Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcachz 9 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 135/13

Uzasadnienie

1. 1. Postępowanie przed organami podatkowymi
2. 1.1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ("SKO", "Kolegium") decyzją z 20 grudnia 2012 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 10 września 2012 r. nr (...) w sprawie odmowy H.K. umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym: I raty w wysokości 885 zł i II raty w wysokości 885 za 2012 r.
3. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w wyniku rozpatrzenia wniosku H.K. z 31 maja 2012 r. o umorzenie zaległości podatkowych w podatku rolnym za 2012 r. Wójt Gminy S. działając na podstawie m.in. art. 67 a § 3 Ordynacji podatkowej odmówił wnioskodawcy umorzenia tych zaległości. W odwołaniu od decyzji Wójta Gminy S. podatnik podniósł, że przestawił dowód o niezdolności do pracy w gospodarstwie. Jego zdaniem wójt opodatkował go za dużo bo on nie ma tytułu własności gospodarstwa i nie może wydzierżawić gospodarstwa. Ponadto jak wskazywał już wielokrotnie nie ma mostków żeby do gospodarstwa dojechać.
4. 1.3. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji SKO wskazało, że zgodnie z przepisem art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W ramach postępowania, w którym organy podatkowe uprawnione są do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym, jak w przedmiotowej sprawie, organy te obowiązane są zatem zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Organ odwoławczy powołał orzeczenia sądów administracyjnych, wskazujące na okoliczności, których wystąpienie świadczyło o istnieniu przesłanek "ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego" oraz w świetle którego organ obowiązany jest nie tylko do ustalania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP.
5. 1.4. W opinii SKO ponoszenie kosztów związanych z posiadaniem gospodarstwa rolnego nie stanowi samoistnej przesłanki do przyznania ulgi podatkowej. Obowiązek podatkowy ma charakter powszechny, a udzielenie ulg podatkowych charakter wyjątkowy. W swoich zamierzeniach podatnik powinien uwzględnić również obciążenia publicznoprawne w tym podatek rolny. Organ podjął próby ustalenia sytuacji materialnej podatnika i poddał ocenie racje, na które powoływała się strona. Ustalono, że H.K. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 24,22 ha. Na wezwanie z 20 czerwca 2012 r. dotyczące stanu zdrowia, ponoszonych wydatków związanych z leczeniem, innych wydatków oraz dochodów z gospodarstwa w tym dotacjach, a także wyjaśnienie okoliczności kto użytkuje działki grunty we wsi K., M. i S. zobowiązany nie złożył wyjaśnień. W ocenie organu odwoławczego to podatnik, aby nie narazić się na negatywne rozstrzygnięcie winien ujawniać wszystkie fakty, czy też dowody będące w jego posiadaniu, przyczyniając się tym samym do wyjaśnienia sprawy, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Podsumowując SKO stwierdziło, że w sprawie nie występują powody, dla których nie należy dać pierwszeństwa interesowi społecznemu, który wymaga, aby zobowiązania podatkowe były terminowo regulowane.
6. 2. Skarga do Sądu
7. 2.1. Na decyzję SKO H.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia, podniósł, że SKO nie wzięło pod uwagę jego sytuacji, chociaż przedstawił w urzędzie gminu świadectwo lekarskie, że jest niezdolny do pracy w gospodarstwie, ponieważ jest ma nerwicę, problemy z krążeniem, chory kręgosłup i żołądek.
8. 2.2. Podatnik twierdzi, że niesłusznie został obciążony podatkiem gdyż nie może władać gospodarstwem. Gospodarstwo jest przyczyną konfliktów z sąsiadami, które skarżący opisał. W związku ze sporami własnościowymi podatnik ma utrudniony dostęp do tych gruntów. Podniósł także, że nie może władać gospodarstwem bo nie ma dojazdu do pola z powodu braku mostków.
9. 2.3. W odpowiedzi na skargę SKO stwierdziło brak podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi, podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
10. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
11. 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
12. 3.2. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.
13. 3.3. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO dotycząca odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu zaległości podatkowych w podatku rolnym za 2012 r. (I i II rata).
14. 3.4. Przystępując do rozważań w przedmiocie ulg podatkowych, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie podatków. Wszelkie ulgi podatkowe są wyjątkiem i istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach.
15. 3.5. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, którego treść prawidłowo powołało Kolegium (pkt 1.3.). Użycie zwrotu "może" w tym przepisie oznacza, że decyzje organów podatkowych dotyczące udzielania ulg podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Tak więc nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny") organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia wnioskowanych zaległości. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Wymaga przy tym podkreślenia, że w przypadku postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę podatnika. Z kolei sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do oceny, czy organ zbadał sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. istnienia w danej sprawie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Sądową kontrolą nie jest natomiast objęte rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej.
16. 3.6. Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu podatkowego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów skarbowych. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II GSK 1000/09, lex nr 746018). Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, lex nr 36843).
17. 3.7. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie. Zgromadziły materiał dowodowy co do sytuacji materialnej skarżącego, w zakresie w jakim było to możliwe przy postawie skarżącego. Sporządziły protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Dysponowały informacją z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (ARiMR), notatką służbową z 3 lipca 2012 r. sporządzoną na okoliczność szacowania strat spowodowanych ujemnymi skutkami przezimowania w 2012 r. Zwróciły się ponadto do skarżącego (wezwanie z 20 czerwca 2012 r.) o doręczenie informacji i dokumentów w zakresie ponoszonych przez skarżącego wydatków i uzyskiwanych dochodów. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego stwierdziły, że w ostatnim czasie u podatnika nie wystąpiły żadne okoliczności, wskazujące na istnienie wyżej opisanych przesłanek wnioskowanej ulgi podatkowej. Tak dokonana przez nie ocena materiału dowodowego nie jest dowolna i nie przekracza granic określonych w art. 191 Ordynacji podatkowej.
18. 3.8. Jak celnie stwierdziły organy nie można mówić o umorzeniu zaległości podatkowych ze względu na ważny interes podatnika ponieważ H.K. nie wykazał żadnych okoliczności świadczących o obniżeniu się jego zdolności płatniczych. Uzasadnione jest twierdzenie organów, że zapłata podatku przez skarżącego jest możliwa. Świadczy o tym posiadanie przez H.K. majątku w postaci gospodarstwa rolnego o dużej powierzchni, które może przynosić dochód. Ponadto odpowiednie zarządzanie przedmiotowymi gruntami (zbycie, wydzierżawienie czy przekazanie następcy) pozwoliłoby na uzyskanie środków na spłatę m.in. zaległości podatkowych. Prawidłowo przy tym nie dano wiary informacjom, że w gospodarstwie nie pracuje rodzina skarżącego i nie jest ono użytkowane. Ustalono, że wprawdzie obecnie skarżący nie wnioskował o dopłaty bezpośrednie z ARiMR, jednak w latach 2006, 2007 pobierał je syn H.K. na grunty figurujące w rejestrach geodezyjnych na nazwisko skarżącego. Informacje te przeczą także twierdzeniom podatnika o utrudnianiu dostępu do jego pola. Ustalając możliwości płatnicze skarżącego organy miały także na uwadze konieczność uwzględnienia ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz wskazywanego we wniosku "wymarznięcia płodów rolnych". W celu ustalenia powyższego zwrócono się do skarżącego o doręczenie m.in. informacji i dokumentów w zakresie ponoszonych wydatków, których skarżący pomimo prawidłowego doręczenia wezwania nie przedstawił. Skarżący ani jego syn nie udzielili także informacji co do strat spowodowanych mrozami (notatka służbowa z 3 lipca 2012 r.). Wymaga podkreślenia, że to podatnik występuje ze stosownym wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych i to podatnik powinien wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie ulgi, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. To w interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Podatnik musi mieć świadomość, że zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego, ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne. Na ten aspekt zwrócił także uwagę NSA w wyroku z 25 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II FSK 346/07, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzając, że pomimo braku jednoznacznych regulacji ustawowych w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych udzielanych na podstawie art. 67a nie można odrzucić tezy, że ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku, powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia podatku najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty.
19. 3.9. Sąd podziela również stanowisko organu, że w sprawie brak jest przesłanki interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem podatku, co więcej zdaniem Sądu udzielenie wnioskowanej ulgi pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym. W tym zakresie istotne jest, że skarżący korzystał już z wnioskowanej ulgi w latach poprzednich, a zaległości za lata 2001 – 2004 przedawniły się.

W dalszym jednak ciągu skarżący nie podejmuje działań zmierzających do uregulowania zaległości podatkowych tylko ponawia wnioski o ich umorzenie. Wobec opisanej sytuacji dalsze umarzanie zaległości skarżącego byłoby jednak sprzeczne z interesem publicznym z uwagi na innych zobowiązanych, którzy mimo trudności finansowych starają się regulować należne zobowiązania na bieżąco.

3.10. W związku z powyższym bez wpływu na treść rozstrzygnięcia pozostają zarzuty skargi dotyczące kwestii własnościowych czy sporów z sąsiadami. Z kolei zarzut prawidłowości opodatkowania skarżącego podatkiem rolnym pozostaje poza zakresem niniejszego postępowania. Istotne jednak jest, że WSA w Kielcach wyrokiem z 6 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Ke 483/12 oddalił skargę H.K. na decyzję SKO z 29 czerwca 2012 r. nr SKO. PO-41/1022/125/2012 w sprawie wymiaru H.K. podatku rolnego i od nieruchomości na rok 2012 pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego. Wyrok jest prawomocny.

3.11. Zdaniem Sądu organy podatkowe nie rozstrzygnęły sprawy samowolnie. Stwierdzając brak przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej przedstawiły w uzasadnieniach swoich decyzji szereg ustaleń i argumentów. Wskazały na konkretne środki i źródła dowodowe oraz kryteria, jakimi się kierowały dokonując oceny dowodów. Dokonana przez nie ocena jest natomiast zgodna z doświadczeniem życiowym, logiczna i prawidłowa, co pozwala stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

3.12. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Przyznanie wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy uzasadnia art. 250 ustawy p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).