Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z (...) nr (...) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. z (...) nr (..) o odmowie H. S. umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec 2019 r. w ogólnej kwocie 42 zł.
Organ ustalił, że 2 września 2019 r. H. S. złożył podanie o umorzenie zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 42 zł za rok 2019. Podanie zostało umotywowane otrzymaniem upomnienia wzywającego do uregulowania opłaty oraz okolicznościami związanymi z tym, iż wnioskodawca nie przebywał na terenie gminy M. tylko u znajomych, którzy się nim opiekowali podczas choroby i tym samym z posesji nie były odbierane odpady komunalne. We wniosku podkreślono, że wnioskodawca żąda dostępu do mediów i jednocześnie podkreślono, iż we wrześniu nie będzie przebywał na nieruchomości.
W związku ze złożonym wnioskiem organ zebrał materiał dowodowy. Ustalono, że zobowiązany posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w kwocie 1949,74 zł. Dochód przeznaczony zostaje na utrzymanie tylko jednej osoby. Ponadto wnioskodawca w 2019 r. otrzymał jednorazowo "13-tą emeryturę" w wysokości 888 zł oraz jednorazowy zasiłek uzyskany z MGOPS w M. w wysokości 500 zł. Na majątek wnioskodawcy składa się nieruchomość, zabudowana domem mieszkalnym oraz samochód marki (...) rocznik 1999. Wnioskodawca korzysta z karty debetowej w Alior Bank. W listopadzie 2018 r. zaciągnął pożyczkę na wymianę pieca węglowego i remont domu w wysokości 6000 zł, którą spłaca w kwocie 500 zł miesięcznie. Również w 2018 r. wnioskodawca w ramach programu rządowego wymiany pieców otrzymał dofinansowanie w wysokości 3000 zł.
Oceniając stan finansowy wnioskodawcy sporządzono szczegółowe zestawienie miesięcznych przychodów i wydatków na podstawie załączników w postaci faktur. Wynika z niego jednoznacznie, iż wydatki nie przekraczają dochodów zobowiązanego. Przychody w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2019 r. wynoszą 14.795,17 zł a wydatki 11.960,02 zł. Przychody wnioskodawcy, chociaż może nie są wysokie, to jednak mają charakter stały i pozwalają na gospodarowanie budżetem domowym, w taki sposób, aby istniała możliwość zabezpieczenia środków finansowych na uregulowanie również opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Kwota wolna do wykorzystania za 6 m-cy to 2835,15 zł. Miesięczna wysokość opłaty wynosi jedynie 7 zł.
Zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ na wniosek strony może udzielić ulgi w spłacie należności publicznoprawnej, w tym ją umorzyć, ale tylko wówczas, gdy w okolicznościach sprawy stwierdzi wystąpienie przynajmniej jednej z dwóch przesłanek wskazanych w tej normie. Przesłankami tymi są: ważny interes podatnika lub interes publiczny.
Organ przeanalizował okoliczności związane ze stanem zdrowia, ponoszenie wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, kwestię konieczności wykupu leków, spłaty pożyczki, które nie stanowią okoliczności nadzwyczajnych, wyjątkowych, uzasadniających automatyczne umarzenie zaległości. Z podobnymi problemami (rachunki, podatki, opłaty, wydatki na leki, wyżywienie, ubranie problemy zdrowotne), boryka się większość podatników, którzy jednak nie występują o udzielanie ulg w spłacie podatków. O zdolności płatniczej świadczą nie tylko bieżące przychody, lecz także posiadany majątek (w postaci działki o nr ewidencyjnym 930 położonej w miejscowości B. o pow. 0,17 ha.). Analiza wydatków i dochodów zobowiązanego wskazuje, że kwota 42 zł opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie jest nadmiernym obciążeniem budżetu domowego i wnioskodawca jest w stanie tę opłatę uiścić. Postawa podatnika, który mimo swej trudnej sytuacji materialnej reguluje stale i terminowo swoje zobowiązania cywilnoprawne, tj. z tytułu zaciągniętego kredytu, a zaprzestaje uiszczania ciążących na nim należności publicznoprawnych z tytułu opłaty zagospodarowanie odpadami komunalnymi nie uzasadnia umorzenia opłaty. Jednocześnie Kolegium wskazało na orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie rozumienia przesłanek umorzenia, tj. ważnego interesu podatnika i interesu publicznego.
Kolegium wskazało również na przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (art. 6c, 6h, 6i). Z powołanych przepisów wynika, że już sam fakt zamieszkiwania na danej nieruchomości rodzi obowiązek uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W ocenie Kolegium H. S. winien był uwzględnić konieczność ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Na powyższą decyzję H. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o sprawiedliwy wyrok. Zarzucił obrazę rażącą prawa materialnego, naruszenie przepisów prawa procesowego, manipulacje faktami, tj. pominięcie istotnych faktów i przyjęcie fikcji za prawdę.
W uzasadnieniu zarzucił, że w wydaniu postanowienia z 1 sierpnia 2019 r. i zaskarżonej decyzji brały udział te same składy orzekające, a wydano odmienne rozstrzygnięcia, pomimo że rozpatrywano tę samą materię, dotyczącą tej samej osoby, także warunki finansowe nie uległy zmianie.
Skarżący podniósł, że znajduje się w podeszłym wieku, ma 78 lat, orzeczenie o niepełnosprawności i kilka przebytych operacji serca. W związku z tym oraz odpowiadając na apel władz państwowych o ograniczenie smogu, podjął się remontu pieca. Koszt remontu zawsze jest nieprzewidywalny. Kosztów tych nie pokryły dochody skarżącego. Skarżący podniósł ponadto, że organ wprawdzie wyliczył, że do jego dyspozycji pozostaje kwota 2835,15 zł, tylko że nie podzielił tej kwoty przez 6 m-cy. Wtedy wyszłoby poniżej minimum socjalnego, a to za mało na chleb i wodę. Skarżący wskazał, że żyje na granicy przetrwania bez dostępu do wodociągu miejsko– gminnego, do chodnika i utwardzonej drogi.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019 poz.2325.), - dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest ocena zgodności z obowiązującymi przepisami prawa decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. w sprawie odmowy H. S. umorzenia zaległej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec 2019 r. w ogólnej kwocie 42 zł. Rozstrzygnięcie to zostało podjęte w warunkach art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 900). Z brzmienia w/w przepisu wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę.
Przepis ten jest stosowany w związku z art. 6q ust 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz.U 2020.1493.), według którego w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Instytucja umorzenia zaległości w trybie decyzji organu w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu tzw. uznania administracyjnego (art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej), która jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi na wybór konsekwencji prawnych ustalonej sytuacji, organ może, ale nie musi umorzyć zaległości, także w przypadku spełnienia przez zobowiązanego przesłanek określonych w tym przepisie. Nawet wystąpienie ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego nie zobowiązuje organu do umorzenia zaległości. Ustawodawca nie wskazał bowiem sytuacji, w której organ miałby obowiązek zastosowania ulgi (por. wyrok NSA z 30 listopada 2011r., sygn. akt: II FSK 1026/10 dostępny: www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).
Zauważyć należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne a dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach.
Przepis art. art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej ogranicza uznanie administracyjne kierunkowymi dyrektywami wyboru "ważnym interesem podatnika" oraz "interesem publicznym". Są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu oznacza to, iż w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny.
Kryterium "ważnego interesu podatnika" co do zasady wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa, gminy, które w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracji. Pojęcia ważnego interesu nie można jednak ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości. Pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków związanych z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia).
W postępowaniu wszczętym wnioskiem o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań, z powołaniem się na trudną sytuację materialną szczególny nacisk winien być położony właśnie na analizę sytuacji ekonomicznej podatnika (por. wyrok NSA z 2 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 2474/15 dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Spełnienie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego wiąże się z istnieniem po jego stronie szczególnych powodów, powodujących, że żądanie pełnej i terminowej zapłaty może zachwiać podstawami jego egzystencji oraz osób z nim związanych. Należy przy tym zauważyć, że o istnieniu ważnego interesu muszą decydować kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, wśród których szczególne znaczenie mają zdrowie, zagrożenie egzystencji, możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków.
Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999r., sygn. akt SA/Sz 850/98, lex nr 36843). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ulgi wymienione w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo po to, by poprzez stosowanie zasady (egzekwowanie należności) nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby zobowiązanego oraz jego najbliższych, a także osób zależnych.
Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. (...). W konsekwencji ustalenie przez organ kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie należności w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Dokonując "ważenia" obu wartości organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa itp. (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11 wyrok z 10 lutego 2016 r. sygn. akt II FSK 3139/13, wyrok z 2 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 2474/15 dostępne: www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie. Podjęły czynności zmierzające do szczegółowego ustalenia sytuacji finansowej skarżącego. Zgromadziły materiał dowodowy co do jego sytuacji materialnej oraz dokonały odpowiadającej wymogom prawa jego oceny. Jakkolwiek jak wynika z akt sprawy skarżący wnosząc o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi kwestionował należność, wskazując, że odpady nie były odbierane, bowiem przebywał poza nieruchomością, to organ uwzględniając przyjęte w orzecznictwie sądowym rozumienie pojęcia ważnego interesu zobowiązanego w pierwszej kolejności poinformował skarżącego o możliwości złożenia dokumentów odnoszących się do jego sytuacji materialnej, zdrowotnej. Uwzględniając złożone przez skarżącego wyjaśnienie przyjął, zgodnie z sugestią zobowiązanego, za podstawę rozstrzygnięcia materiały zgromadzone w innej sprawie.
Przy dokonywaniu oceny w kontekście przyznania ulgi organy uwzględniły fakt, że skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo domowe i pobiera emeryturę w wysokości 1949,74 zł miesięcznie. Posiada zatem stałe źródło dochodu, którym dysponowanie umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie otrzymanymi środkami. Tym samym, nie sposób zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że po opłaceniu należności nie będzie posiadać środków na zakup chleba i wody, nawet przy braku dostępu do wodociągu publicznego. Zasadnie organy odwołały się też do dysponowania przez skarżącego otrzymanym w 2019 r. dodatkowym świadczeniem w postaci 13-tej emerytury w wysokości 888 zł oraz jednorazowym zasiłkiem z MGOPS w M. kwocie 500 zł., jak również uzyskanym w 2018 r., w ramach programu rządowego dofinansowaniem na wymianę pieca węglowego w kwocie 3000 zł. Jakkolwiek koszty wymiany pieca były finansowane także otrzymanym w 2018 r. kredytem w kwocie 6000 zł na remont domu i wymianę pieca, który skarżący spłaca w ratach miesięcznych po 500 zł, to poczynione nakłady z jednej strony zwiększają wartość posiadanego majątku nieruchomego, z drugiej stanowią inwestycję mającą na celu poprawę sytuacji materialnej i bytowej. Istotnym dla oceny możliwości płatniczych zobowiązanego jest posiadany przez niego majątek na który składa się nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym o pow. 0,17 ha, samochód (...) z 1999 r.
Organy ustaliły, przy szczegółowym uwzględnieniu ponoszonych przez H. S. wydatków, iż w okresie od stycznia do czerwca 2019 r. stronie pozostała kwota 2835,15 zł do wykorzystania. Wskazaną kwotę organy odniosły do zaległości będącej przedmiotem wniosku o umorzenie (42 zł), a tym samym zarzut skargi, że organ nieprawidłowo ustalił kwotę pozostającą w jego dyspozycji nie jest uzasadniony. W ocenie Sądu organy w sposób wszechstronny przeanalizowały tak sytuację majątkową jak i sytuację zdrowotną i jej wpływ na sytuację majątkową, uwzględniając przychody, wydatki (także związane z leczeniem) oraz stan zdrowia. Przy założeniu, że strona ma stałe przychody, ponosi wydatki związane z utrzymaniem, leczeniem i remontem, nie sposób uznać, iż zapłata kwoty 42 zł w skali 6 miesięcy, 7 zł miesięcznie przekracza jej możliwości finansowe i narazi ją na trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.
Ocena organu, że jakkolwiek sytuacja materialna skarżącego jest trudna, to nie posiada cech wyjątkowości i nie uzasadnia umorzenia zaległości nie nosi znamion oceny dowolnej. Umorzenie jest definitywną rezygnacją z należności i organ winien rozważyć wszystkie możliwości ich dochodzenia Uregulowanie to nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia, zwłaszcza gdy należność miesięczna wynosi 7 zł. Sytuacja materialna zobowiązanego, co dowiodło przeprowadzone postępowanie dowodowe, pozwala bowiem na wygospodarowanie kwoty z tytułu spornej zaległości.
W konsekwencji powyższe okoliczności, w kontekście normy art. 67a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej dają podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organy podjęły czynności zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej skarżącego. W procesie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać ważny interes podatnika lub interes publiczny, nie naruszając przy tym przepisów postępowania podatkowego, nie przekraczając granic określonych w art. 191 Ordynacji podatkowej.
Kierując się zasadą, że przyznanie preferencji wymienionych w art. 67a Ordynacji podatkowej stanowi szczególnego rodzaju ulgę, będącą odstępstwem od zasady równości opodatkowania i mającą zastosowanie wyłącznie w określonych okolicznościach faktycznych, trafnie uznały, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania wnioskowanej przez stronę ulgi. Umorzenie zaległości nie może bowiem naruszać elementarnych zasad sprawiedliwości i praworządnych relacji między zobowiązanym, a wierzycielem publicznoprawnym.
Podnoszone okoliczności związane z brakiem dostępu do wodociągu miejsko-gminnego, chodnika, utwardzonej drogi, kanalizacji w powiązaniu z argumentacją wniosku wskazują, że skarżący w istocie nie zgadza się z obowiązkiem uregulowania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za objęty wnioskiem okres. Tymczasem postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych nie służy i nie może służyć podważaniu ustawowego obowiązku regulowania zaległości.
Mając powyższe na uwadze skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł zgodnie z art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieplaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019.18 tj.).