Uzasadnienie
Sygn. akt I SA/Ke [...]
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej też "Dyrektor") decyzją z 2 lipca 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. (dalej też "Kierownik) z 15 maja 2018 r. nr [...] o ustaleniu J. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.
Organ ustalił, że 23 marca 2012 r. J. S. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Strona zadeklarowała w ramach pakietu 1 rolnictwo zrównoważone, w wariancie zrównoważony system gospodarowania działki rolne o łącznej powierzchni 9,80 ha oraz w pakiecie 8 ochrona gleb i wód, w wariancie 8.3.1 międzyplon ścierniskowy działki rolne o łącznej powierzchni 3,87 ha. Kierownik decyzją z 3 grudnia 2012 r. nr [...] przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości [...] zł, z tytułu realizacji: pakietu 1 kwotę w wysokości [...] zł do powierzchni 8,77 ha, pakietu 8 kwotę w wysokości [...] zł do powierzchni 3,87 ha. Płatności przyznane powyższą decyzją zostały zrealizowane na rachunek bankowy wnioskodawcy 14 grudnia 2012 r. W latach 2013-2016 J. S. składał wnioski kontynuacyjne, rozstrzygnięte odpowiednio decyzjami Kierownika. Wydanie rozstrzygnięcia za 2016 rok było poprzedzone kontrolą w zakresie spełnienia przez producenta rolnego wymogu polegającego na "przestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich". W wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono brak przestrzegania tego wymogu na działkach ewidencyjnych nr [...].
Wobec powyższego organ przywołał treść art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2017.1856 ze zm.) dalej "ustawa z 7 marca 2007 r.". Wskazał, że właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, określają przepisy ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2016.1512 ze zm.), w szczególności art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit a i b i ust. 2 ustawy o Agencji. Na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z 7 marca 2007 r., właściwym w sprawach dotyczących przyznawania płatności rolnośrodowiskowej jest kierownik biura powiatowego Agencji.
Dyrektor wskazał, że ustalenie stronie kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2012, 2013, 2014, 2015 jest następstwem kontroli administracyjnej przeprowadzonej w zakresie realizowanego przez stronę zobowiązania. W § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego PROW na lata 2007 - 2013 (Dz.U.2013.361 ze zm.), zwane dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym", określono, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych. Płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana rolnikowi corocznie przez cały okres realizacji przez niego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest podejmowane przez rolnika na 5 lat i w razie przyznania mu pierwszej płatności rolnośrodowiskowej jest on obowiązany realizować to zobowiązanie przez ten okres. Zaprzestanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przed upływem 5-letniego okresu powoduje co do zasady konieczność zwrotu przez tego rolnika wsparcia, całości lub części, w zależności od wielkości stwierdzonego zaniechania w realizacji zobowiązania. Dyrektor powołał się na przepisy § 39 ust. 2 pkt 2 i ust. 6 i § 39 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego określające sytuacje, w których płatność podlega zwrotowi oraz zasady zmniejszenia płatności. Wyjaśnił, że w ramach wariantu 1.1 producenta rolnego obowiązuje przestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich (z tym, że jeśli roślina o cesze wieloletniej deklarowana była mniej niż 3 lata nie jest uznana za roślinę z grupy "wieloletnie") dla działek zadeklarowanych przez stronę w ramach ww. wariantu w ciągu pięcioletniej realizacji zobowiązania.
J. S. rozpoczął ww. zobowiązanie w 2012 r. na powierzchni 8,77 ha. W wyniku weryfikacji stwierdzono nieprzestrzeganie powyższego wymogu na działkach rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 400, 201, 202, 203, [...], [...], [...], 596, na łącznej powierzchni 8,77 ha. Analizując następstwo roślin na ww. deklarowanych działkach w poszczególnych latach, stwierdzono, że na działce ewidencyjnej:
- - nr [...] (działka rolna B - 1,67 ha), w kolejnych latach zadeklarowano uprawę: rzepaku ozimego, pszenicy ozimej, pszenicy jarej z wsiewką koniczyny, jęczmienia jarego, rzepaku ozimego, pszenicy ozimej,
- - nr [...] (działka rolna C - 047 ha), w kolejnych latach zadeklarowano uprawę: rzepaku ozimego, pszenicy ozimej, pszenicy jarej z wsiewką koniczyny, jęczmienia jarego, rzepaku ozimego, pszenicy ozimej,
- - nr [...] (działka rolna D - 1,12 ha), w kolejnych latach zadeklarowano uprawę: rzepaku ozimego, pszenicy ozimej, pszenicy jarej z wsiewką koniczyny, jęczmienia jarego, rzepaku ozimego, pszenicy ozimej,
- - nr [...] (działka rolna E - 0,67 ha), w kolejnych latach zadeklarowano uprawę: rzepaku ozimego, pszenicy ozimej, pszenicy jarej z wsiewką koniczyny, jęczmienia jarego, rzepaku ozimego, pszenicy jarej,
- - nr [...], [...], [...], 596 (działka rolna F - 4,90 ha), w kolejnych latach zadeklarowano uprawę: pszenicy ozimej, rzepaku ozimego, pszenicy ozimej, pszenicy jarej z wsiewką koniczyny, jęczmienia jarego, rzepaku ozimego.
Oznacza to że na ww. działkach zadeklarowano tylko dwie grupy roślin, a więc w sumie powierzchnia, na której stwierdzono nieprzestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin wynosiła 7,70 ha. Jeżeli na powierzchni zobowiązania rolnośrodowiskowego rolnik zastosował tylko rośliny uprawne z dwóch grup roślin, to tym samym nie został spełniony wymóg przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy upraw, z wyłączeniem roślin wieloletnich. Dlatego też przyznana płatność w ramach wariantu rolnictwo zrównoważone podlega zmniejszeniu, co nastąpiło w rozpatrywanej sprawie do powierzchni ww. działek.
Dyrektor stwierdził, że z uwagi na stwierdzone w przedmiotowej sprawie uchybienia w przestrzeganiu przez stronę wymogów dla wariantu 1.1 zrównoważony sposób gospodarowania i niedochowanie zobowiązania powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości [...] zł. Ujawnione w toku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego uchybienia w przestrzeganiu przez stronę wymogów dla wariantu 1.1 powodują konieczność zwrotu nienależnie wypłaconych płatności, stosownie do ww. art. 35 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014. Jednocześnie organ przedstawił sposób wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Wskazał, że ustalenie stronie kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych – [...] zł za lata 2012-2015 będącej przedmiotem niniejszego postępowania, jest następstwem postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji w zakresie realizowanego przez stronę pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Kwota ta została ustalona w oparciu o art. 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, bowiem J. S. na całej powierzchni objętej zobowiązaniem w ramach wariantu 1.1 nie realizował przedmiotowego zobowiązania.
Jednocześnie Dyrektor stwierdził, że w sprawie nie miały miejsca okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu, tj. pomyłka organu (art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. (Dz. U. UE L z dnia 28 stycznia 2011r.), przedawnienie (art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.), kwota zwrotu (art. 28a ustawy z 7 marca 2007 r.). Wyjaśnił, że w niniejszym przypadku płatności nie zostały dokonane na skutek pomyłki Agencji. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności prowadzone było na skutek niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego przez stronę. Płatności rolnośrodowiskowe przysługują za powierzchnie uprawiane rolniczo zgodnie z zasadami zobowiązania wieloletniego w roku złożenia pierwszego wniosku, ale jest również uzależniona od przestrzegania zasad programu rolnośrodowiskowego w całym okresie 5-letniego zobowiązania.
Z kolei okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą należy uznać datę złożenia wniosku kontynuacyjnego na rok 2016 - 11 kwietnia 2016 r. Z racji, że okres czterech lat od ww. daty nie minął, żądanie zwrotu nienależnie pobranych płatności od J. S. jest zasadne. Upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, (tj. osiem lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości), jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wydał decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Powołana regulacja znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do spraw, w których rolnik dopuścił się nieprawidłowości. Dyrektor stwierdził ponadto, że ww. płatności przekraczają kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art, 7 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006.
Na powyższą decyzję J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wskazał, że wykonał wszystkie zalecenia sporządzone w planie działalności rolnośrodowiskowej na lata 2012 – 2017.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 8 listopada 2018 r. w sprawie sygn. akt I SA/Ke 341/18 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd stwierdził, że organ nie rozważył wskazanych w przepisie art. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 okoliczności, mogących stanowić przesłanki wskazujące na brak obowiązku zwrotu pobranej części płatności przez skarżącego. Podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz treść wyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego wskazują na istnieje oczywistego błędu w planie działalności uzupełniającej, a tym samym na brak obowiązku zwrotu pobranej kwoty jako nienależnej, na podstawie § 39 ust. 2 rozporządzenia.
Skarżący jako rolnik z tytułu uchybienia organu, polegającego na braku wykrycia oczywistego błędu w trakcie realizacji wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie może ponosić negatywnych konsekwencji. Skarżący w istocie realizował zobowiązanie zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej. Tym samym spełnił wymóg z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w którym określono, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych.
Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając ww. wyrok w całości.
Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z 15 grudnia 2022 r. w sprawie sygn. akt I GSK 129/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, a także zasądził od J. S. na rzecz Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd kasacyjny stwierdził, że organ celnie zauważył, że wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej składa się na zunifikowanym formularzu wniosku p płatności na dany rok, z tym, że w pkt IX takiego formularza w ppkt 5a rolnik ubiegający się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej oświadcza, iż posiada aktualny plan działalności rolnośrodowiskowej, zaś w ppkt 5.6 formularza wniosku zobowiązuje się do przechowywania dokumentów dotyczących przyznanej pomocy finansowej w tym planu działalności rolnośrodowiskowej przez 5 lat od dnia zakończenia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Oznacza, to, że wbrew założeniu przyjętemu przez Sąd I Instancji, plan działalności rolnośrodowiskowej nie jest załącznikiem do wniosku o płatność rolnośrodowiskową i nie jest składany wraz z tym wnioskiem do Agencji, ani też nie jest przez Agencję sprawdzany czy też weryfikowany. Za poprawność jego sporządzenia odpowiada wyłącznie wnioskodawca wraz z doradcą rolnośrodowiskowym. Przy czym od strony formalnej powinien on być sporządzony zgodnie z wymogami określonymi w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia.
Jako błędne uznał zatem Sąd kasacyjny stanowisko WSA, że organy dokonywały analizy poprawności merytorycznej planu działalności rolnośrodowiskowej, przyjętego wraz z wnioskiem do przyznania tej pomocy i realizacji wniosków kontynuacyjnych. NSA wyjaśnił, że organy agencji nie mogły dokonać poprawy błędnie sporządzonego planu działalności rolnośrodowiskowej z uwagi przede wszystkim na to, że go nie znały, gdyż dokument ten nie stanowił załącznika do wniosku rolnośrodowiskowego lecz podlegał przechowywaniu przez beneficjenta.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd organu, że ewentualną podstawą do takiego zaniechania mógłby być np. art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu, nie następuje, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie poinformowano zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
Sąd kasacyjny stwierdził, że Sąd I instancji nie analizował powyższego przepisu pod kątem zastosowania go w rozpatrywanej sprawie, ani nie dokonywał jego wykładni, w związku z tym co najmniej przedwczesne są rozważania organu zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej co do braku możliwości wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności. Rozpoznając ponownie sprawę, WSA winien poddać ponownej kontroli zaskarżoną decyzję, uwzględniając w swojej ocenie wyżej przedstawione uwagi.
Na rozprawie w dniu 7 września 2023 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz.137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem ponownej kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie o ustaleniu J. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego
Należy wskazać, że przyznanie płatności rolnośrodowiskowej uzależnione jest od spełnienia warunków określonych w rozporządzeniach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi:
- - z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., nr 33 poz. 262, dalej "rozporządzenie"),
- - z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), obowiązuje od 15 marca 2013 r.
Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (uprzednio § 2 ust. 1 rozporządzenia), płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:
- 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
- 2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;
- 3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;
- 4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe: 1) zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "trwałymi użytkami zielonymi", oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody;
- 2) prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, przy czym rejestr ten w zakresie zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego;
- 3) przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu.
Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów są określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia (§ 4 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, uprzednio § 4 ust. 3 rozporządzenia).
Zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jednym z wymogów Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone jest przestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w plonie głównym, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich (pkt 1).
Podział na grupy upraw, o który weryfikowany był wymóg określony dla Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone w pkt 1 w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia, nie był w tej sprawie sporny. W 2013 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ogłosił w drodze obwieszczenia wykaz gatunków roślin, których odmiany podlegają rejestracji oraz których materiał siewny może być wytwarzany, oceniany i kontrolowany (Dz. Urz. MRiRW z 2013 r., poz. 3 i poz. 33). Opublikowany w 2013 r. podział roślin obowiązywał zarówno rolników kontynuujących zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jak również rolników podejmujących nowe zobowiązanie.
Natomiast w przypadku, gdy rolnik dokonał siewu roślin do 15 marca 2013 r. (oziminy roku 2012/2013), przy weryfikacji wymogu przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w płonie głównym obowiązywał podział roślin z 2012r. Uprawianie po sobie pszenicy ozimej, pszenicy jarej z wsiewką koniczyny i jęczmienia jarego należących do tej samej grupy roślin, z wymianą na rzepak ozimy nie spełnia wymogu prawidłowego następstwa roślin, ponieważ należało zastosować co najmniej trzy gatunki roślin - każdego z innej grupy roślin.
Zgodnie natomiast z § 39 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta płatność, która została przyznana w ramach danego wariantu.
W niniejszej sprawie organ ustalił, że na powierzchni zgłoszonej do zobowiązania rolnośrodowiskowego rolnik zastosował tylko rośliny uprawne z dwóch grup roślin, a tym samym nie został spełniony wymóg przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy upraw, z wyłączeniem roślin wieloletnich.
Skarżący, kwestionując zaskarżoną decyzję nakazującą mu zwrot część pobranych płatności zarzucił, że realizował zobowiązanie zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.
Jak już wiążąco wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku(zob. art. 153 p.p.s.a.), przystępując do programu rolnośrodowiskowego rolnik zobowiązany jest do złożenia w ARiMR niezbędnych dokumentów wraz z wnioskiem i do jego prowadzenia przez pięć lat. Podstawowym dokumentem jest plan działalności rolnośrodowiskowej, który zawiera informacje o rolniku, jego gospodarstwie oraz planie działań i zabiegów, które mają być wykonane w gospodarstwie w czasie 5 lat realizacji zobowiązania, zgodnych z wymogami wybranych wariantów programu. Wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej składa się na zunifikowanym formularzu wniosku p płatności na dany rok, z tym, że w pkt IX takiego formularza w ppkt 5a rolnik ubiegający się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej oświadcza, iż posiada aktualny plan działalności rolnośrodowiskowej, zaś w ppkt 5.6 formularza wniosku zobowiązuje się do przechowywania dokumentów dotyczących przyznanej pomocy finansowej w tym planu działalności rolnośrodowiskowej przez 5 lat od dnia zakończenia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Oznacza, to, że plan działalności rolnośrodowiskowej nie jest załącznikiem do wniosku o płatność rolnośrodowiskową i nie jest składany wraz z tym wnioskiem do Agencji, ani też nie jest przez Agencję sprawdzany czy też weryfikowany. Rolnik przechowuje w gospodarstwie przez cały okres realizacji zobowiązania plan rolnośrodowiskowy oraz kopie wniosków rolnośrodowiskowych, ze względu na zachowanie zgodności wypełnianych w różnych latach realizacji dokumentów. Za poprawność jego sporządzenia odpowiada wyłącznie wnioskodawca wraz z doradcą rolnośrodowiskowym. Przy czym od strony formalnej powinien on być sporządzony zgodnie z wymogami określonymi w załączniku nr 1 do w/w rozporządzenia.
W świetle rozważań Sądu kasacyjnego przedstawionych w tej sprawie stwierdzić trzeba, że o poprawność planu rolnośrodowiskowego dba sam rolnik.
W związku z tym nie może mieć rozstrzygającego znaczenia w tej sprawie to, że skarżący realizował swój plan rolnośrodowiskowy, skoro nie zachował prawidłowego doboru i następstwa roślin, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich. Organy Agencji nie dokonują weryfikacji poprawności planu rolnośrodowiskowego ani takiego planu nie poprawiają. Rolnik ponosi odpowiedzialność za błędnie sporządzony plan. Rolnik dokonuje wyboru doradcy rolnośrodowiskowego, rolnik ma dostęp do planu, który ten doradca sporządzi. Poprawność planu rolnik może weryfikować. W każdym razie nie sposób odpowiedzialnością za błędne sporządzenie planu rolnośrodowiskowego i realizowanie działalności rolniczej zgodnie z tym planem, a wbrew wymogom określonym dla danego programu rolnośrodowiskowego, obarczać organy Agencji.
Wypada w tym miejscu zauważyć, że jak podniósł NSA, art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 nie może mieć w kontrolowanej sprawie zastosowania.
Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 (Dz. U. UE L 25 z dnia 28 stycznia 2011 r.), obowiązek zwrotu nie następuje, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie poinformowano zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
Zdaniem Sądu, literalna wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że może mieć on zastosowanie jedynie w sytuacji zaistnienia łącznie obu przesłanek wymienionych w akapicie pierwszym, tj. gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach (por. wyrok WSA w Olsztynie, I SA/Ol 597/15, lex 1929485). Jak wyżej wyjaśniono, w okolicznościach tej sprawy nie mamy do czynienia z pomyłką organu, ponieważ plan działalności rolnośrodowiskowej nie jest załącznikiem do wniosku o płatność rolnośrodowiskową i nie jest składany wraz z tym wnioskiem do Agencji, ani też nie jest przez Agencję sprawdzany czy też weryfikowany. Nadto błąd dotyczący niewłaściwego zmianowania upraw mógł być wykryty przez skarżącego, skoro on odpowiada za poprawność planu rolnośrodowiskowego.
Podsumowując, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo w stopniu, który wymagałby wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Z powyższych powodów skarga okazała się niezasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.