Uzasadnienie
Prawomocnym postanowieniem z dnia 6 listopada 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie.
Pismem z dnia 18 lutego 2009 r. skarżący A. M. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podkreślił, że jego trzyosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z otrzymywanej przez niego renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł. Wskazał, że jego sytuacja rodzinna była wielokrotnie analizowana przez Sąd, zaś w kilku sprawach udzielono mu prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że posiada dom o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Oświadczył, że jego pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką. Do wniosku załączono kopię "odcinka" świadczenia otrzymanego przez skarżącego w marcu 2009 r. (wypłacono mu kwotę [...] zł).
Pismem z dnia 26 marca 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, 2) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za 2007 r., 3) przedłożenie aktualnego, tj. wystawionego przez właściwy urząd pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, zaświadczenia potwierdzającego, że małżonka skarżącego nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku, 4) przedstawienie aktualnego zaświadczenia organu pomocy społecznej odpowiadającego na pytanie, czy rodzina skarżącego nadal korzysta z tej pomocy, a jeśli tak, to wskazującego na formy i wysokość tej pomocy w ciągu ostatnich trzech miesięcy, 5) nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię po dniu otrzymania niniejszego wezwania, potwierdzającego, że córka skarżącego nadal uczy się w tej placówce (zastrzeżono, że zaświadczenie to powinno odpowiadać na pytanie, czy otrzymuje ona jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winno wskazywać tryb i formę płatności, w szczególności czy stosowne środki wypłacane są w gotówce, czy na rachunek bankowy), 6) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, 7) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego.
W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego skarżący - w piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2009 r. - nadesłał kopie poleceń przelewu wystawionych w dniu 19 marca 2009 r. oraz faktury VAT z dnia 1 kwietnia 2009 r. na łączną kwotę [...] zł (m.in. tytułem zapłaty za usługi telekomunikacyjne – [...] zł, energię elektryczną – [...] zł, wodę – [...] zł) oraz odpis decyzji z dnia [...] przyznającej jego córce stypendium socjalne i na wyżywienie w łącznej kwocie [...] zł (z decyzji nie wynika, w jakiej formie następuje wypłata świadczenia). Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że nie dysponuje ani kopiami zeznań podatkowych, ani rachunkami dotyczącymi utrzymania (stwierdził np., iż kupuje gaz w butlach i węgiel w workach) oraz że jego małżonka "ze względu na stan zdrowia nie jest już zarejestrowana w urzędzie pracy". Oświadczył również, iż zrezygnował z pomocy społecznej, korzystając ze wsparcia "życzliwych i bliskich".
W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżący, zachowując ustawowy termin, wniósł sprzeciw, w którym podniósł, iż nadesłał wszystkie dokumenty, jakie posiadał, zaś pozostałych "odpłatnych" nie mógł przekazać z przyczyn osobistych, wyjaśnionych w prawidłowo wypełnionym formularzu PPF. Wskazał, iż w formularzu tym nie zamieścił informacji o swojej starszej córce oraz teściowej, które wprawdzie są zameldowane w domu mieszkalnym w N. przy ul. [...], jednakże skarżący nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył także, iż członkowie jego rodziny są "uprawnieni do świadczeń zdrowotnych" z tytułu jego renty inwalidzkiej. Pokreślił, iż bez zadłużenia czy kradzieży przeżycie rodziny z tak niskiego dochodu nie jest możliwe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje
Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Decydując o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy należy mieć przy tym na względzie zarówno rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie mu tego prawa, ocenioną na podstawie całokształtu dokumentacji i oświadczeń zebranych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jak i konstytucyjne prawo sądu.
Zgodnie zatem z art. 246 § 1 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.).
Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX nr 220289).
Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu.
W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżący, zdaniem Sądu nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy.
Na wstępie wskazać trzeba, iż skarżący nie nadesłał istotnych dokumentów źródłowych, na podstawie których możliwa byłoby kompleksowa ocena jego sytuacji materialnej, a tym samym merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności nie złożył on takich dokumentów jak np. kopie zeznań podatkowych za 2008 rok (złożonych przez skarżącego, jego małżonkę orz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym), ani też jakiegokolwiek zaświadczenia w tym zakresie, zaświadczenia organu pomocy społecznej o ewentualnym wsparciu udzielanym skarżącemu lub jego rodzinie, zaświadczenia potwierdzającego, że żona skarżącego nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.
W tym miejscu podkreślić należy, iż od obowiązku w postaci złożenia stosownych dokumentów źródłowych strona nie może czuć się zwolniona tylko dlatego, że w jej innych, wcześniejszych sprawach kilkukrotnie przyznawano jej prawo pomocy. Okoliczność ta bowiem nie przesądza sama przez się, że każdy kolejny wniosek powinien być bezwarunkowo uwzględniony, i to bez poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych, zwłaszcza w przypadku, gdy poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy wydano na podstawie danych, które – z uwagi na upływ czasu – mogą już być nieaktualne i w konsekwencji wymagają weryfikacji w tym zakresie.
Zdaniem Sądu, także oświadczenia skarżącego budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Dotyczy to w szczególności dochodów uzyskiwanych w ramach jego gospodarstwie domowego oraz osób, które to gospodarstwo tworzą. Wskazać bowiem należy, że w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 78/08, przyznał on, iż zamieszkuje z teściową, choć fakt ten, a także ewentualne dochody teściowej, przemilczał w niniejszej sprawie (co także podważa wiarygodność twierdzenia skarżącego o starannym i właściwym wypełnieniu formularza PPF). W piśmie stanowiącym sprzeciw od postanowienie Referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2009 r. skarżący również pominął informację dotyczącą zameldowania swojej teściowej, w tym informację wskazującą na jej dochód oraz w jakim zakresie przyczynia się ona do ponoszenia opłat z tytułu utrzymania nieruchomości. Warto również zauważyć, że sumaryczne zestawienie kosztów utrzymania i kosztów, o których skarżący tylko nadmienił, a które można oszacować na gruncie m.in. doświadczenia życiowego, może prowadzić do wniosku, że całkowity dochód skarżącego wykazany przez niego na potrzebę rozpoznania tego wniosku jest przeznaczany na stałe opłaty.
Pisząc o stałych miesięcznych wydatkach nie sposób nie wspomnieć o kosztach wyżywienia czy środkach higieny. Dostarczony w tej sprawie materiał źródłowy nie wskazuje na źródło finansowania tych wydatków.
Ponadto należy wskazać, iż skarżący miał możliwość zgromadzenia brakującej dokumentacji do momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienia z dnia 29 kwietnia 2009 r., zatem do dnia 15 maja 2009 r. (data nadania pisma będącego sprzeciwem) oraz przedłożenia jej wraz ze złożeniem sprzeciwu, czego jednak nie uczynił.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o ustanowienia adwokata nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.