Uzasadnienie
Skarżący, w odrębnych wnioskach, zgodnie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego.
Z ich oświadczeń wynikało, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestodwuletnią córkę i osiemnastoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 1.801,39 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 423,66 zł. Obok normalnych kosztów utrzymania ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów oraz rehabilitacją.
W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, co następuje.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, przysługuje jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), w zakresie częściowym natomiast, jeżeli wykaże, że poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W przypadku skarżących zasadne było zwolnienie ich od kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich dokumentów i oświadczeń wynikało bowiem, że nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić ich na uszczerbek utrzymania koniecznego.
Nie było jednak podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Wyjaśnić bowiem należy, że na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Nadto, o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.
Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (argumenty za post. NSA z 20 marca 2013 r. II FZ 142/13).
Należy też zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Nie jest zatem ani obszerna ani skomplikowana pod względem faktycznym czy prawnym, co należy podkreślić również wobec faktu, iż w innych sprawach ze skarg skarżących ustanawiano dla nich doradcę podatkowego. W niniejszej sprawie brak jednak podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu.
Uwzględniając powyższe, postanowiono o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych i oddaleniu wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).