Uzasadnienie
Skarżący Z.S. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] wydane w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] grudnia 2016 r. wydanej w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące listopada i grudzień 2013 r.
W odpowiedzi na doręczony odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100,00 zł skarżący zwrócił się o zwolnienie go od wpisu sądowego oraz ustanowienie dla niego adwokata ze wskazaniem na adwokata M.S., który został ustanowiony dla niego z urzędu w 2016r. w innej sprawie ze skargi skarżącego. Do pisma dołączył: podpisany egzemplarz skargi, wypełniony formularz ppf, zaświadczenie o zarobkach za kwiecień 2017 r. (wynagrodzenie netto w wysokości 1178,60 zł) zaświadczenie o zarobkach za wrzesień 2016 r. (wynagrodzenie netto w wysokości 711,34 zł), kopię postanowienia Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego sygn. akt [...] wydanego [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie orzeczenia o separacji A.S. i Z.S., kopię orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] sierpnia 2014 r. (ważne do [...].08.2017 r.), kopię decyzji z [...] marca 2016 r. Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej przyznającej skarżącemu na okres od kwietnia do września 2016 r. zasiłek stały w wysokości 315,58 zł
Natomiast w nadesłanym wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie dla niego adwokata. Określając swoją sytuację osobistą skarżący stwierdził, że od września 2016 r. podjął pracę na pół etatu z wynagrodzeniem 711 zł netto, a od stycznia 2017 r. otrzymuje wynagrodzenie netto 1178,60 zł. Wskazał, że z żoną pozostaje od 2014 r. w separacji z możliwością korzystania z części wspólnego mieszkania. Skarżący wskazał, że posiada aktualne do [...] sierpnia 2017 r. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku ze swoimi schorzeniami jest pod stałą opieką poradni rehabilitacyjnej oraz ortopedycznej.
Skarżący oświadczył, że jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 56 m2 i posiada oszczędności w wysokości 3,85 zł, nie posiada przedmiotów wartościowych w tym samochodów. Skarżący oświadczył, że miesięcznie osiąga dochód w wysokości 1178,60 zł, a jego małżonka 2500 zł. Jednocześnie zaznaczył, że z tytułu zobowiązań stałych ponosi następujące wydatki: czynsz – 400 zł, koszty zakupu leków – 200 zł, ubezpieczenie – 55 zł, telefon – 50 zł, multimedia – 90zł, rtv – 120 zł, energia – 114 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do brzmienia art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy).
Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy.
Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a.
W przypadku skarżącego zasadne było zwolnienie go od kosztów sądowych.
Z przedstawionych przez niego dokumentów i oświadczeń wynika bowiem, że nie ma oszczędności, a jego stałe, podstawowe wydatki pochłaniają niemalże całość dochodów. Wśród stałych wydatków skarżący nie wymienił kosztów wyżywienia, które z pewnością comiesięcznie ponosi. Dlatego Sąd uznał, że skarżący wydatkuje w całości środki finansowe uzyskane ze świadczonej pracy na bieżące koszty utrzymania. Podkreślenia wymaga, że oświadczenia skarżącego dotyczące jego sytuacji są spójne i znajdują odzwierciedlenie w przedłożonych dokumentach – zaświadczeniach o wysokości dochodów, sądowego postanowienia orzekającego separację małżonków S. oraz orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności.
W tej sytuacji należało stwierdzić, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżącego na uszczerbek utrzymania koniecznego.
Jednocześnie należy wskazać, że w ocenie Sądu nie było jednak podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Wyjaśnić bowiem należy, że na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie musi być obowiązkowo reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że skarżący potrafi samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, terminowo odnosi się do wezwań Sądu. Nadto należy wskazać, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.
Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (argumenty za post. NSA z 20 marca 2013 r. II FZ 142/13).
Należy też zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług. Z analizy akt administracyjnych wynika, że skarżący ma rozeznanie konieczne do prowadzenia swoich spraw i korzysta z przysługujących mu praw.
W niniejszej sprawie brak jednak podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżącego jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć mu prawo do sądu.
Uwzględniając powyższe, postanowiono o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych i oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.).