentowego, w ramach którego zrezygnował on z zasięgnięcia informacji na temat przebiegu dotychczas prowadzonej egzekucji, w tym czynności już podjętych przez organ egzekwujący i ich skuteczności. Z brzmienia bowiem art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie wynika, jakoby kompetencję do oceny, czy rozpoznawany przypadek odpowiada dyspozycji art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. miały organy prowadzące czynności egzekucyjne. Kompetencja ta, co podkreślić należy z całą stanowczością należy do organu rentowego, który jest wierzycielem egzekwowanych należności - i co istotniejsze - który jednocześnie dysponuje informacjami o sytuacji majątkowej i osobistej wnioskującego o umorzenie należności. Takie zapatrywanie znajduje swoje oparcie w bogatym dorobku sądów administracyjnych (vide: wyroki WSA w Gliwicach z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt ISA/Gl 516/18, LEX nr 2518573 oraz z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 418/17, LEX nr 2365431; wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 864/19, LEX nr 3019663). Zasłanianie się więc przez organ rentowy okolicznością pozostawania czynności egzekucyjnych w toku nie jest argumentem przystającym do literalnego brzmienia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ale też wypracowanej praktyki, znajdującej swoje odzwierciedlenie w powołanych judykatach.

Z tych względów twierdzenia i oceny organu miały - w opinii Sądu - charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Sąd nie podziela też stanowiska organu, iż weryfikacja dopuszczalności umorzenia należności skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wymaga wszczęcia odrębnego postępowania. Takie stanowisko nie znajduje swojego uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Podobnie, na próżno szukać uzasadnienia dla wskazanej tezy na kanwie orzecznictwa, w którym wyrażono pogląd krańcowo odmienny. Mianowicie, organ rozpoznając żądanie wniosku ma obowiązek rozpatrzeć go pod kątem wszystkich znajdujących zastosowanie do danej należności przesłanek (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 201/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem brak jest uzasadnienia dla praktyki polegającej na wybiórczym stosowaniu przepisów u.s.u.s. W realiach niniejszej sprawy oznacza to konieczność zbadania nie tylko przesłanki całkowitej nieściągalności należności, ale też ważnego interesu zobowiązanego - przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z 3 ww. rozporządzenia. W świetle przytoczonych powyżej przepisów w sprawie należało więc wnikliwie ocenić niebezpieczeństwo, w przypadku odmowy umorzenia, zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego.

W konsekwencji powyższego Sąd doszedł do przekonania, iż decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ rentowy bowiem uchybił ciążącym nań powinnościom określonym w art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Już sama lektura zaskarżonej decyzji w części ustaleń na których oparł się organ ujawnia mankamenty postępowania dowodowego, polegające na powierzchownym zbadaniu kwestii sytuacji majątkowej skarżącego, rzutującej na ocenę spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Bezpośrednim następstwem orzekania w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, a dalej niepełne ustalenia faktyczne jest stwierdzenie, iż obok naruszenia przepisów procedury, naruszono również przepisy prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. To zaś doprowadziło do przedwczesnego stwierdzenia, że brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności należności. Z kolei sytuacji skarżącego w aspekcie spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w ogóle nie zbadano.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż sprawa winna być ponownie przeanalizowana, w szerszym zakresie niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji. W tych ramach przede wszystkim organ winien ustalić w sposób właściwy stan faktyczny sprawy, a więc posiadany przez skarżącego majątek i osiągane dochody, stan rodzinny, wysokość ponoszonych wydatków. Organ winien odnieść wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów oraz ponoszonych wydatków do kwoty zobowiązania, a dopiero w dalszej kolejności w sposób jasny uzasadnić, czy sytuacja finansowa i majątkowa, w jakiej znajduje się strona pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności wobec ZUS.

Ewentualną decyzję podjętą w ramach uznania administracyjnego organ uzasadni w sposób umożliwiający jej weryfikację, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Rozważenie bowiem obu interesów, tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł jak w sentencji.