Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia, ustalonego na 500 zł, wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 rok, skarżący – J.Ł., złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest bezdomny i samotny. Utrzymuje się z emerytury wynoszącej netto 1.246,82 zł. Oświadczył, że jest właścicielem lokalu mieszkalnego, który według skarżącego nie spełnia warunków do zamieszkiwania oraz współwłaścicielem, wraz z byłą żoną, działki budowlanej. Ponadto ma 12.000 zł oszczędności. Jest również właścicielem samochodu, nieprzedstawiającego istotnej wartości.
Postanowieniem z dnia 30 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W motywach uzasadnienia podniósł, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, by skarżący nie był w stanie sfinansować kosztów sądowych. Jego twierdzeniu o życiu w ubóstwie i bezdomności przeczy fakt posiadania dwóch nieruchomości (w tym mieszkania), samochodu oraz oszczędności, których suma wielokrotnie przewyższa kwotę należnego wpisu od skargi. Co więcej, wymagany wpis stanowi jedyną opłatę podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania.
Od powyższego postanowienia skarżący, w ustawowym terminie, wniósł skutecznie sprzeciw. W uzasadnieniu powtórzył, że jego sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie kosztów postępowania, a ocena dokonana przez referendarza jest wybiórcza, zbyt pobieżna i przez to wręcz kłamliwa. Powtórzył, że jest bezdomny. Zakupiony lokal, ze względu na stan wymagający generalnego remontu, nie zaspokaja jego potrzeb mieszkaniowych. Wyjaśnił ponadto, że nie jest samodzielnym właścicielem niepodzielnej działki, na której sprzedaż była żona nie wyraża zgody. Z kolei posiadany samochód ma wiele lat i służy mu zamiast wózka inwalidzkiego a co więcej, też wymaga pewnego nakładów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zw. dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
Prawo pomocy obejmuje, na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Według zaś art. 245 § 4 cyt. ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Pomoc ta ma zatem służyć najuboższym. Jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji.
Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 P.p.s.a.
W ocenie Sądu, skarżący w toku postępowania nie wykazał nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest on w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów sądowych. Podniesione przez niego okoliczności wskazują jednak na zasadność uwzględnienia wniosku w części. Konieczność partycypowania przez skarżącego w kosztach sądowych znajduje uzasadnienie w jego sytuacji materialnej. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodu - świadczenie emerytalne. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 89/11, LEX nr 783930).
Co więcej, skarżący, jak sam oświadczył, posiada oszczędności w wysokości około 12.000 złotych. Jest także właścicielem lokalu mieszkalnego oraz współwłaścicielem działki gruntu. Przy ocenie jednak powyższego, pominąć w żadnym razie nie można, że dochód skarżącego z tytułu emerytury nie jest wysoki. Ponadto, ustalony w rozpoznawanej sprawie wpis stanowi prawie połowę tego świadczenia; jest więc niewspółmiernie wysoki w stosunku do uzyskiwanego dochodu, tym bardziej, że skarżący ponosi także wydatki na bieżące potrzeby, wydatki na żywność oraz na leki. Przyjąć też przy tym należy, że posiadane przez skarżącego oszczędności gromadzone były z przeznaczeniem na generalny remont, zakupionego w 2000 r., lokalu w Świerczowie, konieczny do tego, by lokal nadawał się do zamieszkiwania.
Powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, pozwalają z jednej strony przyjąć, że uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości mogłoby stanowić dla skarżącego zbyt duże obciążenie finansowe, z drugiej zaś strony, pozwalają też przyjąć, że uzyskiwana kwota stałego dochodu umożliwia wygospodarowanie kwoty 100 zł. Sąd uznał zatem, że zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej ww. kwotę stanowi wyważony kompromis pomiędzy zapewnieniem skarżącemu prawa do Sądu, a jego obowiązkami jako strony w ponoszeniu kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Z tych też względów, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.