Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z (...) nr (...) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) nr (...) o odmowie M. K. umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.
M. K. (...) złożyła wniosek o umorzenie należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym mężu S. K. Podniosła, że od 23 lat przewlekle choruje na stwardnienie rozsiane. Wskazała, na konieczność leczenia i korzystania z rehabilitacji generujących wysokie koszty. Podniosła, że mąż opiekował się nią w chorobie i finansował kosztowne zabiegi terapeutyczne, masaże oraz odpowiednią dietę. Podała, że mieszkanie - lokal jest przystosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej, które odziedziczyła po zmarłym mężu obciążone jest hipoteką. Od 17 lat przebywa na rencie, a obecny stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia w celu uzyskania dodatkowych dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr (...) o umorzeniu należności w części, tj. za osobę ubezpieczoną będącą również płatnikiem tych składek, z podaniem uzasadnienia i podstaw prawnych, odmawiając jednocześnie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzja ta, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, została utrzymana w mocy decyzją z (...) nr (...). Wyrokiem z 6 września 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 226/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzję z (...) oraz decyzję poprzedzającą.
Sąd uznał, że ZUS prawidłowo stwierdził brak przesłanek nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). M. K. posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego (renta rodzinna) oraz lokal mieszkalny. Zakład mimo, że stwierdził wystąpienie przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, przyznał, że sytuacja materialna strony jest trudna, a przewlekła choroba, (stwardnienie rozsiane) uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej i uzyskanie dodatkowych dochodów umorzył jedynie część zadłużenia w kwocie 17.911,04 zł, odmawiając umorzenia należności w kwocie 48.389,61 zł. W ocenie Sądu wydając decyzje organ naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Sąd wskazał na konieczność dokonania, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej z uwzględnieniem uwag poczynionych przez Sąd.
Decyzją z (...) nr (...) Zakład, po przeprowadzonym postępowaniu, odmówił M. K. umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Rozpoznając ponownie sprawę w związku z wnioskiem M. K. organ wskazał na przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wyjaśnił, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a u.s.u.s. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że z przyczyn innych niż całkowita nieściągalność mogą być umarzane jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (prowadzących działalność gospodarczą opłacający za siebie składki na ubezpieczenia społeczne).
Decyzją z dnia (...) nr (...) umorzono należności z tytułu składek, które powinny być opłacane przez płatnika za samego siebie. Jednocześnie odmówiono M. K. umorzenia należności z tytułu innych składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych, ponieważ przepisy pozwalają na umorzenie innych należności niż składki opłacane przez przedsiębiorcę "za samego siebie" tylko w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności. Nie istnieje prawna możliwość umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z przepisami rozporządzenia. Obowiązujące przepisy prawa jednoznacznie wskazują, że decyzja w rozpoznawanej sprawie może zostać wydana w oparciu o analizę przesłanek całkowitej nieściągalności należności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., a za bezprzedmiotowe należy uznać rozpatrywanie możliwości umorzenia wnioskowanych należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z przepisami rozporządzenia.
Przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy organ przedstawił zgromadzony materiał dowodowy stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że S. K. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Usługi Transportowe S. K. od 25 września 1992 r. do 13 lipca 2015 r. (tj. do dnia zgonu), Z uwagi na fakt, że w okresie prowadzenia działalności nie wywiązywał się w pełni z obowiązku opłacania składek do ZUS, stał się dłużnikiem Zakładu, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.
Na podstawie decyzji z (...) nr (...) o przeniesieniu odpowiedzialności wnioskodawczyni odpowiada za zobowiązania zmarłego S. K., przy czym termin, po którym należności nie mogłyby być dochodzone nie upłynął.
Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że M. K. jest niepracującą wdową pobierającą rentę rodzinną w kwocie 2.146 zł brutto, tj. 1.778,52 zł netto oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł netto. Nie posiada dochodu z innych źródeł, ani nie korzysta z innych form pomocy, z wyjątkiem pomocy rodziny. Wydatki M. K. związane z utrzymaniem stanowią miesięczne opłaty - 246,38 zł, opłaty eksploatacyjne - 451,10 zł, koszty związane z leczeniem - 850 zł, inne - 780 zł. Wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i poza zadłużeniem wobec ZUS posiada zobowiązania: z tytułu podatków - 83.719,42 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów - 171.432,43 zł, w bankach - 11.060,48 zł. Posiada mieszkanie położone w K. o pow. 63,29 m². Nie posiada majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. M. K. cierpi na choroby: stwardnienie rozsiane, jaskrę oraz rozwarstwienie siatkówki.
Z protokołu spisu inwentarza z 22 sierpnia 2016 r. wynika, że S. K. posiadał udział 3/16 w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K.-P. o pow. 540 m ², dla której Sąd Rejonowy w Kielcach prowadzi księgę wieczystą nr (...). Z ustaleń własnych Zakładu wynika, że wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej. Kwota środków przypadających na gospodarstwo domowe, tj. 1.962,94 zł i jest wyższa od minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na II kwartał 2019 r., które określone zostało na kwotę 1.197,47 zł.
ZUS wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." Wskazane przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaznaczył, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone.
Zdaniem Zakładu nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - dłużnik pierwotny – S. K. zmarł 13 lipca 2015 r., zaś w dniu 21 sierpnia 2017 r. została wydana decyzja przenosząca na M. K. odpowiedzialność za zobowiązania S. K. Strona nie prowadziła działalności gospodarczej, odpowiada za zaległości z tytułu składek jako spadkobierca. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą. Kwota zadłużenia w oczywisty sposób przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym – co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; w przedmiotowej sprawie nie jest wobec wnioskującej prowadzone postępowanie egzekucyjne. Strona pobiera rentę rodzinną w wysokości 2.145,63 zł, tj. 1.778,52 zł netto oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł, ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia.
Suma pobieranych świadczeń przekracza kwotę wolną od potrąceń, a więc niewątpliwie istnieje majątek, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Nie jest zatem oczywistym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - zatem przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie zostały spełnione.
Zakład wyjaśnił, że przepisy prawa na podstawie i w granicach, których działa ZUS pozwalają w przedmiotowym stanie faktycznym jedynie na umorzenie tych składek, które zostały umorzone w decyzji z (...) nr (...). ZUS przyznał, że sytuacja materialna i zdrowotna strony rzeczywiście jest trudna, niemniej obowiązujące przepisy nie pozwalają na udzielenie większej ulgi niż została przyznana do tej pory w ww. decyzji.
Na powyższą decyzję M. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zarzuciła naruszenie:
- - art. 28 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, iż skarżąca jest w stanie uregulować należności z tytułu składek, na podstawie decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zmarłego S. K., kiedy to ze względu na stan zdrowia oraz ciężką sytuację materialną nie ma takiej możliwości;
- - art. 153 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie przez organ wydający zaskarżoną decyzję oceny prawnej sprawy i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku z 6 września 2018 r., Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w sprawie sygn. akt I SA/Ke 226/18, w sytuacji kiedy wiązały one Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy wydawaniu zaskarżonej decyzji;
- - art. 7, 77 § 1, 80, 84 § 1 k.p.a., poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a przez to błędne uznanie, iż skarżąca jest w stanie uregulować należności z tytułu składek, na podstawie decyzji przenoszącej odpowiedzialność za zmarłego S. K., kiedy to ze względu na stan zdrowia oraz ciężką sytuację materialną nie ma takiej możliwości,
- - art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom tego przepisu, w szczególności poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji;
- - naruszenie przepisu art. 107 § 1 pkt. 6 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji.
Uzasadniając zarzuty M. K. wskazała, że WSA w Kielcach w wyroku z 6 września 2018 r., uchylił decyzje organu w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek. Podkreśliła, że jej sytuacja materialna i zdrowotna (przewlekła choroba stwardnienie rozsiane) jest trudna, co oznacza, że spełnia dwie spośród trzech przesłanek przewidzianych w rozporządzeniu. Powołała się na wynikające z art. 153 ustawy p.p.s.a związanie organu zaleceniami zawartymi w wyroku sądu uchylającym poprzednią decyzję, w części odmawiającej umorzenie należności. Zarzuciła brak konsekwencji po stronie organu, który umorzył niższą kwotę należności (17.911,04 zł) odmawiając umorzenia kwoty znacznie wyższej (48389.61 zł). Podkreśliła, że łączna kwota jej wydatków jest wyższa, niż wysokość otrzymywanych świadczeń. Organ błędnie odwołuje się do minimum socjalnego skoro środki jakie otrzymuje, jakkolwiek wyższe od minimum socjalnego, nie wystarczają na pokrycie jej podstawowych potrzeb.
W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2019 poz.2325.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa była rozstrzygana przez WSA w Kielcach, który wyrokiem z dnia 6 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 226/18 uchylił poprzednią decyzję organu z dnia 19 kwietnia 2018 r. oraz decyzje poprzedzającą z 29 stycznia 2018 r. w części odmawiającej umorzenia należności. Przedmiotowymi decyzjami organ w pkt 1 decyzji odmówił umorzenia należności ciążących na skarżącej w wysokości 48.369,61 wskazując na brak spełnienia przesłanki nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) natomiast w pkt 2 umorzył należności w wysokości 17.911,04 zł w oparciu o przepis art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia.
Sąd uchylając decyzję w zaskarżonej części z uwagi na wadliwość procesu decyzyjnego wskazał na konieczność wydania rozstrzygnięcia w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej, wysokości i charakteru składek.
Stosownie do art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność, lub przewlekłe postępowanie było przedmiotem zaskarżenia a także sądy chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami co do dalszego postępowania, powoduje, że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.
W tak zakreślonych ramach prawnych sprawy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem analiza procesu decyzyjnego organu wskazuje, że narusza on przepisy postępowania - art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji i decyzji poprzedzającej z obrotu prawnego.
Przepisy u.s.u.s., określają zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu i sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z przepisem art. 28 u.s.u.s. "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), która ma miejsce w sytuacjach wymienionych w ust. 3 pkt 1-6, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "należności z tytułu składek" zostało określone w przepisie art. 24 u.s.u.s. Wynika z niego, że należności z tytułu składek to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy więc nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
Wynikająca z art. 30 u.s.u.s. niemożność umorzenia składek nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek (tak wyrok NSA z 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1492/17 dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wyjątek od dopuszczalności umorzenia należności przewidziany w art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony i obejmuje wyłącznie umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek.
Z kolei przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., możliwość umorzenia należności, mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w przepisach § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, dotyczy wyłącznie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli ubezpieczonych zobowiązanych do opłacania składek za siebie.
Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wnioskiem z 17 września 2017 r. domagała się umorzenia wszystkich należności określonych decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego w dniu 13 lipca 2015 r. męża S. K. Wskazaną decyzją zostały przeniesione należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wysokości 71844.94 zł. WSA w Kielcach wyrokiem z 6 września 2018 r., uchylił decyzję Zakładu z 19 kwietnia 2018 r. oraz decyzję poprzedzającą w części odmawiającej umorzenia należności ciążących na skarżącej w wysokości 48.369,61 zł, a zatem przedmiotem ponownego rozpatrzenia sprawy przez Zakład był wniosek o umorzenie należności w tej wysokości. Przystępując do ponownego rozpatrzenia wniosku organ, uwzględniając wskazane wyżej zróżnicowanie przesłanek umorzenia należności składkowych wynikające z charakteru należności miał obowiązek ustalić i przedstawić w uzasadnieniu decyzji tytuły należności, które składają się na kwotę 48.369,61 zł., będącą przedmiotem postępowania o umorzenie należności.
Inaczej mówiąc ustalić jaką część tej kwoty stanowią należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, a jaką część należności za osoby zgłaszane do ubezpieczeń, w tym w części finansowanej płatnika. Ustalenia w tym zakresie jako determinujące okoliczności będące przedmiotem badania w ponownym postępowaniu, a w konsekwencji sam proces decyzyjny winny w sposób jednoznaczny wynikać z uzasadnienia decyzji. Z uzasadnienia decyzji wynika wyłącznie, że przeniesione na skarżącą należności S. K. z tytułu składek na jego własne ubezpieczenie zostały umorzone ostateczną decyzją z 29 stycznia 2018 r., (decyzją będącą przedmiotem badania przez WSA), a zatem organ uczynił przedmiotem rozpoznania wyłącznie ciążące na skarżącej należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika wysokości 30.476,57 zł. Organ nie wskazał na podstawie jakich dowodach oparł wskazane ustalenia.
Nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. konstrukcja uzasadnienia, która przyjmując istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia, nie wskazuje dowodów na podstawie których ustalenia te zostały dokonane. Nie można ustaleń w zakresie mającym podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia opierać jedynie na arbitralnych twierdzeniach organu, gdyż taki sposób procedowania narusza przepis art. 107 § 3 k.p.a., jest też wyrazem naruszenia określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie powinno czynić zadość zasadzie przekonywania, która sprowadza się do wyjaśnienia adresatowi decyzji, że podjęte rozstrzygnięcie wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparte o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym wydanie innej decyzji było niemożliwe. Uzasadnienie decyzji obok waloru informacyjnego powinno zawierać zatem elementy wyjaśniające i przekonujące.
Ma umożliwić stronie zapoznanie się ze stanowiskiem organu oraz ewentualne odniesienie się do niego w ramach przysługujących jej środków zaskarżenia. Ma też znaczenie z punktu widzenia kontroli sądowoadministracyjnej, bowiem prawidłowo sformułowane uzasadnienie umożliwia sądowi prześledzenie i skontrolowanie toku rozumowania organu administracji. Należy podkreślić, że sąd nie może uzupełniać braków postępowania przeprowadzonego przez organ administracji o stosowną argumentację prawną i wyręczać w ten sposób organów w dokonaniu oceny spełnienia przesłanek uzasadniających wydanie konkretnej decyzji.
Analiza i rozpatrzenie materiału dowodowego, w tym danych wynikających z wydanych w załatwieniu złożonego wniosku o umorzenie należności (określonych w decyzji z (...) o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy) tj. decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania, decyzji o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, danych zawartych w informacji o stanie należności z tytułu składek, należy do organów. Skoro w uzasadnieniu decyzji nie zawarto ustaleń w tym zakresie, sąd nie jest uprawniony do dokonywania własnych ustaleń dla zweryfikowania stanowiska organu, że zakresem ponownie prowadzonego postępowania winna być objęta wyłącznie kwota 30.476,57 zł, stanowiąca ciążące na skarżącej należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. Ustalenia w tym zakresie miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, uwzględniając zalecenia WSA zawarte w wyroku 6 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 226/18. Ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji charakteru i wysokości składek objętych ponownym postępowaniem w przedmiocie ich umorzenia było według zaleceń Sądu istotną okolicznością.
Z powyższych względów Sąd stwierdza, że organ nie wykonał w sposób prawidłowy zaleceń, co do dalszego postępowania zawartych w wyroku WSA w Kielcach z 6 września 2018 r., czym naruszył przepis art. 153 p.p.s.a., jak również nie dokonując ustaleń we wskazanym zakresie naruszył przepisy k.p.a. - art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., w sposób mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stanowiska organu, że do należności, nie stanowiących należności składkowych "ubezpieczonego S. K.", czyli nie będącymi jego własnymi obciążeniami, nie może mieć zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest co do zasady prawidłowe. Z literalnego brzmienia przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że możliwie jest umorzenie na jego podstawie jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przepis ten nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników.
Organ dokonując oceny sytuacji skarżącej w aspekcie wszystkich przesłanek nieściągalności określonych w art. 28 ust 3 u.s.u.s. uznał, że nie zostały spełnione. Stwierdzając, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. organ wyjaśnił, że jakkolwiek nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, to biorąc pod uwagę, że skarżąca pobiera rentę rodzinną i zasiłek pielęgnacyjny, a suma tych świadczeń przekracza kwotę wolną od potrąceń, na tym etapie nie jest oczywistym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stanowisko organu wyrażone w jednozdaniowym lakonicznym uzasadnieniu nie zasługuje na aprobatę. Z unormowania art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.
Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Organ nie podjął próby dokonania takiej analizy, nie wyjaśnił też przyczyn dla których uznał, że w przypadku skarżącej, przy uwzględnieniu jej sytuacji zdrowotnej, prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie będzie zagrażać jej egzystencji. W sytuacji skarżącej ma to szczególne znaczenie skoro jest ona osobą przewlekle chorą – stwardnienie rozsiane, która nie posiada poza mieszkaniem majątku, nie ma możliwości zarobkowych a otrzymywane środki z tytułu renty rodzinnej oraz zasiłku pielęgnacyjnego są niższe niż wskazane przez nią wydatki bytowe oraz związane z leczeniem.
Brak stosownego uzasadnienia stanowiska o nie istnieniu w przypadku skarżącej objętej omawianym przepisem przesłanki nieściągalności określonej w art. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ograniczenie oceny do arbitralnego stwierdzenia jej nieistnienia oznacza, że decyzja w tym zakresie uchyla się spod kontroli Sądu. Stanowisko, że obowiązkiem organu jest konieczność samodzielnego badania wskazanej przesłanki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. (por. wyroki WSA z dnia 8 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 324/18, z dnia 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, z dnia 3 lipca 2018 r. I SA/Gl 516/18 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rozstrzygając ponownie sprawę organ uwzględniając rozważania Sądu, wyeliminuje wskazane powyżej uchybienia. Ustali i przedstawi w uzasadnieniu decyzji charakter należności jakie składają się na kwotę 48.369,61 zł, w zależności od wyniku ustaleń dokona pełnej i wyczerpującej oceny sytuacji skarżącej w odniesieniu do przesłanek umorzenia.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. i 135 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.