Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Go 10/21

Uzasadnienie

G spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna (dalej jako: Strona, Skarżący, Spółka), działająca przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej również jako: Organ II instancji, Organ odwoławczy) z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej również jako: Organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia łącznej wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 90.582,40 zł, naliczonych i pobranych w toku egzekucji prowadzonej wobec Strony w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o numerach: [...] z dnia [...] marca 2019 r. obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym.

Z akt wynika następujący stan faktyczny.

Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął w dniu [...] marca 2018 r. egzekucję wobec Spółki, w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o wskazanych powyżej numerach obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług oraz akcyzowym w łącznej kwocie należności głównej 1.122.799 zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny skierował do Banku [...] SA. zawiadomienie z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Powyższe zawiadomienie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych zostało doręczone Zobowiązanej w dniu 12 marca 2019 r.

W dniu 8 kwietnia 2019 r. wpłynęło do Urzędu Skarbowego pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], w którym wierzyciel poinformował, że decyzje: nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] z dnia [...] września 2017 r., nr [...] z dnia [...] października 2017 r. objęte są zabezpieczeniem generalnym nr [...], w związku z czym do gwaranta T wystosowano wezwanie do zapłaty należności podatkowych określonych ww. decyzjami. Jednocześnie wierzyciel, na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, za wyjątkiem tytułu wykonawczego nr [...] oraz o uchylenie dotychczas dokonanych zajęć. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na wniosek wierzyciela, postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...].

Powyższe postanowienie zostało doręczone Skarżącej w dniu 15 kwietnia 2019 r., a wierzycielowi w dniu 11 kwietnia 2019 r. Jednocześnie zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], skierowanym do [...] S.A., organ egzekucyjny zaktualizował zajęcie wierzytelności z dnia [...] marca 2019 r. do wynikającej z tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. kwoty 18.539 zł należności głównej wraz z odsetkami w kwocie 6.493,22 zł, naliczonymi za okres od dnia [...] listopada 2014 r. do dnia [...] kwietnia 2019 r.

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego pismami: z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...], z dnia [...] czerwca 2019 r., [...], z dnia [...] lipca 2019r., nr [...], z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], informował organ egzekucyjny o wpłatach skarżącej, dokonywanych na poczet egzekwowanych należności, w wyniku których zostały one w całości uregulowane.

W dniu 4 i 11 września 2019 r, wpłynęły do organu egzekucyjnego podania Spółki, odpowiednio z dnia [...] sierpnia 2019 r. i z dnia [...] września 2019 r., w których Skarżąca, powołując się na przepis art. 64c § 6a pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniosła o wydanie zawiadomień o wysokości kosztów egzekucyjnych pobranych w egzekucji prowadzonej na podstawie ww. tytułów wykonawczych, wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Organ egzekucyjny zawiadomieniami od nr [...] do nr [...] z dnia [...] października 2019 r. (doręczonymi w dniu 3 października 2019 r.) oraz od nr [...] do nr [...] z dnia [...] października 2019 r. (doręczonymi w dniu 11 października 2019 r.) wskazał skarżącej kwoty kosztów egzekucyjnych pobranych na podstawie powyższych tytułów wykonawczych.

Następnie, realizując wnioski skarżącej Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniami od nr [...] do nr [...] z dnia [...] października 2019 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych i pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...] marca 2019 r. o numerach: [...].

W wyniku rozpoznania wniesionych przez Skarżącą zażaleń na postanowienia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniami z dnia [...] lutego 2020 r, od nr [...] do nr [...] uchylił zaskarżone postanowienia w całości i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy za konieczne uznał bowiem zweryfikowanie zasadności zapłaconych przez Skarżącą kosztów egzekucyjnych w kontekście informacji zawartych w piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o objęciu decyzji będących podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, zabezpieczeniem generalnym, a także jednoznaczne ustalenie dat zaspokojenia kosztów egzekucyjnych oraz uregulowania przez Skarżącą należności objętych tytułami wykonawczymi.

Organ egzekucyjny ponownie rozpatrując sprawę, pismem z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] zwrócił się do Wierzyciela o wskazanie terminów zapłaty zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi oraz wyjaśnienie kwestii zabezpieczenia generalnego. W odpowiedzi, Naczelnik Urzędu Skarbowego w piśmie z [...] marca 2020 r., nr [...] wskazał m.in. szczegółowo terminy poszczególnych wpłat na poczet zobowiązań objętych ww. tytułami wykonawczymi z dnia [...] marca 2019 r., dokonanych przez gwaranta T, przez skarżącą oraz uzyskanych w wyniku egzekucji.

W kwestii zabezpieczenia generalnego, wierzyciel wyjaśnił, iż wystawienie tytułów wykonawczych i skierowanie ich na drogę egzekucji związane było z brakiem zapłaty dochodzonej zaległości przez skarżącą. Mając jednak na uwadze fakt, iż w toku dokonywanych zgłoszeń celnych, Spółka złożyła zabezpieczenie generalne nr [...] oraz z uwagi na oświadczenie ww. gwaranta z dnia [...] maja 2017 r. przedłużające odpowiedzialność gwarancji ubezpieczeniowej z [...] lutego 2016 r., nr [...] zmienionej aneksem nr [...] z [...] kwietnia 2016r., Naczelnik Urzędu Skarbowego podjął działania zmierzające do ustalenia zakresu przedmiotowego zabezpieczenia. W wyniku tych działań Wierzyciel stwierdził, że istnieje możliwość wystąpienia do T z żądaniem zapłaty, choć zabezpieczenie to nie pokrywało w całości dochodzonych zobowiązań wraz z odsetkami. Z uwagi na powyższe Wierzyciel występując o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, jednocześnie pismem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. wezwał gwaranta do zapłaty należności zabezpieczonych gwarancją.

W efekcie w dniu [...] maja 2019 r. Wierzyciel otrzymał wpłaty dokonane przez T w ogólnej kwocie 1 122 799,00 zł, z tego: 209.955,00 zł na należności z tytułu podatku od towarów i usług. 912.844 zł na należności z tytułu podatku akcyzowego, które częściowo zaspokoiły dochodzone należności.

W piśmie z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił uwagę, iż zabezpieczenie generalne, stanowiące zabezpieczenie określone w art. 191 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. z 1992 r., nr 302, poz. 1 ze zm.) składane w procedurach celnych nie jest tożsame z zabezpieczeniem, o którym mowa w art. 33 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2019r. poz. 900 ze zm.).

Ponadto organ egzekucyjny dołączył do akt sprawy wydruki spraw z systemu Egapoltax wraz z kopiami przelewów kwot potwierdzających realizację zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Uwzględniając stan faktyczny oraz przepisy prawne mające zastosowanie w przedmiotowych sprawach, organ egzekucyjny, stosownie do art. 62 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawiadomieniem z [...] marca 2020 r. połączył sprawy prowadzone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych do wspólnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2020 r., [...] określił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych i pobranych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym na kwotę 90.582,40 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpoznaniu wniesionego zażalenia postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła skargę zarzucając:

1. a) naruszenie prawa materialnego:
2. 1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 c § 1 w związku z art 80 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm.), poprzez błędną wykładnię pojęcia "zajęcie innych wierzytelności pieniężnych niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3" i nieuprawnione przyjęcie, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w wypadku zajęcia istniejących wierzytelności pieniężnych. W przedmiotowej sprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego na podstawie 9 tytułów wykonawczych tylko w przypadku jednego z nich doszło faktycznie do zajęcia wierzytelności pieniężnej. Tym samym nie zaistniała podstawa prawna do naliczenia opłaty za zajęcie w łącznej kwocie 75.485,30 zł.

W konsekwencji zaś nastąpiło bezpodstawne obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi za dokonanie przez organ czynności, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do dokonania której w rzeczywistości nie doszło;

2) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącego opłatą egzekucyjną w wysokości 75.485,30 zł oraz opłatą manipulacyjną w wysokości 15.097,10 zł jest zgodne z prawem w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, stwierdził niezgodność tych przepisów z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty;

3) art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez ich błędną wykładnię polegającą na oczekiwaniu od skarżącego obligatoryjnego złożenia zarzutów albo wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w celu późniejszego kwestionowania naliczonych kosztów postępowania egzekucyjnego jako wynikających z niezasadnego wszczęcia tego postępowania,

4) art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 19 marca 2004 r Prawo celne (t.j. Dz. U z 2020 r., poz. 1382) przez jego niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) mimo jego bezwzględnego brzmienia nakazującego organowi w pierwszej kolejności zaspokojenie należności celnych ze złożonego zabezpieczenia, a w konsekwencji nieskorzystania przez organy z zabezpieczenia w pierwszej kolejności, w wyniku czego doszło do bezzasadnego zajęcia wierzytelności przysługującej skarżącemu, od których zajęcia naliczono opłaty będące przedmiotem niniejszej skargi.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 124 § 2, art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.

1. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze późn. zm.), dalej "k.p.a." w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia przede wszystkim przez niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia okoliczności faktycznych, świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak, również nieuwzględnienie wytycznych określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 w związku z uznaniem za niezgodne z prawem art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.

W związku z wyżej przedstawionymi zarzutami Spółka wniosła o:

1. 1. uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także o uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia,
2. 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) w wysokości 5400 zł.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest zasadna, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej sformułowane zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotowa sprawa na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Zdaniem Sądu na uwzględnienie nie zasługują zarzuty naruszenia art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 59 § 1 u.p.e.a i powiązany z nimi zarzut naruszenia art. 65 ust. 2 Prawa celnego. Z ich uzasadnienia wynika bowiem, że strona skarżąca zmierza do zakwestionowania dopuszczalności egzekucji administracyjnej z uwagi na konieczność zaspokojenia należności celnych ze złożonego zabezpieczenia. Tymczasem niniejsza sprawa, zamknięta granicami zaskarżonego postanowienia, dotyczy wysokości kosztów egzekucyjnych. Zauważyć należy, że żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości odstąpienia od naliczenia kosztów egzekucyjnych od dokonanych skutecznie czynności egzekucyjnych. Oznacza to, że w rozstrzygnięciach dotyczących wysokości kosztów egzekucyjnych nie ma możliwości kwestionowania zasadności ich pobrania przez pryzmat dopuszczalności egzekucji. Zasadność prowadzenia egzekucji może być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a.) lub wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.). Nie jest jednak możliwe żądanie odstąpienia od określenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na wystąpienie okoliczności wykluczającej możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Rację ma strona skarżąca wskazując, że z art. 59 § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny ma obowiązek z urzędu badać przesłanki umorzenia postępowania. Uchybienie jednak temu przepisowi, prowadzenie egzekucji pomimo wystąpienia przesłanki umorzenia postępowania i dokonanie czynności egzekucyjnej implikuje konieczność pobrania opłaty egzekucyjnej. Wspomniana wada postępowania egzekucyjnego może być podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na ważny interes publiczny (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., obecnie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a tej ustawy) z uwagi na wskazaną przez stronę zasadę zaufania do władzy publicznej wynikającą z art. 8 k.p.a. Kwestia ta znajduje się jednak poza granicami niniejszej sprawy.

W ocenie Sądu, sposób ustalenia przez organy egzekucyjne kosztów egzekucyjnych, jest błędny i narusza normy egzekucyjne, jak również podstawowe zasady prowadzenia postępowania wynikające z k.p.a. Podkreślić należy, że przepisy, na podstawie których wyliczone zostały koszty egzekucyjne, tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art, 64 § 6 u.p.e.a. są niezgodne z przepisem art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Niezgodność z Konstytucją RP powołanych przepisów została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. SK 31/14.

Stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

We wspomnianym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Podkreślić trzeba, że na tle wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i braku dostosowania przez ustawodawcę zakwestionowanych przez Trybunał przepisów do wymogów określonych w tym orzeczeniu, jakim powinny odpowiadać regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powstały różne poglądy co do wykładni tych przepisów.

Zauważyć należy, że orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w ustawie. Wyrok Trybunału dotyczy bowiem tzw. pominięcia prawodawczego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia).

W tej kwestii wypowiadał się już wielokrotnie NSA, przykładowo w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3701/18, wszystkie wskazywane wyroki dostępne są na stronie: www.nsa.gov.pl.) Podzielając prezentowaną w tych wyrokach argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału.

W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19).

Wskazać należy, że w wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 stwierdzono, że "Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone".

Wspomniane przepisy zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne.

W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu.

Zdaniem sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione, wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.

Biorąc pod uwagę powszechnie obowiązującą moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, zdaniem organy egzekucyjne nie powinny dokonać wyliczenia kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów u.p.e.a. uznanych za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny – bez ograniczeń wynikających z treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Na uwagę zasługuje bowiem, że koszty te wyrażają się w wysokości niewspółmiernie wysokiej do czynności podjętych przez organ egzekucyjny: koszty egzekucyjne obciążające stronę skarżącą, określone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] kwietnia 2020 r. na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. wynosiły 90.582,40, przy czym aktywność Organu egzekucyjnego sprowadziła się do wystosowania zawiadomienia o zajęciach z rachunku bankowego w Banku [...] S.A.

W uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie było rozważań, czy koszty egzekucyjne, były adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Brak takich rozważań powodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony dłużnik. Wskazać w tym miejscu należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, iż organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, LEX nr 2973856, a także wskazane tam wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18,i sygn. akt II FSK 3700/18).

Przede wszystkim organy nie podjęły się wskazania wpływu dwóch z ostatnich przywołanych przesłanek zawartych w wyroku TK na wysokość ustalonych w przedmiotowej sprawie łącznych kosztów postępowania egzekucyjnego. W żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji nie wymieniono, a tym bardziej nie uszczegółowiono stopnia pracochłonności, stopnia skomplikowania lub czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych, których skutkiem byłoby zastosowanie maksymalnych pułapów (limitów) kwot za czynności egzekucyjne oraz opłat manipulacyjnych. Brak rozważań w tym zakresie spowodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych. Uchybienie to jest tym jaskrawsze, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania. Tym bardziej, że czynności te wykonywane są z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego.

W ocenie Sądu, w tej sytuacji nie można uznać, że ustalenie kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie z tytułu zajęcia rachunku bankowego było adekwatne do nakładu pracy i poziomu skomplikowania czynności zajęcia wierzytelności na podstawie tytułu wykonawczego, polegającej w istocie na wysłaniu do banku i do zobowiązanego zawiadomień o zajęciu. Natomiast w zakresie wpłaty w wysokości 1.122.799 zł jaką wierzyciel otrzymał od T, który zabezpieczał należności celne skarżącego udzieloną gwarancją, także nie wskazano adekwatnych kosztów przy jej uzyskaniu do nakładu pracy organu egzekucyjnego. Organy nie zbadały sprawy w sposób indywidualny,

W niniejszej sprawie organ obciążając zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego przyjął, opłaty z poszczególnych tytułów wykonawczych i zsumował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, dokonanych wpłat z tytułu udzielonej gwarancji oraz opłaty manipulacyjne z dziesięciu tytułów wykonawczych.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że określając kwotę kosztów egzekucyjnych, na które składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, dokonanych wpłat z tytułu udzielonej gwarancji, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego.

Powstała zatem uzasadniona wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok TK w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z 28 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1108/19, z 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 634/18, z 7 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 508/18, z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ mimo braku interwencji ustawodawcy, winien zatem ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14. Przy czym pamiętać należy, że koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby zobowiązany nie odebrał jej jako swoistej kary.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 265 - dalej: rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych), na które składa się uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz wynagrodzenie dla pełnomocnika w wysokości 480 zł. Tutejszy Sąd podzielił w tym zakresie argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikającą z wyroku z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1329/20, w którym to NSA przychylił się do poglądu, który stanowi kontynuację wcześniejszej linii orzeczniczej, według którego w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193; dalej: rozporządzenie w sprawie wysokości wpisu) i jest pobierany wpis stały, to konsekwentnie wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalone w korelacji do "stałej stawki" wpisu sądowego, nawet gdy postanowienie to dotyczy należności pieniężnej.

Nie bez powodu prawodawca w § 1 rozporządzenia w sprawie wysokości wpisu wprowadził zasadę, że wpis stosunkowy pobierany jest w przypadku zaskarżenia aktu, który kreuje należność pieniężną, po czym w § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia wskazał rodzaje aktów, w przypadku których pobiera się wpis stały, dodając zwrot doprecyzowujący "bez względu na przedmiot zaskarżenia". Wskazuje to, że w przypadku każdego postanowienia wymienionego w tym przepisie, nawet gdy dotyczy ono należności pieniężnej, należy pobierać wpis stały. Konsekwencją tego powinno być również obliczenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika według reguły określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych.