Uzasadnienie
Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 września 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Pismem z dnia 18 lutego 2009 r. skarżący A. M. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podkreślił, że jego trzyosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z otrzymywanej przez niego renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł. Wskazał, że jego sytuacja rodzinna była wielokrotnie analizowana przez Sąd, zaś w kilku sprawach udzielono mu prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że posiada dom o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,14 ha. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką. Do wniosku załączono kopię "odcinka" świadczenia otrzymanego przez skarżącego w marcu 2009 r. (wypłacono mu kwotę [...] zł).
Pismem z dnia 23 marca 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym: gaz, energia elektryczna, woda, opał, telefon, podatek od nieruchomości; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu w/w opłat to należy tę okoliczność udokumentować zaświadczeniami właściwych podmiotów, 2) przedstawienie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki pomocy społecznej o ewentualnym wsparciu udzielonym skarżącemu w okresie ostatnich sześciu miesięcy, wskazującego na formę oraz częstotliwość udzielanej pomocy; w tych ramach należy nadto wyjaśnić, czy w chwili obecnej toczy się jakiekolwiek postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej – jeśli tak to należy nadesłać właściwe zaświadczenie bądź kserokopie zapadłych decyzji lub postanowień; w przypadku braku takowej pomocy należy przedłożyć zaświadczenie właściwej jednostki potwierdzające tę okoliczność, 3) nadesłanie zaświadczenia z właściwej uczelni wskazującego na tryb i ewentualną formę odpłatności za studia B. M..
W tych ramach należy wskazać czy osoba ta otrzymuje jakąkolwiek pomoc finansową pochodzącą z tej uczelni i w jakiej wysokości, 4) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 5) nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym położonym w N. przy ul. [...], 6) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za rok 2007 oraz za 2008 r. (jeśli zostało sporządzone). Ten punkt wezwania dotyczy skarżącego i wszystkich osób pozostałych z nim we wspólnym gospodarstwie domowym."
W odpowiedzi na wezwanie, skarżący - w piśmie procesowym z dnia 6 kwietnia 2009 r. - przedstawił zestawienie podjętych w jego sprawie korzystnych decyzji SKO w K. w przedmiocie pomocy społecznej. Wskazał jednak, że ostatnio - decyzją z dnia [...] nr [...] - Kolegium utrzymało niekorzystną dla niego decyzję organu I instancji. Z tych względów, korzystając z pomocy życzliwych i bliskich, nie wnioskuje o przyznanie świadczeń z tytułu pomocy społecznej. Wskazał dalej, że jego córka B. M. nie ponosi odpłatności za studia. Korzysta natomiast z pomocy materialnej wyższej uczelni w kwocie [...] zł miesięcznie.
Skarżący oświadczył nadto, że w domu mieszkalnym w N. przy ul. G. zameldowane są jeszcze dwie osoby, tj. jego druga córka i teściowa. Podniósł przy tym, że córka wyjechała do Niemiec z zamiarem stałego pobytu, niemniej jednak pozostaje zameldowana na terenie Polski aż do czasu uzyskania niemieckiego obywatelstwa. A. M. nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. Skarżący oświadczył dodatkowo, że nie gromadzi rachunków potwierdzających zakup opału na zimę, czy butli gazowych. Do powyższego pisma załączono kopie poleceń przelewu wystawionych w dniu 19 marca 2009 r. oraz faktury VAT z dnia 1 kwietnia 2009 r. na łączną kwotę [...] zł (m.in. tytułem zapłaty za usługi telekomunikacyjne – [...] zł, energię elektryczną – [...] zł, wodę – [...] zł) oraz kopię decyzji z dnia [...] przyznającej jego córce stypendium socjalne i na wyżywienie w łącznej kwocie [...] zł (z decyzji nie wynika, w jakiej formie następuje wypłata świadczenia).
W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2009 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżący, zachowując ustawowy termin, wniósł sprzeciw, w którym podniósł, iż prawidłowo wypełnił formularz PPF, a także w sposób wyczerpujący wyjaśnił kwestię dotyczącą osób zameldowanych w domu mieszkalnym w N. przy ul. [...] (chodzi o drugą córkę skarżącego oraz teściową), z którymi nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazał, iż nie przedstawił dokumentów potwierdzających zakup butli gazowych oraz opału na zimę bowiem przy wymianie pustej butli na pełną nie wystawiano mu rachunków ani też paragonów. Natomiast opał na zimę dostarczany był "w workach bez rachunku" i "prawdopodobnie" pochodził z kradzieży.
Skarżący podniósł nadto, iż pomoc ze strony osób "bliskich mu i życzliwych" jest zwyczajną, nieudokumentowaną, ludzką pomocą "pożyczkową", oparta na zasadzie "obdarzonego zaufania". Oświadczył, że nie stać go na inne "wymyślane" dokumenty. W końcowej części sprzeciwu skarżący stwierdził, że urzędnicy tutejszego Sądu nie rozumieją znaczenia renty inwalidzkiej, tj. "życia z takiej renty" i "społecznej biedy", zatem powinni oni spróbować przeżyć miesiąc za [...] zł, a następnie sprawiedliwie orzekać.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje
Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Decydując o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy należy mieć przy tym na względzie zarówno rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie mu tego prawa, ocenioną na podstawie całokształtu dokumentacji i oświadczeń zebranych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jak i konstytucyjne prawo sądu.
Zgodnie zatem z art. 246 § 1 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.).
Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX nr 220289).
Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu.
W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżący, zdaniem Sądu nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy.
Na wstępie wskazać trzeba, iż skarżący nie nadesłał istotnych dokumentów źródłowych, na podstawie których możliwa byłoby kompleksowa ocena jego sytuacji materialnej, a tym samym merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności nie złożył on takich dokumentów jak np. odpisu zeznań podatkowych za 2007 i 2008 rok, ani też jakiegokolwiek zaświadczenia w tym zakresie, zaświadczenia właściwej jednostki pomocy społecznej o ewentualnym wsparciu udzielanym skarżącemu, czy też w razie braku takiej pomocy – zaświadczenie potwierdzające tą okoliczność. Warto również zauważyć, że sumaryczne zestawienie kosztów utrzymania i kosztów, o których skarżący tylko nadmienił, a które można oszacować na gruncie m.in. doświadczenia życiowego, może prowadzić do wniosku, że całkowity dochód skarżącego wykazany przez niego na potrzebę rozpoznania tego wniosku jest przeznaczany na stałe opłaty.
Pisząc o stałych miesięcznych wydatkach nie sposób nie wspomnieć o kosztach wyżywienia czy środkach higieny. Dostarczony w tej sprawie materiał źródłowy nie wskazuje na źródło finansowania tych wydatków.
W tym miejscu podkreślić należy, iż od obowiązku w postaci złożenia stosownych dokumentów źródłowych strona nie może czuć się zwolniona tylko dlatego, że w jej innych, wcześniejszych sprawach kilkukrotnie przyznawano jej prawo pomocy. Okoliczność ta bowiem nie przesądza sama przez się, że każdy kolejny wniosek powinien być bezwarunkowo uwzględniony, i to bez poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych, zwłaszcza w przypadku, gdy poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy wydano na podstawie danych, które – z uwagi na upływ czasu – mogą już być nieaktualne i w konsekwencji wymagają weryfikacji w tym zakresie.
Zdaniem Sądu, także oświadczenia skarżącego budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Dotyczy to w szczególności dochodów uzyskiwanych w ramach jego gospodarstwie domowego oraz osób, które to gospodarstwo tworzą. Wskazał on bowiem, że oprócz żony i córki (z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) w domu mieszkalnym w N. przy ul. [...], zameldowane są dodatkowo jego druga córka i teściowa, z którymi – jak oświadczył - nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wprawdzie wyjaśnił on co do faktu zameldowania drugiej córki, iż mieszka ona w Niemczech i prawdopodobnie nie powróci już do Polski (pismo z dnia 6 kwietnia 2009 r. k. 109-110), jednakże przemilczał informację dotyczącą zameldowania swojej teściowej, w tym informację wskazujące na jej dochód oraz w jakim zakresie przyczynia się ona do ponoszenia opłat z tytułu utrzymania nieruchomości. Nadmienić także należy, iż wyjaśnienia skarżącego w tym zakresie nie zostały poparte jakąkolwiek dokumentacją, a w szczególności zaświadczeniem w sprawie zameldowania, które zobowiązany był nadesłać na wezwanie Referendarza sądowego.
Ponadto należy wskazać, iż skarżący miał możliwość zgromadzenia brakującej dokumentacji do momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienia z dnia 21 kwietnia 2009 r., zatem do dnia 13 maja 2009 r. (data nadania pisma będącego sprzeciwem) oraz przedłożenia jej wraz ze złożeniem sprzeciwu, czego jednak nie uczynił.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o ustanowienia adwokata nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.