Uzasadnienie
Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 września 2008 r. referendarz sądowy WSA w Gliwicach zwolnił skarżącego od kosztów sądowych. W ustalonym wówczas stanie faktycznym sprawy przyjęto, że gospodarstwo domowe skarżącego liczy trzy osoby, w tym jego żona i córka. Jedynym wskazanym przez skarżącego źródłem dochodu była renta inwalidzka w wysokości [...] zł. Wśród składników majątkowych wymieniono wówczas dom o pow. 135,1 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,14 ha. Ustalono nadto wtedy, że A. M. wielokrotnie wnosił o przyznanie prawa pomocy i większość z tych wniosków została uwzględniona. Poprzednio, postanowieniem z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt 198/08, zwolniono go od kosztów sądowych.
W ramach tej sprawy, w dniu 16 marca 2009 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podniósł, że jego sytuacja rodzinna była wielokrotnie analizowana przez Sąd. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że posiada dom o pow. 155,1 m² (?) oraz nieruchomość rolną o pow. 0,14 ha. Ponownie w tej sprawie oświadczył, że jego gospodarstwo domowe tworzą trzy osoby. Wskazał nadto, że w chwili obecnej jedynym źródłem dochodu w tym gospodarstwie jest wspomniana wyżej renta w kwocie [...] zł.
Dokonawszy wstępnej analizy wniosku co do wymogów formalnych i jego treści, pismem z dnia 23 marca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni - poprzez: "1) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym: gaz, energia elektryczna, woda, opał, telefon, podatek od nieruchomości; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu w/w opłat to należy tę okoliczność udokumentować zaświadczeniami właściwych podmiotów, 2) przedstawienie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki pomocy społecznej o ewentualnym wsparciu udzielonym skarżącemu w okresie ostatnich sześciu miesięcy, wskazującego na formę oraz częstotliwość udzielanej pomocy; w tych ramach należy nadto wyjaśnić, czy w chwili obecnej toczy się jakiekolwiek postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej – jeśli tak to należy nadesłać właściwe zaświadczenie bądź kserokopie zapadłych decyzji lub postanowień; w przypadku braku takowej pomocy należy przedłożyć zaświadczenie właściwej jednostki potwierdzające tę okoliczność, 3) nadesłanie zaświadczenia z właściwej uczelni wskazującego na tryb i ewentualną formę odpłatności za studia B. M. W tych ramach należy wskazać czy osoba ta otrzymuje jakąkolwiek pomoc finansową pochodzącą z tej uczelni i w jakiej wysokości, 4) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont.
W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 5) nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym położonym w N. przy ul. [...]) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za rok 2007 oraz za 2008 r. (jeśli zostało sporządzone). Ten punkt wezwania dotyczy skarżącego i wszystkich osób pozostałych z nim we wspólnym gospodarstwie domowym."
W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.
W piśmie procesowym z dnia 6 kwietnia 2009 r. skarżący przedstawił zestawienie podjętych w jego sprawie korzystnych decyzji SKO w. w przedmiocie pomocy społecznej. Wskazał jednak, że ostatnio - decyzją z dnia [...] r. nr [...] - Kolegium utrzymało niekorzystną dla niego decyzję organu I instancji. Z tych względów, korzystając z pomocy życzliwych i bliskich, nie wnioskuje o przyznanie świadczeń z tytułu pomocy społecznej. Wskazał dalej, że jego córka B. M. nie ponosi odpłatności za studia. Korzysta natomiast z pomocy materialnej wyższej uczelni w kwocie [...] zł miesięcznie.
Skarżący oświadczył nadto, że w domu mieszkalnym w Nędzy przy ul. Gliwickiej 58 zameldowane są jeszcze dwie osoby, tj. jego druga córka i teściowa. Podniósł przy tym, że córka wyjechała do N. z zamiarem stałego pobytu, niemniej jednak pozostaje zameldowana na terenie Polski aż do czasu uzyskania niemieckiego obywatelstwa. A. M. nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. Skarżący oświadczył dodatkowo, że nie gromadzi rachunków potwierdzających zakup opału na zimę, czy butli gazowych.
W oparciu o dokumenty źródłowe nadesłane przy omówionym wyżej piśmie procesowym ustalono nadto, że udokumentowane miesięczne wydatki z tytułu stałych opłat stanowią kwotę [...] zł (usługi telekomunikacyjne – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, woda – [...] zł).
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosując przytoczony przepis w rozpatrywanej sprawie, należy mieć przy tym na względzie, że skarżącemu przyznano już postanowieniem z dnia 29 września 2008 r. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie go od kosztów sądowych.
Tym samym uwzględnienie jego obecnego wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) będzie w praktyce oznaczać, że niejako w dwóch etapach, przyznano mu prawo pomocy w zakresie całkowitym, na który – w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. – składają się obie analizowane korzyści procesowe. To z kolei skłania do uwzględnienia podczas oceny wniosku także surowszych kryteriów wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do jego treści przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnikliwe zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego jest w tym przypadku podyktowane także tym, że od momentu wydania poprzedniego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy w tej sprawie upłynęło ponad pół roku.
Mając na uwadze przytoczony wyżej stan prawny i faktyczny uznano, że A. M. nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowane prawo pomocy w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Analiza oświadczeń skarżącego oraz nadesłanych przez niego dokumentów skutkowały przyjęciem, że stan rodzinny, majątkowy i dochody skarżącego oraz jego rodziny, ujawnione na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, mogą odbiegać od rzeczywistości.
Wytknąć trzeba skarżącemu, że już na etapie inicjowania niniejszego wpadkowego postępowania nie wyjawił, iż w należącej do niego nieruchomości zameldowane są osoby, których nie wskazano w druku PPF. Odpowiadając zaś na wezwanie referendarza skarżący udzielił tylko zdawkowych informacji na temat swojej córki. Nie naprowadził natomiast na jakiekolwiek informacje wskazujące na dochód swojej teściowej oraz w jakim zakresie przyczynia się ona do ponoszenia opłat z tytułu utrzymania nieruchomości.
Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Nie ujawnienie dochodów w/w osób uniemożliwia kompleksową ocenę sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji pogłębia przeświadczenie rozpoznającego wniosek, że okoliczności w nim przedstawione mogą odbiegać od rzeczywistej sytuacji skarżącego.
Bierna postawa skarżącego przejawia się także w tym, że w ślad za złożonymi oświadczeniami nie idą żadne dokumenty, które by je potwierdzały. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku ilości osób zameldowanych w lokalu mieszkalnym w N. przy ul. [...]. Podobnie nie przedstawiono jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego zakup opału oraz butli gazowych. W tych ramach godzi się zaakcentować, że sumaryczne zestawienie udokumentowanych kosztów utrzymania i kosztów, o których skarżący tylko nadmienił, a które można oszacować na gruncie m.in. doświadczenia życiowego, może prowadzić do wniosku, że całkowity dochód skarżącego wykazany przez niego na potrzebę rozpoznania tego wniosku jest przeznaczany na stałe opłaty. Pisząc o stałych miesięcznych wydatkach nie sposób nie wspomnieć o kosztach wyżywienia czy środkach higieny. Dostarczony w tej sprawie materiał źródłowy nie wskazuje na źródło finansowania tych wydatków.
W tych ramach należy też podkreślić, że skarżący nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdziłby jego zeznanie, że jakoby korzysta z pomocy "życzliwych i bliskich". Co do zasady, umowa pożyczki bądź umowa darowizny jest poddana rygorom o charakterze formalnym i przekazane tą drogą środki powinny znaleźć potwierdzenie w dokumentacji źródłowej.
Należy w tym miejscu wspomnieć, że nie nadesłano w tej sprawie, pomimo precyzyjnego wezwania w tym zakresie, jakiegokolwiek zeznania podatkowego. Z kolei art. 255 P.p.s.a., który miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244).
Nawiązując jeszcze do protokołu rozprawy, która odbyła się przed tutejszym Sądem w dniu 12 grudnia 2008 r. należy zwrócić uwagę skarżącego na odmienność przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym i przesłanek, które warunkują zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Owa odmienność wynika już z literalnego brzmienia art. 67a Ordynacji podatkowej i art. 246 § 1 P.p.s.a. Dodatkowo, co warte podkreślenia, decyzja podatkowa w przedmiocie wspomnianej ulgi ma charakter uznaniowy, z której istoty wynika pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania, co oczywiście musi być odpowiednio uzasadnione. Inaczej jest w przypadku prawa pomocy w odniesieniu do osób fizycznych. W sytuacji, w której rozpoznający wniosek stwierdzi, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., stronie należy przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz w oparciu o wskazane wyżej przepisy.