Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej – organ II instancji, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] ([...]), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia G. G. (dalej – Skarżący, Zobowiązany), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej – organ I instancji, organ egzekucyjny, Naczelnik US) z dnia [...] r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wojewodę Śląskiego w dniu [...] r. nr [...].
Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik US wszczął wobec Zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez Wojewodę Śląskiego w dniu [...] r. nr [...] obejmujący karę w wysokości [...] zł za nielegalne przystąpienie do użytkowania [...] pawilonów handlowo-usługowych. Została o nałożona postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r. nr [...].
Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego w A - Centrum Rozliczeniowe w K. został doręczony Skarżącemu w dniu [...] r. Następnie:
- – zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] dokonano zajęcia nadpłaty w podatku VAT,
- – zawiadomieniem z dnia [...] r. [...] zajęto wynagrodzenie za pracę Zobowiązanego pobierane w B Sp. z o.o.,
- – zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] zajęto udziały B Sp. z o.o.,
- – zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] dokonano zajęcia rachunku w C S.A.,
- – zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. dokonał zajęcia udziałów w nieruchomości należącej w [...] części do Zobowiązanego, położonej w W. Na czynność egzekucyjną zajęcia udziału w nieruchomości pełnomocnik Zobowiązanego pismem z dnia 7 listopada 2019 r. złożył skargę wraz z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego umotywowano przedawnieniem dochodzonego obowiązku. Zdaniem pełnomocnika, roszczenie to przedawniło się 31 grudnia 2011 r. Wskazał, że wprawdzie zgodnie z art. 70 § 4 o.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, a po jego przerwaniu termin przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny, to jednak skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zostaje osiągnięty jedynie przy spełnieniu warunku, jakim jest zawiadomienie podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Dodał, że Zobowiązany o prowadzonym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym dowiedział się dopiero po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w D S.A. z dnia [...] r., a więc dopiero ta czynność organu egzekucyjnego mogłaby przerwać bieg terminu przedawnienia.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] przekazał powyższy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego do załatwienia zgodnie z właściwością Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w S. Z kolei organ ten pismem z dnia [...] r. zwrócił się do wierzyciela - Wojewody Śląskiego o wyjaśnienie zasadności dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego. Wierzyciel pismami z dnia 27 stycznia 2020 r. i 24 lutego 2020 r. ustosunkowując się do twierdzeń Skarżącego stanął na stanowisku, że dochodzony obowiązek jest wymagalny, co uzasadnił przebiegiem postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że z uwagi na brak skutecznej egzekucji prowadzonej przez Naczelnika US, zwrócił się zgodnie z właściwością do Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości należącej do Zobowiązanego, położonej w W., dla której ustanowiono księgę wieczystą nr [...].
Jej zajęcia dokonano zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...]. Zaznaczono przy tym, że do kary, która jest przedmiotem egzekucji, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa, z tym, że uprawnienia organu podatkowego, z wyjątkiem określonego w ust. 1, przysługują wojewodzie. Zatem, jak stwierdził Wierzyciel, karę taką należy traktować zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, jako niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym.
W dalszej kolejności organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uargumentował to tym, że zostało ono wszczęte przed upływem terminu przedawnienia, a ponadto zastosowano kolejne skuteczne środki egzekucyjne, które kilkukrotnie przerywały bieg terminu przedawnienia. Zaznaczono jednocześnie, że przedawnienie roszczenia następuje najwcześniej po upływie 5-cio letniego okresu, jeżeli nie zostanie zastosowany kolejny środek egzekucyjny.
Naczelnik US podniósł, że korespondencja kierowana była do Zobowiązanego na znane mu adresy figurujące w bazie "System Rejestracji Centralnej". Ponadto pisma związane z zajęciami składników majątkowych wysyłane była na adres: ul. [...] [...] i doręczane w trybie art 44 k.p.a. Nadmieniono, że adres ten widniał we wspomnianej bazie oraz podawany był w formularzu PIT-11 za okres rozliczeniowy od 2012 r. przez płatnika B Sp. z o.o.
Organ I instancji zauważył również, iż przed upływem terminu przedawnienia, tj. w dniu [...] r. dokonano zabezpieczenia roszczenia poprzez wpisanie hipoteki przymusowej w dziale IV księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. dla nieruchomości położonej w W., a należącej do Zobowiązanego, co pozwoliło właściwemu miejscowo dla położenia tej nieruchomości organowi egzekucyjnemu - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w C. wszcząć egzekucję skierowaną do tej nieruchomości.
W zażaleniu z dnia 29 lipca 2020 r. na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego pełnomocnik Zobowiązanego zarzucił naruszenie:
- 1) art. 70 § 4 o.p. w związku z art. 44 i art. 42 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez organ, że czynność egzekucyjna jest skuteczna i przerywa bieg przedawnienia roszczenia pomimo, że z materiału dowodowego wynika, że Skarżący nie był skutecznie informowany o dokonanych przez organ czynnościach egzekucyjnych ze względu na niezamieszkiwanie pod adresem, na który organ kierował korespondencję;
- 2) art. 70 § 8 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką może być egzekwowana mimo przedawnienia tej wierzytelności, w sytuacji gdy przywołany przepis, jako niekonstytucyjny nie może być skutecznie stosowany;
- 3) art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 o.p. i art. 70 § 1 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na wygaśnięcie egzekwowanego roszczenia w skutek jego przedawnienia.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponadto w zażaleniu zawarto żądanie wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zażalenia oraz zasądzenia na rzecz Zobowiązanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zażalenia po przedstawieniu stanowiska organu I instancji stwierdzono, że z art. 70 § 4 o.p. wynikają dwa warunki, których łączne spełnienie warunkuje przerwanie biegu terminu przedawnienia. Mianowicie, jak wskazano musi dojść do zastosowania środka egzekucyjnego oraz zawiadomienia o tym fakcie podatnika.
W tym kontekście pełnomocnik podkreślił, że Skarżący przez okres kilku lat nie zamieszkiwał pod adresem: S. ul. [...] [...]. Z tych też względów nie miał możliwości odbioru kierowanej do niego korespondencji, a tym samym powzięcia informacji o dokonanych przez organ czynnościach egzekucyjnych. Zaznaczył przy tym, że pojęcie "mieszkania" wskazane w art. 42 § 1 k.p.a. nie może być utożsamiane z miejscem zameldowania - stałego lub tymczasowego, lecz winno być rozumiane jako rzeczywiste, faktyczne miejsce zamieszkania adresata.
W świetle tych wywodów pełnomocnik przyjął, że ostatnim skutecznie doręczonym Skarżącemu pismem było zawiadomienie o zajęciu nadpłaty z dnia [...] r., co nastąpiło pod adresem: S. ul. [...] [...]. W tej sytuacji czynność ta spowodowała przerwanie biegu przedawnienia na okres 5 lat, który upłynął w czerwcu 2012 r. Niezależnie od tego, pełnomocnik wskazał, że gdyby nawet hipotetycznie uznać, że ostatnią czynnością egzekucyjną (mimo braku skutecznego zawiadomienia o niej Skarżącego) było zajęcie w dniu [...] r. rachunku bankowego w C S.A., to dochodzone zobowiązanie uległo przedawnieniu z dniem 21 lutego 2019 r. Podkreślił jednocześnie, że fakt ustanowienia hipoteki przymusowej na udziale Zobowiązanego w prawie własności nieruchomości pozostaje bez znaczenia dla biegu terminu przedawnienia, gdyż nie stanowi ono środka egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 1a pkt 12 u.p.e.a. środkiem egzekucyjnym jest dopiero prowadzenie egzekucji z nieruchomości, co jednak nie jest tożsame z dokonaniem wpisu hipoteki. Podkreślił przy tym, że do zajęcie nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego doszło dopiero [...] r., a więc ponad pół roku po przedawnieniu się roszczenia.
W dalszej części zażalenia pełnomocnik stanął na stanowisku, że istnienie hipoteki przymusowej pozostaje także bez wpływu na możliwość prowadzenia dalszej egzekucji, mimo przedawnienia zabezpieczonego nią roszczenia. Otóż jak stwierdził, w sprawie nie znajduje zastosowania art. 70 § 8 o.p. z uwagi na jego niekonstytucyjność. Wyjaśnił bowiem, że norma prawna dotycząca upływu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową zawarta w art. 70 § 8 o.p. (w obowiązującym brzmieniu), stanowi powtórzenie normy z art. 70 § 6 o.p. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r.) uznanej za niezgodną z art. 64 ust. 2 Konstytucji, o czym stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. o sygn. akt SK 40/12 (OTK-A 2013/7/97). Pogląd ten, jak zauważył pełnomocnik, ugruntował się także w orzecznictwie sądów administracyjnych. W rezultacie przyjmuje się, że na gruncie aktualnie obowiązującego art. 70 § 8 o.p. ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyłącza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania podatkowego.
W związku z powyższym, w ocenie pełnomocnika Skarżącego, dla przedmiotowego roszczenia, mimo ustanowienia hipoteki przymusowej, terminy przedawnienia biegły na zasadach ogólnych wynikających z art. 70 § 1 - § 7 o.p. Wobec tego terminy te upłynęły, a egzekwowane roszczenie wygasło zgodnie z treścią art. 59 § 1 pkt 9 o.p.
Dyrektor IAS nie przychylając się do argumentacji Strony postanowieniem z dnia 10 listopada 2020 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy po przedstawieniu przebiegu sprawy oraz przywołaniu przepisów mających w niej zastosowanie (art. 59 § 1 u.p.e.a., art. 70 § 4 i 8 o.p.), wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano kilku czynności egzekucyjnych przerywających bieg terminu przedawnienia. Ostatnią czynnością było zajęcie nieruchomości dokonane zawiadomieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. nr [...], natomiast wcześniejszą czynnością było zajęcie rachunku bankowego w C na podstawie zawiadomienia z dnia [...] r. nr [...], które doręczono Zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a pod adres: S. ul. [...] [...].
Dyrektor IAS podkreślił, że Skarżący posługuje się wskazanym adresem, co wynika z faktu jego zamieszczania na dokumentach PIT-11 składanych do organu skarbowego przez płatnika B Sp. z o.o. Ponadto adres ten figuruje w bazie danych Urzędu Skarbowego jako adres rejestracyjny, korespondencyjny. Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. był uprawniony do wysyłania na ten adres korespondencji. Zauważono również, że pełnomocnik w pismach składanych do organów egzekucyjnych także podaje adres: S. ul. [...] [...] (zarówno w skardze z dnia 7 listopada 2019 r., jak i w zażaleniu z dnia 29 lipca 2020 r.). Zatem, według Dyrektora IAS, organ egzekucyjny był uprawniony do uznania za doręczoną korespondencję w trybie art. 44 k.p.a., skierowaną na adres: S. ul. [...] [...], która jako niepodjęta w terminie wróciła do nadawcy.
W kwestii stosowania art. 70 § 8 o.p. organ odwoławczy podniósł, że hipoteka na nieruchomości Zobowiązanego ustanowiona została w 2018 r., a więc w okresie obowiązywania zmienionego już art. 70 § 8 o.p., którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczy. Z tego też względu, zdaniem Dyrektora IAS, Naczelnik US zasadnie zastosował wspomniany art. 70 § 8 o.p., przyjmując, że zobowiązanie Skarżącego zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości nie uległo przedawnieniu.
W końcowej części zaskarżonego postanowienia Dyrektor IAS odniósł się do żądania zasądzenia kosztów postępowania stwierdzając, że jest ono pozbawione podstaw prawnych, gdyż przepisy obowiązujące w postępowaniu administracyjnym, ani przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, takiej opcji nie przewidują.
W skardze na powyższe postanowienie z dnia [...] r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Zobowiązanego zarzucił naruszenie:
- 1) art. 70 § 4 o.p. w związku z art. 44 i art. 42 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez organ, że czynność egzekucyjna jest skuteczna i przerywa bieg przedawnienia roszczenia, mimo braku skutecznego poinformowania Skarżącego o dokonanych przez organ czynnościach egzekucyjnych;
- 2) art. 70 § 8 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką może być egzekwowana mimo przedawnienia tej wierzytelności, w sytuacji gdy przywołany przepis, jako niekonstytucyjny nie może być skutecznie stosowany;
- 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 o.p. i art. 70 § 1 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika US odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na wygaśnięcie egzekwowanego roszczenia wskutek jego przedawnienia, co winno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego z urzędu.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Zobowiązanego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, a także o zobowiązanie organu I instancji do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego. Ponadto zawarł wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Uzasadniając skargę pełnomocnik Zobowiązanego posłużył się argumentacją zaprezentowaną w zażaleniu.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że na mocy art. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070 z późn. zm. – dalej ustawa zmieniająca) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowano m.in. art. 59 u.p.e.a. Analiza przepisów intertemporalnych, w tym art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, doprowadziła do wniosku, iż w rozpatrywanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzemieniu sprzed nowelizacji. Wspomniany art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi bowiem, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...].
Pełnomocnik, argumentując wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazał na przedawnienie obowiązku zapłaty kary w wysokości [...] zł, nałożonej na Skarżącego postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r. nr [...] za nielegalne przystąpienie do użytkowania [...] pawilonów handlowo-usługowych. Twierdzenie to oparto na tym, że ostatnim skutecznym środkiem egzekucyjnym, który przerwał bieg terminu przedawnienia, było zajęcie nadpłaty na mocy zawiadomienia z dnia [...] r. nr [...]. Dlatego też, według pełnomocnika, obowiązek zapłaty kary przedawnił się w czerwcu 2012 r. W ocenie pełnomocnika, kolejne zajęcia składników majątku Skarżącego nie wywołały skutku wynikającego z art. 70 § 4 o.p., gdyż Skarżący nie został o nich skutecznie poinformowany. Jak bowiem stwierdził pełnomocnik, korespondencja związana z tymi działaniami nie została doręczona jego mocodawcy, ponieważ kierowana była na adres pod którym nie zamieszkiwał on od kilku lat.
Podtrzymując to stanowisko, pełnomocnik zasygnalizował także, że zobowiązanie uległo przedawnieniu nawet gdyby przyjąć, że doszło do przerwania terminu przedawnienia wskutek zajęcia rachunku bankowego w C S.A., co nastąpiło poprzez doręczenie w dniu [...] r. dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia z dnia [...] r. nr [...]. W tym bowiem przypadku dochodzona zaległość uległaby przedawnieniu najpóźniej w dniu 24 lutego 2019 r. Zatem środek egzekucyjny w postaci zajęcia udziału Skarżącego w prawie własności nieruchomości (zawiadomienie z dnia [...] r. nr [...]) został dokonany, gdy zobowiązanie uległo już przedawnieniu.
Jednocześnie pełnomocnik podkreślił, że zabezpieczenie zobowiązania poprzez ustanowienie w dniu [...] r. hipoteki przymusowej pozostaje bez znaczenia dla biegu terminu przedawnienia. W tym zakresie wskazano, że art. 70 § 8 o.p. nie może znaleźć zastosowania wobec jego niekonstytucyjności. Wyjaśniono przy tym, że tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. o sygn. akt SK 40/12 wprawdzie dotyczyły art. 70 § 6 o.p., ale należy je odnieść także do obecnie obowiązującego uregulowania, gdyż jego brzmienie zawiera treść zakwestionowaną przez Trybunał Konstytucyjny.
Odmiennego zdania jest organ odwoławczy, który stoi na stanowisku, że chronologia zastosowanych środków egzekucyjnych oraz zabezpieczenie zobowiązania poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości, pozwala na stwierdzenie, że dochodzona należność jest wymagalna. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że korespondencja kierowana do Skarżącego w trakcie postępowania egzekucyjnego na adres: S. ul. [...] [...] nie została mu skutecznie doręczona. Uzasadnił to tym, że taki adres znajduje się w bazie organu I instancji, a także podawany był przez płatnika B Sp. z o.o. oraz przez pełnomocnika Skarżącego w formułowanych przez niego pismach procesowych. Nie zaaprobował również poglądu o niekonstytucyjności art. 70 § 8 o.p. Otóż według Dyrektora IAS, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. o sygn. akt SK 40/12 nie odnosił się do wspomnianego przepisu.
Zatem skoro pozostaje on w obrocie prawnym, to organy podatkowe zobligowane są do jego stosowania. W takiej sytuacji dokonanie w księdze wieczystej wpisu o ustanowieniu hipoteki przymusowej przed przedawnieniem zobowiązania uprawniało właściwy organ egzekucyjny do dokonania zajęcia nieruchomości zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...].
Przystępując do dalszych rozważań przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się:
- 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
- 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
- 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
- 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
- 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
- 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
- 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
- 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
- 9) na żądanie wierzyciela;
- 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Postępowanie egzekucyjne może być też umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).
Pełnomocnik Skarżącego w złożonym wniosku podniósł przedawnienie, jako uzasadnienie dla żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...]. Odwołał się zatem do art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Przypomnieć należy, iż zobowiązanie dochodzone w trybie przymusowym dotyczy kary nałożonej na Skarżącego na podstawie art. 59f ust. 1 ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 z późn. zm. – dalej u.p.b.) w związku z nielegalnym przystąpieniem do użytkowania [...] pawilonów handlowo-usługowych. Wymierzoną karę wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia w kasie właściwego urzędu wojewódzkiego lub na rachunek bankowy tego urzędu (art. 59g ust. 2 u.p.b.). Z kolei w art. 59g ust. 5 u.p.b. Ustawodawca wskazał, że do tych kar stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Oznacza to więc, że do tego typu zobowiązań znajdują odpowiednie zastosowanie regulacje dotyczące przedawnienia.
Odwołując się do nich stwierdzić należy, że w myśl art. 70 § 1 o.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Natomiast zgodnie z art. 70 § 4 o.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r. nr [...] wymierzające karę zostało doręczone Zobowiązanemu w 2006 r., to mogła ona ulec przedawnieniu najwcześniej z upływem 31 grudnia 2011 r. Jednak wiadomym jest, że do majątku Skarżącego została wszczęta egzekucja mająca na celu uzyskanie zaspokojenia wskazanej należności. Pełnomocnik nie kwestionuje w tej kwestii skuteczności doręczenia korespondencji jego mocodawcy, która wyekspediowana została na adres: S. ul. [...] [...].
Zatem bezspornym jest, że Skarżący w dniu [...] r. otrzymał tytuł wykonawczy Wojewody Śląskiego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego w A. Podjął również zawiadomienie z dnia [...] r. o zajęciu nadpłaty. Neguje natomiast prawidłowość doręczenia Zobowiązanemu w trybie art. 44 k.p.a zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych, które przesyłane były na adres: S. ul. [...] [...]. Argumentuje to tym, że Zobowiązany przez okres kilku lat nie zamieszkiwał we wskazanym miejscu.
Zajmując się tym zagadnieniem wskazać należy, że w myśl art. 36 § 3 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 lipca 2020 r.) zobowiązany, przeciwko któremu wszczęto postępowanie egzekucyjne, jest obowiązany do powiadomienia, w terminie 7 dni, organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. O obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniechania poucza się zobowiązanego przy doręczaniu mu tytułu wykonawczego. Tymczasem w tytule wykonawczym Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] zawarto jedynie pouczenie o karze pieniężnej określonej w art. 168d § 3 u.p.e.a., którą organ egzekucyjny może nałożyć jako sankcję za zaniedbanie obowiązku poinformowania o zmianie adresu.
Zatem w niniejszym przypadku prawidłowości doręczenia pism na znany organowi adres: S. ul. [...] [...] nie można wiązać automatycznie z tym, że Skarżący zmienił miejsc pobyty nie informując o tym organu egzekucyjnego. Jak bowiem trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 17 maja 2012 r. sygn. akt II FSK 2251/10 (Lex nr 1214155) dokonując pierwszego doręczenia zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym (jako pierwszy doręcza się tytuł wykonawczy) organ egzekucyjny powinien, stosownie do art. 27 § 1 pkt 8 u.p.e.a., pouczyć zobowiązanego o wynikającym z art. 41 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. obowiązku zawiadamiania organu o każdej zmianie swego adresu w toku postępowania oraz skutkach zaniechania tego obowiązku, wynikających z art. 41 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. (zob. też wyroki NSA: z dnia 25 września 2005 r. sygn. akt I OSK 43/05, Lex nr 194724 i z dnia 21 lipca 2004 r. sygn. akt I SA 2341/02, ONSAiWSA 2006/2/41; G. Borkowski [w:] B. Adamiak, G. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, CH Beck, Warszawa 2004, s. 295).
Oznacza to, że w niniejszej sprawie wobec braku pouczenia Skarżącego o skutkach wynikających z art. 41 § 2 k.p.a., organ egzekucyjny chcąc prawidłowo doręczać Zobowiązanemu korespondencję w toku postępowania egzekucyjnego winien wcześniej ustalić, czy znany mu adres jest rzeczywistym miejscem pobytu Skarżącego. Uwaga ta nabiera tym większego znaczenia, ponieważ tytuł wykonawczy wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego (przesyłka odebrana osobiście przez Skarżącego) przesłany został na inny adres (ul. [...] [...]). Niemniej jednak należy także zauważyć, że pełnomocnik twierdzenia o niezamieszkiwaniu jego mocodawcy przy ul. [...] [...] nie poprał żadnymi dowodami. Zatem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można rozstrzygnąć tego, czy zawiadomienia o zajęciu wysyłane na ten adres były skutecznie doręczone w trybie art. 44 k.p.a.
W rozpatrywanym stanie faktycznym wyjaśnienie wskazanej wątpliwości jest jednak niecelowe. Jak trafnie bowiem zauważył pełnomocnik Skarżącego, gdyby nawet przyjąć, że skutecznie zawiadomiono Zobowiązanego o podejmowanych czynnościach egzekucyjnych to i tak doszło do przedawnienia obowiązku. Otóż zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] dokonano zajęcia rachunku bankowego Skarżącego w C S.A. Dokument ten bank otrzymał w dniu 24 lutego 2014 r. W tej sytuacji – w myśl art. 70 § 1 i 4 o.p. - przerwanie biegu przedawnienia spowodowałoby, że dochodzona należność wymagalna byłaby do 24 lutego 2019 r. Tymczasem kolejny środek egzekucyjny, jaki został zastosowany w sprawie to zajęcie udziału Skarżącego w prawie własności nieruchomości. Nastąpiło to na podstawie zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. nr [...], a zatem już po przedawnieniu dochodzonej kary. Środek egzekucyjny nie może wywoływać skutku z art. 70 § 4 o.p., jeżeli został podjęty w czasie, gdy zobowiązanie uległo już przedawnieniu.
Bez znaczenia dla powyższego twierdzenia jest fakt zabezpieczenia kary wynikającej z postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] r. nr [...] poprzez dokonanie w dniu [...] r. wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. Wprawdzie art. 70 § 8 o.p. stanowi, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, jednak przepis ten jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. akt I FSK 1523/17 - Lex nr 2448702). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 dotyczył art. 70 § 6 o.p. Jednak z uwagi, że art. 70 § 8 o.p. ma to samo brzmienie co nieobowiązujący już art. 70 § 6 o.p., to pomimo zmiany stanu prawnego, stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu wcześniej obowiązującego rozciąga się automatycznie także na przepis obowiązujący później, o tej samej treści (zob. wyroki NSA: z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3366/15, Lex nr 2431218; z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I FSK 1597/17, Lex nr 2425352). "Z punktu widzenia Konstytucji RP nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają.
Nie powinno więc budzić wątpliwości, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 40/12 cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 o.p." (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3295/15, Lex nr 2424158). Skoro ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania podatkowego, zasadny jest wniosek, że w takim przypadku termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych wynikających z art. 70 § 1 o.p., chyba że został przerwany z powodów określonych w art. 70 § 3 lub § 4 o.p., albo zawieszony z uwagi na zaistnienie sytuacji, o której mowa w art. 70 § 6 lub art. 70a o.p.
Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia, jako wydanego z naruszeniem prawa. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
O kosztach postępowania w kwocie 597 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa 17 zł.