Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 589/23

Uzasadnienie

1. 1. A. K. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 9 lutego 2023 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.
2. 2. Stan sprawy.
3. 2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. (dalej: NUS) prowadzi postępowanie egzekucyjne, w związku z którym 29 listopada 2022 r. miała miejsce trzecia licytacja nieruchomości, stanowiąca współwłasność skarżącego.

Postanowieniem z 29 listopada 2022 r. NUS udzielił przybicia na rzecz licytanta – P. W., który podczas trzeciej licytacji ww. nieruchomości zaoferował najwyższą cenę. Postanowienie to doręczono A.K. 20 grudnia 2022 r.

Pismem z 29 grudnia 2022 r. (wysłanym za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. w tym samym dniu) skarżący złożył zażalenie, zawierające w swej treści również wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu skarżący wskazał, że wynika on z odbioru postanowienia w okresie świątecznym, co wpłynęło na skrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Powołał się również na swój stan zdrowia i zaznaczył, że od kilku lat cierpi na chorobę nowotworową, która wpływa w znaczny sposób na jego samopoczucie i możliwość załatwiania bieżących spraw życia codziennego. Dodał, że w związku z tym jest zmuszony poddawać się regularnym badaniom, co w znacznym stopniu wpływa na jego dyspozycyjność.

2.2. DIAS postanowieniem z 9 lutego 2023 r. nr 2401-IEE.7192.2.2023.1.MSN stwierdził, że zażalenie skarżącego na postanowienie NUS z 29 listopada 2022 r. wniesione zostało z uchybieniem 7 dniowego terminu, przewidzianego w art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479, ze zm. – dalej: u.p.e.a.). Postanowienie to było przedmiotem kontroli przez Sąd w sprawie o sygnaturze I SA/Gl 590/23.

2.3. DIAS jednocześnie postanowieniem z 9 lutego 2023 r., nr 2401-IEE.7191.1.2023.2.MSN odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie NUS z 29 listopada 2022 r. o przybiciu na rzecz licytanta.

W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jego winy. W szczególności organ zaznaczył, że przywrócenie terminu musi być skutkiem przeszkody niezależnej od strony, obiektywnej, istniejącej przez cały czas biegu terminu do dokonania danej czynności. Sam fakt wystąpienia schorzeń, nawet ciężkich, nie jest równoznaczne w koniecznością przywrócenia terminu. Nie wynika bowiem z tego automatycznie, że dana osoba znalazła się w sytuacji nagłej, musiała leżeć w łóżku, nie mogła posłużyć się pomocą innych osób. Fakt choroby nie jest różnoznaczny z niemożnością dokonania czynności procesowej przez zainteresowanego.

1. 2.4. W skardze zarzucono naruszenie:
2. 1) art. 7 w zw. z art 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm. – dalej: k.p.a.) poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące odmówieniem przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie NUS z 29 listopada 2022 r., podczas gdy wskazane przez skarżącego okoliczności i argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu były wiarygodne i jako takie zasługiwały na uwzględnienie;
3. 2) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie strony do organu administracji polegające na nieuzasadnionej odmowie waloru wiarygodności przywołanym w treści wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia okolicznościom pomimo tego, że nie budziły one wątpliwości z uwagi na przebytą przez skarżącego ciężką chorobę, skutkujące nieuwzględnieniem przez organ wniosku o przywrócenie terminu pomimo tego, że uchybienie terminu nie było zawinione przez skarżącego, a wynikało jedynie z jego złego samopoczucia, będącego wynikiem złego stanu zdrowia;
4. 3) art. 58 § 1 k.p.a. polegające na uznaniu, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy, podczas gdy brak winy należy uprawdopodobnić a nie udowodnić, co skarżący wykazał szczegółowo opisując okoliczności i zdarzenia, które miały miejsce przed i po odebraniu postanowienia tj. choroba, leczenie, złe samopoczucie, zatem zakres uprawdopodobnienia obejmuje niewątpliwie zdarzenia, które spowodowały brak winy po stronie skarżącego i powinny zostać uwzględnione.

Skarżący wniósł o oparciu o powyższe zarzuty o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia uprawdopodobnił w wystarczający i nie budzący wątpliwości sposób przyczynę, w wyniku zaistnienia której nie był w stanie złożyć zażalenia w przewidzianym prawem terminie. Zaznaczył, że w przeszłości był chory na nowotwór, co nie pozostaje bez wpływu na jego aktualny stan zdrowia i samopoczucie, ponadto, że pozostaje pod stałą opieką lekarza, co wiąże się również z koniecznością regularnego przeprowadzania badań kontrolnych. W przewidzianym do wniesienia zażalenia terminie skarżący czuł się osłabiony i wskutek złego samopoczucia nie był w stanie sporządzić zażalenia, jak również nie był w stanie przesłać go organowi we właściwym terminie.

Ponadto w tym czasie skarżący nie mógł również liczyć na niczyje wsparcie w tym zakresie. Z uwagi na panującą pandemię COVID oraz złe samopoczucie skarżący miał również uzasadnione obawy o to, aby nie narażać innych w przypadku ewentualnego zarażenia.

W ocenie skarżącego, przyjęty przez organ sposób interpretacji przepisów o przywracaniu terminów prowadzi do tego, że fiskus może uznać, iż nawet ciężka choroba nie uzasadnia odzyskania terminu przez podatnika. Przeciwko takiej praktyce wystąpił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 8 lutego 2011 r., I SA/Gl 868/10, który skrytykował pogląd organu podatkowego, że tylko nagła choroba, której strona nie mogła przewidzieć, a nie zaś choroba przewlekła, może być przeszkodą do dokonania określonej czynności. W tej sprawie DIAS stwierdził, że nie każda choroba (nawet ciężka) oraz stosowane leki mogą być uznane za przyczynę trudności w dopełnieniu czynności procesowej.

Skarżący podniósł, że niekiedy organy podatkowe, rozpatrując wnioski o przywrócenie terminu domagają się określenia rodzaju choroby i przeciwko takiej interpretacji przepisów wypowiedział się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 2 marca 2012 r., III SA/Gl 546/11.

Skarżący podkreślił, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Trudności i przeszkody uniemożliwiające stronie dochowanie czynności nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. Przy stosowaniu przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu należy mieć na uwadze ich funkcję ochronną.

Ponadto, na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania, względnie do zastępczego środka dowodowego. Z tego względu uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie.

Zdaniem skarżącego przedstawione przez niego we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności stanowią wystarczające uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Jego stan zdrowia niewątpliwie miał wpływ na możliwość podejmowania przez niego czynności zmierzających do dochowania terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 29 listopada 2022 r. Skarżący wskazał bowiem, że chorował w przeszłości na nowotwór, czego skutki odczuwa do dnia dzisiejszego. W terminie, w którym należało złożyć zażalenie nie czuł się dobrze, a jego dodatkowe obawy wzbudziła panująca w dalszym ciągu epidemia COVID. Organ prowadził egzekucję przeciwko skarżącemu od dłuższego czasu i sytuacja zdrowotna w jakiej znajduje się skarżący jest mu znana. Dlatego, w ocenie skarżącego, uznać należy, że przedstawione okoliczności w sposób dostateczny uprawdopodabniają brak jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia.

Zaznaczył, że trudno oczekiwać od niego, aby w jego konkretnej sytuacji zdrowotnej, w pierwszej kolejności myślał o dokonaniu stosownych czynności mających związek z ewentualną i przyszłą korespondencją kierowaną przez organ. Skarżący podjął czynności zapobiegawcze w tym zakresie, kiedy poczuł się lepiej złożył zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, co wskazuje, iż nie można mu zarzucić złej woli i braku dbania o własne interesy w prowadzonym postępowaniu.

W ocenie skarżącego organ nie wyjaśnił wszelkich okoliczności na które powołał się skarżący, podając przyczynę niezachowania terminu, jak również nie przeanalizował tych okoliczności pod kątem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Ponadto organ powinien wziąć pod uwagę to, że skoro skarżący czuł się źle mógł się obawiać wyjścia z domu podejrzewając, iż może być chory również na COVID i tym samym narazić innych na zarażenie. Zgodnie z doświadczeniem życiowym i zasadami prawidłowego rozumowania osoba cierpiąca uprzednio na poważną chorobę taką jak choroba nowotworowa często może odczuwać dolegliwości uniemożliwiające normalne funkcjonowanie. Nawet jeśli organ miał w tym zakresie wątpliwości, to powinien zwrócić się przed wydaniem postanowienia do skarżącego w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i ewentualnych wątpliwości, czego jednak nie uczynił.

1. 2.5. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.).

4. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Ten przepis ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z treścią art. 18 u.p.e.a.

Kodeks postępowania administracyjnego wśród przesłanek przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji lub zażalenia od postanowienia wymienia zatem uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w dotrzymaniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dominuje pogląd, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. np. postanowienie NSA z 19 stycznia 2023 r., II GZ 512/22; wyrok NSA z 16 października 2018 r., II GSK 3345/16). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, W-wa 1998, str. 345).

1. 5. Sąd podziela stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie zostały dochowane wynikające z zacytowanego przepisu warunki przywrócenia terminu.

We wniosku o przywrócenie terminu skarżący powołał się na "okres świąteczny", który spowodował skrócenie terminu do złożenia zażalenia. Zasygnalizował ponadto zły stan zdrowia, konieczność poddawania się badaniom – lecz ogólnie, bez sprecyzowania konkretów, nie mówiąc już o udokumentowaniu okoliczności tego rodzaju. Swojej sytuacji zdrowotnej skarżący nie rozwinął, nie sprecyzował, ani nie udokumentował (nie uprawdopodobnił), także w toku postępowania administracyjnego wywołanego wnioskiem, w skardze do Sądu, ani już po wniesieniu skargi.

Tymczasem w świetle art. 58 § 1 k.p.a., stosownie do którego, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uchybienie nastąpiło bez jego winy, to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda, na którą się powołuje, była od niej niezależna i uniemożliwiła jej działanie nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach (por. wyroki NSA: z 5 września 2018 r., II FSK 2052/16; z 17 czerwca 2010 r., I FSK 356/09; z 25 stycznia 2011 r., I FSK 2000/09; z 28 września 2010 r., I FSK 1582/09).

Jednym z koniecznych warunków przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy w jego uchybieniu. Uprawdopodobnienie z kolei, jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie, jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r., II FZ 711/11).

Z kolei brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności w toku postępowania podatkowego powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Istnienie choćby winy nieumyślnej po stronie zobowiązanego do dokonania czynności stanowi negatywną przesłankę do przywrócenia terminu (wyrok NSA 22 maja 1997 r., SA/Sz 630/96).

A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2017 r., II GSK 764/17; z 25 kwietnia 2017 r., I FSK 1756/15). Poza tym, przy ocenie stopnia winy lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie dotrzymania terminu (wyrok WSA w Poznaniu z 18 lutego 2021 r., IV SA/Po 1877/20).

W ocenie Sądu, podniesione w ramach wniosku o przywrócenie terminu okoliczności są w pierwszym rzędzie gołosłowne. Nie zostały potwierdzone dokumentami, czy jakimikolwiek innymi dowodami. Sąd podkreśla w tym miejscu, że ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ powinien jedynie ocenić przedstawione przez nią okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Trudno wymagać od organu, by prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminowi przez stronę (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2018 r., I OSK 663/16; wyrok NSA z 15 stycznia 2020 r., I OSK 1474/18). Zdaniem Sądu chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, to jednak nie oznacza to, że może ono w każdej sytuacji opierać się tylko na samych twierdzeniach strony (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2006 r., II CZ 28/06).

To strona w prośbie o przywrócenie terminu powinna wykazać, że mimo całej staranności nie udało jej się zachować terminu (A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, wyd. III, Warszawa 2010, art. 58).

Co więcej, nawet gdyby skarżący był chory w okresie biegu terminu do wniesienia zażalenia oraz należycie to uprawdopodobnił, to i tak sam fakt choroby, czy złego samopoczucia, nie byłby wystarczający do przywrócenia terminu. W orzecznictwie wskazuje się, że nie każda choroba uzasadnia automatycznie uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Konieczne jest bowiem wykazanie, "że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu" (wyrok NSA z 17 grudnia 2015 r., II OSK 1004/14). Wskazuje się również, że nawet "Zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Nie wyklucza bowiem ono możliwości dokonania czynności procesowej przez strony (np. sporządzania odwołania) i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika", a także, że choroba wymagająca leżenia nie uzasadnia sama przez się braku zawinienia i przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, o ile osoba uprawniona do dokonania tej czynności mogła skorzystać z pomocy osób trzecich (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2012 r., II OSK 2175/10; wyrok NSA z 4 listopada 1998 r., III SA 1243/97; wyrok NSA z 25 stycznia 2018 r., I OSK 1110/16).

Analogicznie, jeśli chodzi o badania lekarskie, które – jak podał skarżący w uzasadnieniu wniosku – w znacznym stopniu wpływają na jego dyspozycyjność. W ocenie Sądu byłaby to okoliczność wskazująca na brak winy w opóźnionym złożeniu zażalenia, ale jeśli czas tych badań (np. ostatni dzień terminu do złożenia zażalenia), czy ich natężenie lub skutki wykluczałyby dochowanie terminu. Takich konkretnych powodów, w dodatku należycie uprawdopodobnionych, skarżący jednak nie przytoczył, ani we wniosku, ani na późniejszym etapie postępowania - już znając obowiązujące w tej mierze wymogi, zaprezentowane w kontrolowanym postanowieniu. Poza tym, skarżący wiedząc, że cierpi na chorobę przewlekłą a jednocześnie będą adresowane do niego pisma procesowe, nie przytoczył również informacji, czy podjął, czy też nie, a jeśli podjął to jakie, względnie jeśli nie, to dlaczego - działania mające na celu zabezpieczyć dotrzymanie terminu w razie ewentualnego pogorszenia stanu zdrowia (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2018 r., II OSK 1370/16; wyrok Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., II CKN 8/98).

Zatem trafna jest konkluzja organu, że w realiach tej sprawy nie można przyjąć, iż skarżący uprawdopodobnił zachowanie obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy.

1. 6. Z tych wszystkich powodów skarga została oddalona.