Uzasadnienie
Składając wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 5 stycznia 2010 r., skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, stwierdził, że ma na utrzymaniu pełnoletnią córkę studiującą w [...] oraz że jego dochody ograniczają się do renty strukturalnej w wysokości [...]zł. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego wyliczył na [...] zł, zastrzegając, iż ponosi również wydatki na leczenie w wysokości około [...] zł oraz na wyżywienie. Wnioskodawca zwrócił też uwagę na pogarszający się – wskutek przebytego udaru mózgu – stan jego zdrowia, wymagający leczenia w sześciu przychodniach specjalistycznych. Według wniosku majątek strony obejmuje: dwa domy w budowie, finansowanej z kredytów, mieszkanie i nieruchomość rolną o powierzchni 0,8511 ha.
Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie m.in.: wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za ostatnie sześć miesięcy (zastrzeżono, że w razie likwidacji któregokolwiek z tych rachunków należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie lub kopie umowy o zamknięciu rachunku), kopii zeznań podatkowych złożonych za ubiegły rok przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (wskazano, że w wypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie było złożone, należy przedłożyć poświadczające to zaświadczenie właściwego organu podatkowego) oraz zaświadczenia w sprawie zameldowania pod adresem nieruchomości należących do skarżącego, w tym stanowiącym jego miejsce zamieszkania.
Na wezwanie to, w terminie przedłużonym przez referendarza sądowego zarządzeniem z dnia 24 marca 2010 r., skarżący przedłożył: faktury za zakup leków, kartę informacyjną z izby przyjęć z dnia 18 lutego 2010 r., w której stwierdzono brak wskazań do hospitalizacji, kopie nieczytelnej recepty, dokumentację związaną z finansowaniem edukacji córki skarżącego w języku angielskim, wyciągi z trzech rachunków bankowych (dwa z nich pochodzą z dnia [...] wskazując saldo końcowe w wysokości [...]zł w przypadku pierwszego rachunku i [...]zł w przypadku drugiego; jeden z wyciągów dotyczy natomiast rachunku bankowego prowadzonego w dolarach i pochodzi z dnia [...]) oraz kopie decyzji o zmianie wysokości renty strukturalnej z dnia [...] (kwotę renty do wypłaty określono w niej na [...]zł) i określającej zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2010 r. na kwotę [...] zł.
Skarżący złożył nadto oświadczenia w sprawie zameldowania, m.in., że zamieszkuje samotnie, oraz rachunków bankowych. W tym ostatnim zakresie wyjaśnił, iż tylko jeden z rachunków wykorzystuje, gdyż przelewane jest na niego świadczenie rentowe, reszta zaś jest "śpiąca", w tym wspomniany rachunek prowadzony w dolarach – wspólny "w małżeństwie, i to konto zawarła b. małżonka, na które nigdy nie przesyłała jako zobowiązana alimentów". Stwierdził również, że nie składa zeznań podatkowych, ponieważ otrzymywana przez niego renta nie podlega opodatkowaniu.
Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz, nawiązując do ustaleń poczynionych w toku rozpoznawania innych wniosków skarżącego, w tym w niniejszym postępowaniu, podkreślił wątpliwości, jakie budzi materiał dowodowy w sprawie, i wytknął mu nienależyte wykonanie wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych, m.in. w zakresie wspomnianego rachunku walutowego.
Wnioskodawca wniósł w terminie sprzeciw od tego postanowienia, zastrzegając, że "podtrzymuje swoje wywody we wszystkich pismach procesowych odnośnie słuszności złożonego wniosku (a jednocześnie przyznania) pełnego prawa pomocy". Argumentacja sprzeciwu ogranicza się do stwierdzenia, że renta otrzymywana przez wnioskodawcę "obciąża zaledwie w 20 % budżet państwa polskiego".
Skarżący wnosił już kilkukrotnie o przyznanie prawa pomocy. Uczynił tak m.in. w tej sprawie, lecz jego wniosek został oddalony postanowieniem Sądu z dnia 22 grudnia 2008 r., tak samo jak zażalenie na to postanowienie – oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 147/09, po czym uiścił należny wpis od skargi w wysokości [...] zł. W obu postanowieniach zgodnie przyjęto, że oświadczenia strony i przedłożony przez nią materiał dowodowy nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę wniosku, a tym samym na jego uwzględnienie.
Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje:
Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Przystępując zatem do rozpoznania wniosku, zauważyć wypada, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.
Należy również zwrócić uwagę, tak jak uczynił to referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2010 r., że w toku niniejszego postępowania wydano już w dniu 22 grudniu 2008 r. postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. W myśl wszak art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu, którym odmówiono prawa pomocy, może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie, czyli w praktyce pogorszeniu, i to na tyle istotnemu, by uzasadniało ono uwzględnienie wniosku.
Warto przy tym podkreślić, że w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy ciężar udowodnienia wspomnianej zmiany spoczywa – zgodnie z opisanymi wyżej regułami, jakimi rządzi się postępowanie w tym zakresie – na osobie wnioskującej.
W rozpatrywanym stanie faktycznym brak jest wszak podstaw do tego, by kolejny wniosek skarżącego mógł być oceniony w inny, korzystny dla niego sposób. Porównanie tego wniosku z poprzednim wnioskiem złożonym w sprawie może przecież prowadzić wręcz do konkluzji, że sytuacja strony nie tylko się nie pogorszyła, lecz nawet, w niektórych aspektach, przedstawia się lepiej. Skarżący bowiem we wcześniejszym wniosku wykazał niższe dochody niż obecnie ([...] zł, w rozpoznawanym wniosku wskazał natomiast kwotę [...]zł, przy czym według załączonej kopii decyzji z dnia [...] renta ta jest obecnie jeszcze wyższa i wynosi [...]zł), przy jednocześnie wyższych wydatkach w zakresie stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (w poprzednim wniosku wyliczył te wydatki na sumę [...] zł, we wniosku rozpoznawanym – na [...] zł). Jest zaś poza sporem, że obie wielkości, tj. kwoty dochodów z jednej strony i stałych wydatków z drugiej, mają podstawowe znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy.
Najdonioślejsze znaczenie w niniejszej sprawie ma jednak fakt, że ta wstępna ocena nadal nie może być dokładnie zweryfikowana, gdyż wnioskodawca kolejny raz uchylił się od należytego wykonania wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych, poprzestając jedynie na oświadczeniach, które nie pozwalają wyjaśnić wszystkich wątpliwości, jakie można powziąć odnośnie do jego sytuacji.
I tak stwierdził, że nie składał zeznania podatkowego za ubiegły rok, mimo iż referendarz sądowy w wezwaniu wyraźnie zastrzegł, iż okoliczność ta powinna być potwierdzona zaświadczeniem organu podatkowego. Tym samym niepodobna jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy zeznanie to zostało złożone, czy też nie, a co za tym idzie, czy dochody strony rzeczywiście ograniczają się do renty strukturalnej.
Podobnie nie nadesłał wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy (bądź zaświadczenia o likwidacji rachunku czy umowy w sprawie jego zamknięcia), ponieważ jeden z przedłożonych przez niego wyciągów pochodzi sprzed kilku lat, co zauważył referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2010 r. Wykluczony jest zatem pełny ogląd przepływu środków finansowych w ramach wszystkich rachunków, do których strona może mieć dostęp.
Skarżący nie przedłożył zaświadczenia w sprawie zameldowania, co uniemożliwia jakiekolwiek ustalenia co do osób tworzących jego gospodarstwo domowe.
Wnioskodawca nie uzupełnił tych i innych braków materiału dowodowego także na etapie sprzeciwu, choć musiał mieć pełną świadomość, że taki stan rzeczy może wiązać się dla niego z oddaleniem jego wniosku, skoro stanowił on powód odmowy przyznania prawa pomocy wskazany w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2010 r., a także we wcześniejszych postanowieniach wydanych w sprawie, w tym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 147/09. W sprzeciwie, tak jak w poprzednim sprzeciwie złożonym przez niego w niniejszym postępowaniu, ograniczył się on jednak wyłącznie do spostrzeżenia, iż otrzymywane przez niego świadczenie wypłacane jest tylko w części z budżetu państwa. Analogicznie jak uczyniono w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2008 r. można skwitować ten zarzut konstatacją, że ważne jest nie pochodzenie wspomnianego świadczenia, lecz to, że strona może nim swobodnie dysponować.
W konsekwencji niezależnie od tego, z jakich środków publicznych renta jest wypłacana, beneficjent ma obowiązek przeznaczyć ją na potrzeby postępowania sądowego, o ile oczywiście nie spowoduje to uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny.
Nie można również tracić z pola widzenia faktu podniesionego m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2009 r., że skarżący posiada kilka niewykorzystywanych przez siebie składników mienia nieruchomego oraz że nie wskazał jakichkolwiek przyczyn, dla których przysługujące mu prawo do obciążenia czy nawet zbycia tych składników miałoby być wyłączone.
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.