Uzasadnienie
- 1. Zaskarżonym postanowieniem ostatecznym Dyrektor Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: O.p.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] nr [...] o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku M. G. o zwrot niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym.
- 2. Do wydania powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym:
- 2.1. M. G. złożyła w dniu 10 grudnia 2012 r. wniosek o zwrot wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym, wskazując, że składa go jako osoba fizyczna pozostająca w związku małżeńskim – wniosek indywidualny. Organ podatkowy stwierdził, że wnioskodawczyni nie wypełniła części B.2. wniosku (dane współmałżonka) oraz, że wniosek nie został przez tegoż współmałżonka podpisany. Uznał zatem, że wniosek nie spełnia wymogów formalnych, określonych w art. 5 ust. 4 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz. U. nr 177, poz. 1468 ze zm., dalej: ustawa o zworce wydatków) i – na podstawie art. 169 § 1 O.p. – wezwał wnioskodawczynię o uzupełnienia wniosku, zakreślając termin i informując o skutkach nieusunięcia braków formalnych wniosku.
Podatniczka złożyła pismo wyjaśniając, że jest jedyną właścicielką lokalu mieszkalnego i wydatki na jego remont poniosła sama. Od 2006 r. w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielczości majątkowej małżeńskiej, a wyłączne prawo do lokalu przysługuje jej w wynika podziału majątku dokonanego postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z [...] 2008 r. Dane te wynikają z załączonego do wniosku wypisu aktu notarialnego. Podała ponadto, że z mężem nie zamieszkuje i jest on wymeldowany. Nie rozliczają się wspólnie z podatków, a mąż nie rozlicza swego podatku w Urzędzie Skarbowym w T.. W końcowej części pisma podatniczka powołała się na stanowisko zawarte w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 702/06, że w przypadku rozdzielczości majątkowej małżonków nie jest niezbędne podpisanie wniosku przez oboje małżonków.
2.2. Postanowieniem z [...] organ podatkowy, na podstawie art. 169 § 4 O.p., pozostawił wniosek podatniczka bez rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu, że brak formalny wniosku nie został uzupełniony w zakreślonym terminie. Odnośnie powołanego przez stronę wyroku WSA w Bydgoszczy organ wskazał, że "wyroki zapadają w indywidualnych sprawach i są one wiążące dla stron tylko w tych konkretnych sprawach". Dalej stwierdził, że "w orzecznictwie sądowym zapadają w podobnych sprawach odmienne orzeczenia. Pojedyncze wyroki nie świadczą jeszcze o ugruntowanej linii orzecznictwa sądowego w zakresie przedmiotowej sprawy".
2.3. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca raz jeszcze przedstawiła swą sytuację osobistą, podkreślając rozdzielność majątkową z mężem i sądowy podział majątku oraz fakt nabycia na własność mieszkania, do której to czynności notarialnej nie był wymagany podpis męża. Podkreśliła, że nie zna miejsca pobytu męża, a trudności w ustaleniu jego zamieszkania ma także komornik sądowy, który nie może wyegzekwować należności pieniężnych, których ona dochodzi. Z tych powodów nie jest w stanie spełnić nierealnego żądania w zakresie podpisu wniosku przez męża.
2.4. Organ odwoławczy nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że stan faktyczny jest niesporny, gdyż podatniczka jest osobą pozostającą w związku małżeńskim, złożyła samodzielny wniosek o zwrot wydatków mieszkaniowych i nie uzupełniła tego wniosku o podpis współmałżonka, mimo wezwania do usunięcia tego braku formalnego. Dalej organ przedstawił regulacje prawne dotyczące wymogów jakim powinno odpowiadać podatnie (art. 168 § 2 O.p.) oraz szczególne wymogi określone w art. 5 ust. 4 ustawy o zwrocie wydatków, a także – sposób ich uzupełnienia i skutki niewywiązania się z obowiązku dochowania wymogów formalnych (art. 169 § 1 i § 4 O.p.). W konkluzji tych wywodów uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodnie z prawem i nie ma podstaw do jego uchylenia.
Odnosząc się z kolei do argumentów podniesionych w zażaleniu organ odwoławczy wskazał, że w stosunku do osób pozostających w związku małżeńskim przepis art. 5 ust. 2 ustawy o zwrocie wydatków przewidział szczególny tryb składania wniosku – wniosek może być złożony wspólnie z małżonkiem lub odrębnie przez każdego z małżonków. Regulacja ta jest konsekwencją zasady wyrażonej w art. 4 ust. 3, że w przypadku osoby pozostającej w związku małżeńskim w dniu poniesienia wydatków, kwota zwrotu dotyczy łącznie obojga małżonków. Zdaniem organu powyższa regulacja przesądza, że jedyną okolicznością istotną jest pozostawanie w związku małżeńskim, nie ma natomiast znaczenia ani kto z małżonków poniósł wydatki ani kto z nich dysponuje prawem do lokalu. Przepisy nie zawierają żadnych odstępstw ze względu na rodzaj ustroju majątkowego w małżeństwie czy sytuację osobistą lub życiową. Wskazuje na to regulacja zawarta w art. 2 pkt 6 ustawy o zwrocie wydatków, który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o małżonkach rozumie się przez to osoby fizyczne pozostające w związku małżeńskim, z wyjątkiem małżonków w stosunku do których sąd orzekł separację. Z tych względów powołanie się przez stronę na "nieformalną separację" oraz wykupienie mieszkania na własność bez udziału męża, nie mogło wpłynąć na odmienną ocenę zaskarżonego postanowienia.
- 3. W skardze na powyższe postanowienie podatniczka raz jeszcze przedstawiła swą sytuację osobistą, uniemożliwiającą uzyskanie podpisu małżonka na wniosku o zwrot wydatków mieszkaniowych i podkreśliła, że wydatki poniosła sama na remont mieszkania, które stanowi jej majątek osobisty, po orzeczeniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej i sądowym podziale majątku. Wniosła o uchylenie zaskarżonych postanowień i rozpoznanie jej wniosku przez organ podatkowy bez udziału współmałżonka.
- 3. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy w całości podtrzymał swe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wniosek ten ponowił pełnomocnik organu na rozprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 5. Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone nią postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji naruszają prawo.
- 5.1. Stan faktyczny, w jakim doszło do wydania powyższych orzeczeń jest niekwestionowany przez strony, a jego opis we wstępnej części uzasadnienia nie wymaga ponownego jego przedstawienia.
- 5.2. Sporną kwestią pozostaje natomiast, czy organy podatkowe miały podstawy do żądania, aby – dla nadania biegu wnioskowi strony skarżącej – niezbędne było spełnienie wymogu określonego w art. 5 ust. 4 pkt 9 ustawy o zwrocie wydatków, a więc – zaopatrzenie wniosku złożonego przez skarżącą także w podpis jej męża.
W ocenie Sądu, orzeczenia wydane w niniejszej sprawie, oparte zostały na wadliwej wykładni tego przepisu przez organy podatkowe i w następstwie – niezasadnym jego zastosowaniu.
Powyższy przepis stanowi, że "wniosek o zwrot wydatków powinien zawierać podpis osoby fizycznej ubiegającej się o zwrot wydatków, a w przypadku małżonków – podpisy obojga małżonków bez względu na sposób złożenia wniosku: wspólnie z małżonkiem, albo odrębnie przez każdego z małżonków". Już z samej treści przepisu wynika, że wymóg złożenia dwóch podpisów dotyczy tylko wniosku złożonego przez oboje małżonków (wspólnie lub oddzielnie), a więc sytuacji gdy zamiar uzyskania zwrotu wydatków wyartykułowali małżonkowie. Przepis nie odnosi się więc w tej części do "osoby pozostającej w związku małżeńskim", ale do "małżeństwa". Nie zobowiązuje zatem do złożenia podpisu małżonka, który nie ubiega się o zwrot wydatków.
Powyższa interpretacja pozostaje w zgodzie z celem ustawy, który wynika z jej art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1, wskazujących na prawo osób fizycznych do zwrotu części poniesionych przez nie wydatków na cele mieszkaniowe. Realizacja tego uprawnienia nie może doznać ograniczenia czy też zniweczenia przez taką wykładnię przepisów proceduralnych (wymogów formalnych) jaką posłużyły się organy w niniejszej sprawie.
W sytuacji przedstawionej przez skarżącą postawienie wymogu złożenia podpisu przez współmałżonka prowadzi właśnie do utraty prawa do zwrotu wydatków rzeczywiście przez nią poniesionych i to z powodów, na które skarżąca nie miała żadnego wpływu. Taki skutek wykładni przepisów – prowadzący do wniosków absurdalnych – musi przesądzać o ocenie tej wykładni jako wadliwej.
5.3. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, że pomiędzy skarżącą i jej mężem panuje od wielu lat ustrój rozdzielności majątkowej, a mieszkanie, którego dotyczą wydatki wykazane we wniosku o ich zwrot, jest wyłączną własnością podatniczki.
Nawet bowiem gdyby przyjąć, że każdy wniosek o zwrot wydatków, składany przez osobę pozostającą w związku małżeńskim musi zawierać podpisy obojga małżonków, a jedno z nich odmawiałoby jego podpisania lub uzyskanie podpisu napotykałoby na trudności, to niemożliwe byłoby uzyskanie zgody sądu na dokonanie takiej czynności w realiach niniejszej sprawy. Art. 39 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje wprawdzie, że "jeżeli jeden z małżonków odmawia zgody wymaganej dla dokonania czynności, albo jeżeli porozumienie z nim napotyka na trudne do przezwyciężenia przeszkody, drugi małżonek może zwrócić się do sądu o zezwolenie na dokonanie czynności.
Sąd udziela zezwolenia, jeżeli dokonania czynności wymaga dobro rodziny". Możliwość taka nie istnieje jednak, w przypadku zniesienia wspólności majątkowej między małżonkami (por. postanowienie SN z 13 lipca 1999 r. sygn. akt II CKN 1103/98 – opubl. LEX nr 50720). Wskazuje na to przepis art. 511 powołanego Kodeksu, który stanowi, że w przypadku rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.
W kontekście zaś art. 2 ust. 6 ustawy o zwrocie wydatków warto przypomnieć, że art. 54 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi iż, "orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej". Nie można zatem znaleźć dostatecznych powodów, dla których osobę pozostającą w związku małżeńskim ale z ustanowioną rozdzielnością majątkową i będącą jedynym właścicielem lokalu mieszkalnego, na który poniosła wydatki uprawniające do ubiegania się o ich zwrot, należało traktować inaczej niż osobę fizyczną ubiegającą się samodzielnie (bez udziału współmałżonka) o zwrot wydatków mieszkaniowych.
Podobne wnioski sformułował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 18 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 702/06. (opubl. LEX nr 939855).
5.4. Konkludując, Sąd uznał, że organy nie miały podstaw do wzywania skarżącej o uzupełnienie wniosku o podpis męża, błędnie zatem zastosowały art. 169 § 4 O.p., co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim postanowienia organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).