Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 października 2018 r. sygn. akt I SA/Go 257/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę L.K. i W.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę.
Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem, na skutek zgłoszonego żądania, doręczono skarżącym (każdemu z osobna) w dniu 2 listopada 2018 r. (z.p.o. k. 78 i 79 akt sądowych).
Wnioskami z dnia [...] listopada 2018 r. skarżący zwrócili się o ustanowienie doradcy podatkowego.
Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. akt I SPP13/19 referendarz sądowy tut. Sądu ustanowił dla skarżących doradcę podatkowego a postanowienie to stało się prawomocne z dniem 22 grudnia 2018 r.
Postanowieniem z 10 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Go 257/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim sprostował w urzędu oczywiste omyłki pisarskie występujące w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 4 października 2018r. w ten sposób, że na stronie 1 w wierszu 3 i na stronie 2 w wierszu 1 zamiast "L." wpisano "L." oraz na stronie 1 w wierszu 7 zamiast "2012 r." wpisano "2011r."
Od ww. postanowienia skarżący w dniu 24 stycznia 2019 r. (data nadania k.93 akt sądowych) wnieśli zażalenie.
W piśmie z [...] lutego 2019 r. Dziekan Krajowej Rady Doradców Podatkowych poinformował tutejszy Sąd, o wyznaczeniu skarżącym pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego T.Z.
Jak wynika z pisma Krajowej Rady Doradców podatkowych z dnia [...] marca 2019 r. (k. 107 akt sądowych) pismo informujące ww. doradcę, że został wyznaczony do reprezentowania skarżących, zostało odebrane przez niego osobiście w dniu 22 lutego 2019 r.
W dniu 6 marca 2019 r. akta niniejszej sprawy wraz z zażaleniem skarżących na postanowienie z dnia 10 stycznia 2019 r. przedstawiono Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który postanowieniem z 14 czerwca 2019 r. sygn. akt II FZ 168/19 zażalenie oddalił.
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2019 r. doradca podatkowy T.Z. zwrócił się do tutejszego Sądu "o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej" oraz przedłożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
W motywach uzasadnienia wniosku pełnomocnik skarżących wskazał, że w dniu 8 marca 2019 r. udał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim w celu zapoznania się z aktami przydzielonej sprawy, gdzie poinformowano go, iż nie jest to możliwe ze względu na fakt przekazania akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego a także, iż udostępnienie akt będzie możliwe po ich zwrocie z NSA. Pełnomocnik zaznaczył, że brak akt sprawy uniemożliwiał mu zapoznanie się ze sprawą oraz wykonywanie czynności procesowych, w tym w szczególności przygotowanie skargi kasacyjnej.
Pełnomocnik skarżących podniósł również, że miał świadomość, iż zgodnie z art. 177 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. Poz. 1302 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegł od dnia 22 lutego 2019r. i upływał mu w dniu 25 marca 2019r.
Wskazał, że po podjętych próbach kontaktu telefonicznego w obu sądach uzyskał informacje, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim został na zasadzie art. 156 § 1 P.p.s.a. sprostowany przez Sąd z urzędu, a postanowienie w tym zakresie zostało zaskarżone przez skarżących i z tego powodu sprawą obecnie zajmuje się Naczelny Sąd Administracyjny.
Pełnomocnik skarżących zauważył, że zgodnie z art. 159 P.p.s.a. złożenie wniosku o sprostowanie orzeczenia nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego. Ustawa nie stanowi natomiast nic o wpływie na bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego w sytuacji, gdy zastosowano instytucję sprostowania orzeczenia z urzędu. Zaznaczył również, że przedmiotem sprostowania dokonanego postanowieniem z dnia 10 stycznia 2019r. był m.in. rok, za który organ miał umorzyć zaległości podatkowe, a samo postanowienie o sprostowaniu zostało zaskarżone.
W związku z tym, iż do czasu rozpatrzenia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienie o sprostowaniu nie było prawomocne, a sama ustawa nie określa wpływu postanowienia o sprostowaniu wyroku z urzędu na bieg terminu do skorzystania ze środka odwoławczego, mogą powstać w tym zakresie uzasadnione wątpliwości czy sprostowanie z urzędu, a w szczególności jego zaskarżenie powodujące niepewność, co do ostatecznej treści wyroku również nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia środka odwoławczego. Tym bardziej, że postępowanie w tym zakresie powoduje znaczne ograniczenia w możliwości zapoznania się z aktami sprawy, niepewność co do ostatecznej treści orzeczenia (w szczególności gdy chodzi o rok za który powstało zobowiązanie), a także iż postanowienie o stwierdzeniu prawomocności orzeczenia w sprawie I SA/Go 257/18 z dnia 4 października 2018 wpisano do akt sprawy dopiero w dniu 19 sierpnia 2019r. Również jako nieprawomocne orzeczenie I SA/Go 257/18 z dnia 4 października 2018 figurowało przez cały czas w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.
Wątpliwości pełnomocnika nie rozwiało również zapoznanie się z aktami sprawy w siedzibie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które miało miejsce w dniu 8 maja 2019 r. gdyż akta i zawarte w nich orzeczenie nie zawierały postanowienia o stwierdzeniu prawomocności orzeczenia, a wydruk orzeczenia z CBOSA wykonany w dniu 6 maja 2019 r. również wskazywał na jego nieprawomocność.
Pełnomocnik skarżących podniósł również, iż ze względu na rozpatrzenie zażalenia skarżących na postanowienie o sprostowaniu z dnia 10 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym, o uchybieniu terminowi do złożenia środka zaskarżenia dowiedział się dopiero w dniu 19 sierpnia 2019 r. wraz z doręczeniem mu postanowienia NSA II FZ 168/19 z dnia 14 czerwca 2019 r. oraz jednoczesnego wydania w tym dniu postanowienia o stwierdzeniu prawomocności orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z regułą zawartą w art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.
Stosownie jednak do postanowień art. 86 § 1 P.p.s.a. - jeżeli strona nie dokonała czynności bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Wymogi formalne wniosku o przywrócenie terminu zostały sprecyzowane w art. 87 § 1 - § 4 P.p.s.a., zgodnie z którym pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżących wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przy czym do wniosku załączył opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Z uwagi na treść art. 177 § 4 P.p.s.a, zgodnie z którym jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony (...), Sąd uznał, że wniosek ten spełnia wymóg, o którym mowa w art. 87 § 4 P.p.s.a.
Przedmiotowy wniosek pełnomocnik skarżących złożył w dniu 26 sierpnia 2019 r. a z jego wyjaśnień wynika, że o uchybieniu terminowi do złożenia środka zaskarżenia dowiedział się dopiero w dniu 19 sierpnia 2019 r. wraz z doręczeniem mu postanowienia NSA II FZ 168/19. Sąd uznał, zatem, że wniosek złożono w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a.
Instytucja przywrócenia terminu ma jednak charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona zgodnie z treścią art. 87 § 2 ww. ustawy w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy.
Przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym uzależnione jest bowiem od spełnienia określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu i negatywnych, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Można o nim mówić jedynie wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (post. NSA z 2.10.2002 r., V SA 793/03). Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny. Strona musi uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna. To z treści przepisu art. 87 § 2 P.p.s.a. wynika ciążący na wnioskodawcy obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu.
Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd przyjmuje obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ocena braku winy w uchybieniu terminu należy wyłącznie do sądu, który powinien uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Co więcej, w przypadku, gdy strona reprezentowana jest profesjonalnego pełnomocnika, jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez Sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych (por. postanowienie NSA z 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09, postanowienie NSA z 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I GZ 231/11).
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżących domagając się przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej podniósł, że brak akt sprawy (z uwagi na przekazanie ich z zażaleniem skarżących na postanowienie tut. Sądu o sprostowaniu wyroku do NSA) uniemożliwiał mu zapoznanie się ze sprawą oraz wykonywanie czynności procesowych. Wskazał także na niepewność, co do ostatecznej treści wyroku 4 października 2018 r. (w szczególności gdy chodzi o rok, za który powstało zobowiązanie) z uwagi na sprostowanie go przez Sąd z urzędu.
Zgodzić się należy, z pełnomocnikiem skarżących, że przekazanie akt sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego niewątpliwie utrudniało mu zapoznanie się z ich treścią. Nie mniej jednak pełnomocnik skarżących, sam wskazał, że ostatecznie zapoznał się aktami sprawy w siedzibie NSA w dniu 8 maja 2019 r. Miał zatem świadomość o treści skarżonej przez małżonków K. decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2018 r., o treści wydanego w sprawie wyroku, jego uzasadnienia oraz postanowienia o sprostowaniu uzasadnienia tego wyroku.
W tych okolicznościach, nie sposób podzielić argumentacji pełnomocnika skarżących, że nie miał pewności, co do ostatecznej treści wyroku z dnia 4 października 2018 r. Pomimo, że postanowienie o sprostowaniu wciąż nie było prawomocne, z akt sprawy jasno wynika, że skarżąca ma na imię L. a sprawa toczyła się w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Pomimo oczywistych omyłek pisarskich, które wystąpiły na stronie 1 i 2 uzasadnienia wyroku z dnia 4 października 2018 r. okoliczności te, zwłaszcza co do roku, za który powstało zobowiązanie, wynikały bezsprzecznie z decyzji organu oraz sentencji wyroku.
Skoro zatem pełnomocnik skarżących zapoznał się z aktami sprawy w siedzibie Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 8 maja 2019 r. to dochowując należytej staranności w dbałości o interesy stron, które reprezentuje opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia (jak bowiem słusznie zauważył pełnomocnik skarżących, zgodnie z art. 177 § 3 P.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał mu w dniu 25 marca 2019r.) mógł złożyć znacznie wcześniej.
Co istotne pełnomocnik, skarżący miał także możliwość zapoznania się aktami sprawy przed przedstawieniem ich Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu a zatem miał możliwość by złożyć opinię w terminie. O wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżących w niniejszej sprawie doradca podatkowy T.Z. dowiedział się bowiem w dniu 22 lutego 2019 r. Zaś akta sprawy z zażaleniem skarżących przesłano do Naczelnego Sądu administracyjnego dopiero w dniu 6 marca 2019r. (k. 102 akt sądowych).
W ocenie Sądu, chybiona jest również ta część argumentacji, która wskazuje, że z uwagi na to, iż sama ustawa nie określa wpływu postanowienia o sprostowaniu wyroku z urzędu na bieg terminu do skorzystania ze środka odwoławczego, mogą powstać w tym zakresie uzasadnione wątpliwości, czy sprostowanie z urzędu, a w szczególności jego zaskarżenie, powodujące niepewność, co do ostatecznej treści wyroku, co w konsekwencji może mieć wpływ na bieg terminu do złożenia środka odwoławczego.
Z treści art. 159 P.p.s.a. wynika, że wniosek o sprostowanie, uzupełnienie lub wykładnię wyroku nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia nie ma również sprostowanie oczywistych omyłek przez Sąd z urzędu. Przedmiotem orzeczenia o sprostowaniu mogą być bowiem jedynie niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Sprostowanie orzeczenia nie może prowadzić do zmiany zawartego w nim rozstrzygnięcia, tym samym nawet nieprawomocne postanowienie o sprostowaniu orzeczenia z urzędu nie skutkuje niepewnością, co do ostatecznej treści wyroku.
Z tych też przyczyn w ocenie Sądu, pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Z tego też względu, Sąd, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.