Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. C. (dalej "skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
- 1. We wniosku z dnia 12 września 2020 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o zawieszenie lub wstrzymanie biegu spłaty dwóch umów ratalnych z [...] r. o spłatę należności oraz kosztów egzekucyjnych, jak również o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na podstawie ustawy abolicyjnej z 2012 r. lub ustawy z 13 października 1998 r.
W uzasadnieniu wskazał, że został wprowadzony w błąd przez pracowników ZUS oraz, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, bez pracy, a rodzinę utrzymuje tylko jego małżonka. Dodał, iż spłaca zaległości wobec innego wierzyciela, więc nie posiada środków finansowych na spłatę należności wobec ZUS.
W piśmie z dnia 16 października 2019 r. ZUS wyjaśnił, że składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Prac za okres od lipca 2002 r. do grudnia 2013 r. zostały odpisane z uwagi na ich przedawnienie, a na koncie skarżącego pozostają nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne za okres od stycznia 2014 r. do listopada 2018 r. i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2014 r. do stycznia 2016 r.
W piśmie z dnia 30 listopada 2019 r. skarżący podtrzymał wniosek o umorzenie należności, wskazując jednocześnie na przedawnienie zaległości z tytułu składek nie tylko do grudnia 2013 r., lecz również do lipca 2019 r.
- 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej "ZUS" lub "organ") decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie:
- 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej "u.s.u.s."), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 73.155,86 zł, w tym:
- a) na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 49.578,77 zł – składek za okres od stycznia 2014 r. do listopada 2018 r., odsetek i kosztów upomnienia,
- b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 21.573,42 zł - składek za okres od stycznia 2014 r. do listopada 2018 r., odsetek i kosztów upomnienia,
- c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2.003,67 zł - składek za okres od stycznia 2014 r. do stycznia 2016 r., odsetek i kosztów upomnienia,
- 2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 73.155,86 zł, w tym:
- a) na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 49.578,77 zł – składek za okres od stycznia 2014 r. do listopada 2018 r., odsetek i kosztów upomnienia,
- b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 21.573,42 zł - składek za okres od stycznia 2014 r. do listopada 2018 r., odsetek i kosztów upomnienia,
- c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2.003,67 zł - składek za okres od stycznia 2014 r. do stycznia 2016 r., odsetek i kosztów upomnienia.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, ZUS wskazał, że w dniu 7 lutego 2019 r. wdrożył wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, zatem bieg terminu przedawnienia składek, począwszy od stycznia 2014 r., uległ zawieszeniu. Ponadto w związku z podpisaną przez skarżącego w dniu [...] r. umową o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek za okres od stycznia 2014 r. do listopada 2018 r. (na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) oraz za okres od stycznia 2014 r. do stycznia 2016 r. (na Fundusz Pracy), ZUS wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do [...] r., zatem ww. należności nie uległy przedawnieniu.
Zdaniem ZUS, w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 5 i 6 u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu.
3. We wniosku ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że ma poważne zastrzeżenia do ww. decyzji, gdyż ZUS nie pochylił się należycie nad jego sytuacją materialną. Poruszył kwestię przedawnienia i zarzucił ZUS brak wystarczającego uzasadnienia co było powodem, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu. Stwierdził, że doradca ZUS wprowadził go w błąd, narzucając jedyną możliwość wyjścia z zadłużenia, tj. podpisanie układu ratalnego. Wprawdzie podpisał układ ratalny, jednak natychmiast stwierdził, że nie ma żadnych możliwości finansowych, aby spłacać ustalone umową raty. Doradca ZUS zataił przed nim, że istnieje inna prawna i ustawowa możliwość, czyli wystąpienie o umorzenie należności.
Skarżący poinformował, że ZUS dokonał błędnych ustaleń dotyczących posiadanego przez niego pojazdu, gdyż od 15 lat nie jest już właścicielem samochodu osobowego FORD SIERRA z 1983 r., jak również nie jest właścicielem nieruchomości w N.. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem zawartym w decyzji z [...] r., że umorzenie należności składkowych naruszałoby interes publiczny.
4. ZUS Oddział w B. decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
ZUS, odnosząc się do zarzutu sformułowanego przez skarżącego w piśmie z dnia 26 lutego 2020 r. że nie jest organem upoważnionym do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, wyjaśnił, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych udziela upoważnień do wydawania decyzji w sprawach o umorzenia należności z tytułu składek pobieranych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także do wydawania decyzji w sprawach wynikających z ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność na podstawie art. 73 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 2 ust. 2 pkt 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, poz. 93). W związku z powyższym ZUS stwierdził, że zarówno decyzja wydana przez ZUS w pierwszej instancji, jak niniejsza decyzja zostały wydane zgodnie z przyznanymi kompetencjami.
W zakresie stanu faktycznego ZUS ustalił: 1) skarżący jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, lecz nie pracuje zarobkowo, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, 2 listopada 2018 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, 2) skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B. C., która posiada własne źródło dochodu w wysokości około 3.500,00 zł netto, 3) skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 4.028,22 zł miesięcznie, w tym: opłaty (czynsz) w wysokości 568,22 zł; opłaty eksploatacyjne w kwocie 260,00 zł; koszty związane z leczeniem w wysokości 200,00 zł oraz inne wydatki w kwocie 3.000,00 zł (wyżywienie, lekarstwa, obuwie, ubiór, podatki, spłata rat w Urzędzie Skarbowym, środki czystości, przejazdy, utrzymanie aut), 4) skarżący wykazał zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego z tytułu podatków za 2008 r. w kwocie 63.920,92 zł, które spłaca w miesięcznych ratach po 620,00 zł, 5) posiada pojazdy: CITROEN JUMPER z 2002 r., VW BEETLE z 1999 r.; a jako składniki mienia ruchomego wykazał: telewizor, lodówkę, pralkę o łącznej wartości 600,00 zł, 6) skarżący jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości: lokalu mieszkalnego o powierzchni 73,00 m2 (kuchnia, 4 pokoje, łazienka, wc, przedpokój) w S. przy ulicy [...] [...], dla którego Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...] (na podstawie strony internetowej geoportal.gov.pl ustalono, że są to bloki mieszkalne), nieruchomości gruntowej oznaczonej jako użytek rolny o powierzchni 0,3796 ha położonej w miejscowości Z., gmina O., powiat J., województwo [...], dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą nr [...] (na podstawie strony internetowej geoportal.gov.pl ustalono, że nieruchomość składa się z dwóch działek.
Na jednej z działek znajdują się zabudowania, które nie są ujęte w księdze wieczystej), nieruchomości gruntowej oznaczonej jako pastwisko, las o powierzchni 0,37 ha; skarżący jest właścicielem położonej w miejscowości S., gmina L., dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...] (na podstawie strony internetowej geoportal.gov.pl ustalono, że jest to teren łąkowy częściowo zalesiony). Na ww. nieruchomościach nie widnieje zabezpieczenie hipoteczne.
ZUS uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, 5 i 6 u.s.u.s. W tym zakresie argumentował, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie ją zawiesił. Ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie ma również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a na obecną chwilę przymusowe dochodzenie należności jest zawieszone.
Zdaniem ZUS, skarżący nie wykazał, że w jego przypadku istnieje możliwość umorzenia należności na podstawie przepisów rozporządzenia. Skarżący nie wykazał niezdolności do wykonywania pracy zarobkowej i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a ZUS nie posiada informacji, że z uwagi na stan zdrowia, skarżący nie może osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. ZUS zauważył, że od stycznia 2020 r skarżący uzyska uprawnienia do przyznania świadczenia emerytalnego, z którego będzie można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Dodał, że rodzina skarżącego dysponuje dochodem z wynagrodzenia za pracę żony, a średni dochód z 3 ostatnich miesięcy wskazuje na kwotę znacznie powyżej minimum socjalnego 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego (obliczenia Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w III kwartale 2019 r. wskazują, że minimum socjalne 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego to kwota 2.030,92 zł).
Skarżący w toku postępowania nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat, niezrealizowanych recept lekarskich, stąd można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie. Stałe wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem nie stanowią nadzwyczajnych czy nieprzewidzianych wydatków, a ZUS nie może umarzać należności z tytułu składek każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem. Skarżący nie wykazał, że korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów, a korzystanie z takiej formy pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Skarżący posiadana majątek, który może stanowić źródło zabezpieczenia długu. Zdaniem ZUS, zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu należności.
5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie rażąco błędnej i krzywdzącej go decyzji oraz o przekazanie sprawy do ZUS do ponownego rozpatrzenia lub wydanie wyroku zmieniającego decyzję i umarzającego zaległe składki za okres sprzed 7-miu lat. Ponadto wniósł o przydzielenie mu adwokata lub radcy prawnego z urzędu z uwagi na osobistą i rodzinną ubogość.
Zarzucił, cyt.:
"- naruszenie art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa oraz art. 156, §1, pkt 7 kpa.
- - zarzucam nie uwzględnienie umorzenia moich należności z nieuwzględnieniem tego czasookresu do wyliczenia w przyszłości należnej mi emerytury.
zarzucam ZUS iż nie poinformował mnie o prawnej, ustawowej możliwości umorzenia należności oraz twierdzenie iż można to uczynić TYLKO I WYŁĄCZNIE UKŁADEM SPŁATY RATALNEJ ZADŁUŻENIA !
- - zarzucam ZUS nie informowanie mnie na bieżąco o zadłużeniu, o narastaniu zadłużenia od ok. 20-tu lat /!!!/, co odwróciło się w sumie przeciwko ZUS i państwu polskiemu - ZUS umorzył z mocy prawa należności przedawnione za lata 07/2002 do 12/2013 !!
- - zarzucam nie uwzględnienie w postępowaniu mojej obecnej skrajnej ubogości brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjonalnych moich i mojej rodziny, w szczególności z uwagi na tak zły stan zdrowia, iż nikt nie przyjmie mnie do pracy w moim wieku !
- - zarzucam, co sam ZUS wskazał na stronie 13 uzasadnienia Decyzji, iż tego okresu zadłużenia w przypadku umorzenia należności NIE zaliczy mi do emerytury ! Ależ ja o to wnosiłem sam kilka razy do ZUS !
- - zarzucam ZUS błędność analizy materiałów dowodowych"
- 6. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.
W skardze skarżący zarzucił ZUS nieinformowanie go na bieżąco o zadłużeniu z tytułu składek oraz o możliwości ubiegania się o ich umorzenie, jak również nieuwzględnienie sytuacji, w której obecnie się znajduje, tj. "skrajnej ubogości" i brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjonalnych, przede wszystkim z uwagi na zły stan jego zdrowia.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zobowiązania skarżącego nie uległy przedawnieniu.
Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.
Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).
Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
W tym zakresie ZUS wskazał, iż Dyrektor Oddziału ZUS, jako organ egzekucyjny, [...] r. wdrożył wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne i stosownie do 24 ust. 5b u.s.u.s bieg terminu przedawnienia nieuregulowanych składek począwszy od stycznia 2014 r. uległ zawieszeniu. Z kolei wobec zawarcia przez skarżącego w dniu [...] r. umowy o rozłożeniu na raty należności ZUS za okres od stycznia 2014 r. do listopada 2018 r., Dyrektor ZUS wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do dnia [...] r.
ZUS dodał, iż w piśmie z dnia 16 października 2019 r. skierowanym do skarżącego, wyjaśnił, że składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od lipca 2002 r. do grudnia 2013 r. zostały odpisane z uwagi na ich przedawnienie oraz poinformował o podjętych przez ZUS czynnościach, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek.
Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z jego ust. 1-3, umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wspomniany art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje z kolei, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia wspomnianych należności w takim przypadku określa przywołane wcześniej rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z jego § 3 ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Umorzenie należności z tytułu składek następuje więc w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie: musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. lub rozporządzeniu jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość.
Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób niebudzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o wydanie wyroku zmieniającego decyzję i umarzającego zaległe składki, podkreślić trzeba, iż specyfika orzekania w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS opartego o uznanie, które – co wymaga podkreślenia – nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających określonym przez prawodawcę przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu - determinuje zakres sądowej kontroli takich rozstrzygnięć. Ocenie sądu podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy dany stan faktyczny wypełnia określone enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz określone w rozporządzeniu kryteria umorzenia zaległości, które nie są całkowicie nieściągalne. Innymi słowy rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi umorzenia zaległości z tytułu składek zostały spełnione.
Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Poza kognicją Sądu jest wydanie orzeczenia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że organ sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by zaistniała jakakolwiek okoliczność warunkująca przyjęcie odmiennej kwalifikacji w tym przedmiocie, co znalazło zresztą odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarówno pogląd ten, jak i argumentacja powołana na jego poparcie zasługują na aprobatę.
W ślad za organem powtórzyć zatem trzeba, że w sprawie, z przyczyn oczywistych, nie wystąpiła okoliczność opisana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., a ponadto nie przedłożono jakichkolwiek dokumentów, które dowodziłoby spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4 i pkt 4b u.s.u.s. Jednocześnie niewątpliwym jest, że wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.), a skarżący nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej (zawiesił ją) i dysponuje majątkiem, z którego można egzekwować należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.). Z kolei co do pkt 5 i 6 tego przepisu stwierdzić należy, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zostało zawieszone.
W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/1, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z ustalonego przez ZUS stanu faktycznego wynika, że skarżący jest mikroprzedsiębiorcą (przy czym z dniem 2 listopada 2018 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej), nie pracuje, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która według oświadczenia skarżącego uzyskuje dochód w wysokości ok. 3.500,00 zł netto miesięcznie (w piśmie z dnia 7 października pełnomocnik skarżącego wskazał, że wynagrodzenie żony skarżącego wynosi od 3.500,00 zł do 3.800,00 zł miesięcznie, a z zaświadczenia zakładu pracy wynika, że wynagrodzenie żony skarżącego wynosi 5.545,00 zł brutto, czyli ok. 3.900,00 zł), nie korzysta z pomocy społecznej, jest współwłaścicielem wraz z żoną lokalu mieszkalnego o powierzchni 73,00 m2 w S., nieruchomości gruntowej oznaczonej jako użytek rolny o powierzchni 0,3796 ha w Z., gmina O. (województwo [...]; na podstawie strony internetowej geoportal.gov.pl ustalono, że nieruchomość składa się z dwóch działek, a na jednej z nich znajdują się zabudowania, które nie są ujęte w księdze wieczystej.
Ponadto skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej oznaczonej jako pastwisko, las o powierzchni 0,37 ha, położonej w miejscowości S., gmina L. (na podstawie strony internetowej geoportal.gov.pl ustalono, że jest to teren łąkowy częściowo zalesiony) oraz właścicielem pojazdu CITROEN JUMPER z 2002 r. ZUS wskazał, iż ww. nieruchomości nie są zabezpieczenie hipoteczne. Prócz zobowiązań wobec ZUS, skarżący posiada również inne – podatkowe w kwocie 63.920,92 zł, które spłaca w miesięcznych ratach po 620,00 zł. Sąd podziela stanowisko ZUS, że, biorąc pod uwagę posiadany przez skarżącego majątek (nieruchomości), uzyskiwanie przez żonę skarżącego dochodu w kwotach wyższych od minimum socjalnego (wg. obliczeń IPiSS minimum socjalne dla 2-osobowego gospodarstwa za III kwartał 2019 r. to kwota 2.030,92 zł miesięcznie), okoliczność posiadania przez skarżącego środków na pokrycie bieżących wydatków – czynszu, opłat eksploatacyjnych, kosztów leczenia oraz innych związanych z bieżącym utrzymaniem (które skarżący oszacował na kwotę 4.028,22 zł, a udokumentował: miesięczne wydatki w kwocie 949,27 zł oraz roczne w wysokości 1.935,16 zł) oraz na dobrowolną spłatę zobowiązań z tytułu zaległości podatkowych (620 zł miesięcznie), skarżący nie jest zagrożony ubóstwem. Sąd podziela stanowisko ZUS, że dochody żony skarżącego, z którą skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd podziela pogląd ZUS, że należności publicznoprawne korzystają ze szczególnej ochrony prawnej i powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. W orzecznictwie sądowym akcentuje się, iż "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych" (por. wyroki NSA: z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10; z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14, LEX nr 1658374; z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06;z dnia 9 maja 2018 r., I GSK 955/18, z dnia 26 maja 2020 r. sygn.. akt I GSK 211/20 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl 8).
Decydując się na podjęcie aktywności zarobkowej, skarżący musiał liczyć się z obowiązkiem terminowej zapłaty należności publicznoprawnych, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Tymczasem, prócz zaległości wobec ZUS, których skarżący uporczywie nie regulował (zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy okres od lipca 2002 r. do grudnia 2013 r. zostały odpisane jako przedawnione), skarżący posiada znaczne zobowiązania finansowe z tytułu podatków, które spłaca dobrowolnie.
W sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia zaległości określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie przedłożył dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia, czy orzeczenia lekarskiego, z którego wynikałoby, iż jest niezdolny do pracy. Podniesione przez skarżącego okoliczności: 40 lat pracy, wypalenie zdrowotne i zawodowe oraz wykonywanie pracy w warunkach szkodliwych nie wyczerpują przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek.
W świetle powyższych uwag uznać należało, że organ w sposób poprawny zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a przeprowadzona przezeń analiza sytuacji skarżącego przez pryzmat przesłanek umorzenia należności z tytułu składek nie nosi znamion dowolności.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.