Uzasadnienie
Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczone w sentencji niniejszego orzeczenia rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ł. S. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
W złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący zaznaczył, że jest osobą bezrobotną, ma na utrzymaniu nie pracującą partnerkę oraz dwuletnią córkę. Zamieszkuje z rodzicami, nie posiada żadnego majątku zaś jego matka jest osobą przewlekle chorą. Z kolei ojciec pobiera emeryturę w wysokości 900 zł.
W piśmie z dnia 31 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie:
- 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (czyli także przez jego rodziców), w szczególności kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytury ojca skarżącego oraz kopię potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc albo zaświadczenia organu rentowego o jego wysokości do wypłaty w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym z pomocy społecznej, z okresu ostatnich sześciu miesięcy;
- 2) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym;
- 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat; w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować;
- 4) zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący i jego partnerka są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku (w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należało przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że wspomniane osoby za rok 2014 nie wykazały dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na ich podatek dochodowy);
- 5) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym na leczenie matki skarżącego, w szczególności na zakup leków, oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.
Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 12 września 2015 r. oświadczył, że jego partnerka nie mieszka z nim i jego rodzicami. Wskazał nadto, że nie posiada rachunków bankowych oraz że spłaca kredyt z tytułu zakupu samochodu (co czyni ze znacznymi opóźnieniami w płatnościach). Skarżący nadesłał jednocześnie paragony dokumentujące zakup lekarstw w przeciągu trzech miesięcy (średnio miesięcznie za kwotę około 160 zł) oraz dokument potwierdzający wpłatę skarżącego na rzecz banku w kwocie 50 zł. Świadczenie emerytalne jego ojca, jak wynika z nadesłanego dokumentu, stanowi kwotę 918,29 zł netto.
Skarżący nadesłał też kopię decyzji Starosty K. z dnia 13 stycznia 2015 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 13 stycznia 2015 r. i o odmowie przyznania mu prawa do zasiłku. Ponadto, z przedłożonego przez skarżącego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014 wynika, że skarżący osiągnął dochód brutto w kwocie 20.965,97 zł.
Postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W motywach tego rozstrzygnięcia podkreślił on przede wszystkim, że po pierwsze skarżący korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w tej części jest bezprzedmiotowy.
Zaznaczył również, że skarżący przedstawił jedynie w sposób wybiórczy informacje dotyczące jego sytuacji materialnej, co tylko pogłębiło wątpliwości odnośnie jego możliwości finansowych.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zarzucił mu naruszenie enumeratywnie wymienionych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 oraz art. 11 tej ustawy poprzez "niepodjęcie dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy" i "brak należytego wyjaśnienia przesłanek leżących u podstaw podjętej decyzji". Stwierdził, że jego wniosek zawierał dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o braku zatrudnienia. Zdaniem skarżącego fakt, iż zaznaczył on we wniosku, że prowadzi gospodarstwo domowe z siedmioma osobami a następnie trzy tygodnie później wskazanie, że partnerka z nim nie zamieszkuje, nie przesądza o niezdecydowaniu i linii obrony lecz jest zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Podkreślił, że konieczność sprawowania opieki nad chorą matką i ponoszenia kosztów związanych z jej utrzymaniem oraz leczeniem jest dużym obciążeniem finansowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W dalszej kolejności podkreślić trzeba, że w niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika (adwokata).
Zauważyć w związku z tym należy, że skarżący objęty jest w rozpatrywanej sprawie ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, przewidzianym w obecnym art. 239 § 1 pkt 1 lit. e P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Skarga w rozpatrywanej sprawie dotyczy natomiast właśnie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymującej w mocy decyzję tego organu o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie zaś z art. 249a P.p.s.a., jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się.
W związku z tym, w pkt 1 sentencji niniejszego postanowienia orzeczono o umorzeniu postępowania z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, działając na podstawie art. 249a P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy.
Przechodząc zatem do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika (czyli w zakresie częściowym) zaakcentować należy, jego rozpoznanie sprowadzało się do zbadania, czy w sprawie zaistniała przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu skarżący w niniejszym postępowaniu nie wykazał, że przesłanka ta została spełniona i to pomimo zastosowania w sprawie art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe, dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Wezwanie wystosowane w rozpatrywanej sprawie do skarżącego miało na celu przede wszystkim ustalenie źródła, z którego finansowane są jego wydatki, związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku) oraz ustalenie kręgu osób, pozostających ze skarżącym w gospodarstwie domowym, które współkształtują jego sytuację majątkową. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na nieścisłości, które pojawiły się w toku postępowania. Na etapie postępowania administracyjnego skarżący deklarował bowiem, że jego gospodarstwo domowe tworzy siedem osób.
Następnie w formularzu PPF zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z partnerką i córką. Z kolei niecałe trzy tygodnie później, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego stwierdził, że zamieszkuje z rodzicami a nie z partnerką. Co więcej, skarżący pomimo wezwania nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, dotyczącego jego partnerki, w szczególności zaświadczenia o jej ewentualnym zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej czy też złożonych przez nią zeznań podatkowych bądź zaświadczenia, że za 2014 r. nie wykazała ona dochodu do opodatkowania. Co więcej, oprócz kopii odcinka emerytury otrzymywanej przez ojca skarżącego w wysokości 918,29 zł, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów, obrazujących sytuację finansową rodziców.
Podkreślić natomiast w tym miejscu należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli strona twierdzi, iż nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania, konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223).
W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna osób, mogących współkształtować sytuację majątkową skarżącego (a więc jego rodziców oraz jego partnerki) nie została w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśniona.
Dodatkowo stwierdzić trzeba, że oprócz nadesłania przez skarżącego kserokopii paragonów, potwierdzających zakup leków dla matki, nie przedstawiono innych dokumentów, obrazujących wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącego.
Końcowo, odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie podkreślić trzeba, że w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy Sąd (referendarz sądowy) nie stosuje przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (na które powołał się skarżący) lecz przepisy ustawy P.p.s.a. Ponadto, twierdzenia zamieszczone w uzasadnieniu sprzeciwu mają charakter ogólnikowy i nie zostały poparte stosowną dokumentacją źródłową. W orzecznictwie akcentuje się natomiast, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.