Uzasadnienie
W. K. w dniu 12 sierpnia 2013 r. (data wpływu w Biurze Podawczym w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przepisy ustawy nie zakreślają przy tym żadnych terminów, które zawężałyby czas, w jakim skarżący może wystąpić z takim wnioskiem, ani nie zakazują składania go wielokrotnie. Zatem przedmiotowy wniosek Sąd uznał za podstawę do badania materialnoprawnej przesłanki przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu skarżący wskazał na trudną sytuację materialną. Oświadczył, że mieszka w USA, gdzie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Żona pozostaje bez pracy, skarżący pracuje zarobkowo i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 2.000,00$ miesięcznie. Jako posiadany majątek wnioskodawca wykazał dom wielkości 100 m². Miesięczne przychody określił na kwotę 2.000,00$, natomiast rozchody 2.297,00$ w skali miesiąca. Oprócz bieżących wydatków skarżący wskazał, że spłaca kredyt oraz dużo wydaje na leki. Nie określił natomiast z jakiego źródła finansuje różnicę między przychodami a rozchodami.
Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych.
W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.
Zgodnie ze stanowiskiem NSA zawartym w orzeczeniu z dnia 29 października 2010 r., sygn. I FZ 323/10, LEX 740904, możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów.
Każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych.
Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd rozważył stan posiadanego przez wnioskodawcę i jego żonę majątku, uzyskiwanych stałych dochodów z pracy. Zdaniem Sądu poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, ponieważ uzyskuje on stały dochód, jest właścicielem nieruchomości w USA (dom o powierzchni 100 m²) i współwłaścicielem nieruchomości w Polsce (dom w Sandomierzu przy ul. Stoczniowej), które stanowią znaczące zabezpieczenie materialne.
Sąd poddał ocenie możliwości płatnicze skarżącego, rozważając zarówno wielkość uzyskiwanych przez niego przychodów, jak i wielkość jego zobowiązań. Z bilansu finansowego wynika, że w jego gospodarstwie domowym wnioskodawcy istnieje deficyt w wysokości 297 $ miesięcznie. Skarżący nie wskazał źródeł dofinansowania domowego budżetu, czyniąc tym samym przedstawione we wniosku okoliczności mało wiarygodnymi. Obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy obciąża wnioskodawcę. Storna powinna podjąć czynności, które przekonałyby Sąd o istnieniu przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Analiza złożonego formularza PPF oraz akt administracyjnych wykazała zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że osiąganie przez skarżącego dochodów w wykazanej wysokości umożliwia planowanie wydatków, a racjonalne gospodarowanie domowym budżetem pozwoli na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.