Uzasadnienie
1.1 Decyzją z dnia [...].. nr [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].. nr [...]. odmawiającą S. C. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy.
1.2 Organ szczegółowo wyjaśnił przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.)- dalej: u.s.u.s., przewidujące taką możliwość tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie wskazał, że stosownie do treści art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania takich należności określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ podniósł, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym, przy czym w niniejszej sprawie, w ocenie organu, strona nie udowodniła zajścia przesłanek z cytowanych wyżej: art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia.
1.3 Organ wskazał, że wobec zobowiązanego prowadzone było uprzednio postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie okresu podlegania ubezpieczeniom. W dniu 22 lipca 2009r. wpłynął do organu pierwszy wniosek o umorzenie należności składkowych, rozpatrzony odmownie decyzja z dnia [...]. nr [...].. Następnie wnioskiem z dnia 17 stycznia 2010r. S. C. ponownie wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłacenia składek, powołując się na trudną sytuację materialną.
1.4 W toku postępowania ustalono, że źródłem utrzymania strony jest dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.436,51 zł brutto miesięcznie. Strona posiada także gospodarstwo rolne o pow. 3,07 ha fizycznych (4,068 ha przeliczeniowych), z którego według zaświadczenia z Urzędu Gminy w N. K., osiągany jest dochód w kwocie około 7.830,37 zł rocznie. Na podstawie przedłożonych PIT-36 ustalono, że roczne dochody wynosiły: za 2009r. - 17.238,13 zł, 2008r.- 21.374,99 zł, 2007r. - 20.285,99 zł, 2006r. - 13.514,23 zł, 2005r. -9.585,39 zł.
Miesięczne wydatki to kwota około 730 zł, w tym: energia elektryczna 250 zł, gaz 40 zł, woda 10 zł, ścieki i śmieci 20 zł, opał 230 zł, telefon 70 zł, internet 50 zł, leki 60 zł.
S. C. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe w B. 109. Dom o pow. 40 m2, znajduje się na działce o pow. 0,30 ha i składa się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki. Wyposażony jest w piętnastoletnie meble oraz podstawowy sprzęt RTV i AGD. Według oświadczenia wartość domu wraz działką wynosi około 93.000 zł. Strona posiada również dom wraz ze znajdującym się w nim sklepem pod adresem B. 52a, o pow. 204 m2, który składa się z czterech pokoi, kuchni i łazienki. Piętro domu nie jest wykończone (pow. 110 m2), natomiast na parterze znajdują się pomieszczenia (pow. 94 m2) przeznaczone pod prowadzenie sklepu. Wartość domu według oświadczenia trony wynosi około 70.000 zł. Sklep jest wyposażony. Strona posiada również gospodarstwo rolne o pow. 2,83 ha o wartości około 25.000 zł.
Na podstawie informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że jest S. C. jest właścicielem samochodu ciężarowego marki ŻUK 1985r., samochodu osobowego marki FIAT 126p z 1983r., samochodu osobowego marki POLONEZ CARO PLUS z 1998r. Według oświadczenia strony w chwili obecnej jest tylko w posiadaniu samochodu osobowego marki POLONEZ CARO PLUS z 1998r. o wartości około 1.500 zł.
Zobowiązany nie posiada żadnych zaległości z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy kredytów i nie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej. Jedynym ciążącym zobowiązaniem jest zobowiązanie z tytułu alimentów na rzecz małoletniego syna (lat 15) w kwocie po 320 zł miesięcznie.
S. C. od 2007r. leczy się na hemoroidy, żylaki i przygotowuje się do ich usunięcia w drodze zabiegu operacyjnego. W związku z chorobami ponosi wydatki w kwocie około 60 zł miesięcznie.
1.5 W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalone wyżej fakty pozwalają na spłatę zaległości bez pozbawienia S. C. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za odmową umorzenia należności ZUS przemawiał fakt, że sytuacja materialna strony jest stabilna, uzyskuje ona bowiem stały dochód z prowadzonej działalności gospodarczej i gospodarstwa rolnego, a ponadto posiada nieruchomości i ruchomości, których wartość znacznie przewyższa zadłużenie względem ZUS.
1.6 Organ wskazał również na podniesione w odwołaniu okoliczności, a mianowicie, iż zobowiązany płaci alimenty w wysokości 350 zł, że jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu w związku z czym i koszt leczenia uległ zwiększeniu i wynosi 151,56 zł. Ponadto według strony do miesięcznych wydatków należy doliczyć również wydatki na dodatkowe potrzeby syna związane z jego słabym zdrowiem, które miesięcznie wynoszą 100-150 zł; OC z samochodu, wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą tj. między innymi ZUS rocznie około 9.500 zł, podatek VAT za 2008r. w kwocie 4.052 zł, opłaty z tytułu podatku od nieruchomości pod działalność gospodarczą około 1.614 zł rocznie, opłaty za zezwolenie alkoholowe 3.150 zł rocznie. Przy czym na poparcie tych okoliczności zobowiązany nie wniósł żadnych dowodów.
W związku z tym miesięczne zestawienie wydatków sporządzone zostało w oparciu o zgromadzone materiały w postępowaniu dowodowym jak również na podstawie oświadczenia złożonego podczas kontroli majątkowej.
1.7 Organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, iż jedynym źródłem dochodu jest dochód z działalności gospodarczej, który w 2008r. wynosił 1.274,46 zł. miesięcznie, ponieważ uzyskała ona też dochód z tytułu zatrudnienia (za 2008r. 6.081,42 zł brutto) oraz uzyskuje dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego w kwocie około 7.830,37 zł rocznie.
2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach S. C. zarzucił decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:
- - naruszenie prawa materialnego: art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. (Dz. U. Z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) oraz § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) poprzez błędne uznanie, że skarżący nie spełnia wymogów określonych tymi przepisami;
- - naruszenie przepisów postępowania art. 77 § 1 kpa statuującego zasadę wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
- - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 kpa statuującego zasadę, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W związku z zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
2.2 W uzasadnieniu S. C. podał, iż treść art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia zobowiązuje organ do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego, pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust.
1. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechną hierarchią wartości. Tej wnikliwości zabrakło w skarżonej decyzji, czego przejawem jest nieuwzględnienie w toku postępowania administracyjnego dowodów przedstawionych przez skarżącego i rozpatrzenie sprawy w oparciu o niepełny materiał dowodowy.
2.3 Organ przyjął błędnie wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego, który płaci 350 zł miesięcznie alimentów, a ich kwota systematycznie wzrasta. Ponadto stan zdrowia skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu i wymaga stałego systematycznego leczenia. Leczenie to nie dotyczy tylko hemoroidów i żylaków jak wskazano w decyzji ale również zwyrodnienia kręgosłupa oraz nadciśnienia tętniczego. W związku z powyższym koszt miesięcznego leczenia uległ zwiększeniu i wynosi 151,56 zł. Nie uwzględniono wydatków na dodatkowe potrzeby syna oraz związane z jego słabym zdrowiem w kwocie ok. 100-150 zł miesięcznie, OC samochodu Polonez Caro Plus 245 zł/rok oraz wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą tj. m.in. składek ZUS rocznie ok. 9.500 zł, wpłaty podatku VAT 2008r. w wysokości 4.052 zł, opłat z tytułu podatku od nieruchomości pod działalność ok. 1614 zł/rok, opłat za zezwolenie alkoholowe 3150 zł/rok.
Ponadto od 1 lipca 2008r. jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest dochód z prowadzonego sklepu, który na podstawie PIT-B za rok 2008 wynosi 15.293,57, co daje miesięcznie 1.274,46 zł brutto. Skarżący ze względu na pogarszający się stan zdrowia oraz dużą konkurencję nie ma możliwości powiększenia dochodu.
2.4 Skarżący wskazał, że od 8 kwietnia 2009r. tj. od dnia śmierci babci J. S., zmuszony jest sam ponosić wszelkie koszty utrzymania. Przy wyliczaniu wydatków nie wzięto również pod uwagę kosztów wyżywienia, środków czystości czy higieny. Powyższe argumenty zostały wskazane przez skarżącego w piśmie do Dyrektora ZUS Oddział w Kielcach z dnia 17 stycznia 2010r., mimo to organy się do nich nie ustosunkowały.
2.5 Dalej skarżący zarzucił organowi błędne wskazanie w decyzji należności z tytułu składek poprzez ujęcie zapłaconych okresów tj.:
- - z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za sierpień, październik i listopad 2008r. oraz za luty, kwiecień i maj 2009r.,
- - z Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego za luty, kwiecień i maj 2009r.,
- - z Funduszu Pracy za sierpień, październik i listopad 2008r. oraz za luty, kwiecień i maj 2009r.
2.6 Ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie została przeprowadzona w sposób wyczerpujący. Organ powołując się na twierdzenie, że sytuacja materialna skarżącego jest stabilna oraz że spłata zadłużenia nie spowoduje drastycznego jej pogorszenia, nie wskazał, jakie strona ma realne możliwości w zakresie spłaty należności. Nie jest realizacją tego obowiązku samo wskazanie, iż skarżący posiada źródła dochodu bez porównania wysokości otrzymywanego wynagrodzenia z niezbędnymi kosztami utrzymania.
2.7 Końcowo skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja z powodu naruszenia przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 77 k.p.a. i z powodu błędnie ustalonego stanu faktycznego jest wadliwa w stopniu wymagającym jej uchylenia.
3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł ponadto, że postępowanie w sprawie wniosku S. C. prowadzone było w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 241 poz. 2074 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
4.1 Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W przypadku stwierdzenia przez Sąd, iż decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego lub procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlegają one uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
4.2 Skarga w niniejszej sprawie jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela wszystkich zarzutów w niej zawartych.
4.3 Organ wskazał, że podstawę zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz.1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. Stanowi on w ust. 1 i 2, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei w ust. 3a omawianego przepisu zastrzeżono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że w opisanej sytuacji organ wydaje decyzję uznaniową. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organy mogą, ale nie muszą należności umorzyć, choć jednocześnie rozstrzygnięcie wydane w tym trybie nie może mieć charakteru dowolnego.
W świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów K.p.a., w toku postępowania organy winny podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art.7 K.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.), zaś wydając decyzję winny zastosować się do treści art.107 §1 K.p.a. Decyzja organu w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych nie może być dowolna, gdyż powinna spełniać wskazane wyżej wymogi.
4.4 Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w konkretnej sprawie występują przesłanki, które w przypadku podejmowania decyzji na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Jako warunki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Aby zatem dokonać takiej oceny konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, ustalenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Przy czym co istotne, organ dokonuje oceny tych przesłanek w zakresie aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej osoby wnoszącej o umorzenie zaległości.
4.5 Należy stwierdzić, że ocena ta nie została przeprowadzona przez organ prawidłowo. Organ w sposób błędny ustalił stan faktyczny w zakresie wydatków koniecznych ponoszonych przez S. C.. Już we wniosku z dnia 17 stycznia 2010r. skarżący, uzasadniając trudną sytuację materialną, wskazał, że opłaca alimenty na syna w wysokości 350 zł miesięcznie. Informacja o tym wydatku zawarta została także w karcie informacyjnej (k.39 akt administracyjnych), we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 30 marca 2010r. oraz w "Analizie wsparcia udzielanego przedsiębiorcy pod względem podlegania przepisom z zakresu pomocy publicznej" (k.147 akt administracyjnych). Jak natomiast wynika z zaskarżonej decyzji, ustalając sytuację materialną organ uwzględnił kwotę 320 zł jako ponoszoną przez skarżącego tytułem alimentów. Wyjaśnił przy tym że na potwierdzenie okoliczności, iż kwota ta wynosi 350 zł, S. C. nie przedłożył żadnych dowodów.
Twierdzenie to jest całkowicie chybione wobec tego, iż do wniosku z dnia 17 stycznia 2010r. S. C. złożył odpis protokołu z posiedzenia Sądu Rejonowego w Busku – Zdroju z dnia 17 grudnia 2009r. sygn. akt III RC 289/09, z którego wynika, że skarżący zobowiązany jest do łożenia na rzecz syna K. C. kwoty 350 zł miesięcznie poczynając od 1 stycznia 2010r.
4.6 Nieprawidłowości przy ustalaniu stanu faktycznego zarzucić należy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych również poprzez nieuwzględnienie przez ten organ rzeczywistych kosztów leczenia skarżącego, który także już we wniosku z dnia 17 stycznia 2010r. wskazał, że w związku ze znacznym pogorszeniem stanu zdrowia koszty zakupu lekarstw wynoszą 151,56 zł. O sytuacji tej sygnalizował na dalszych etapach postępowania (wniosek o ponowne rozpatrzenie sporawy) i również ją udokumentował, składając kserokopie faktur zakupu lekarstw z dnia 15 stycznia 2010r. nr 68/2010 i nr 11 oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 15 stycznia 2010r. Pomimo tego organ okoliczność tą uznał za nieudowodnioną, stwierdził brak dokumentów w tym zakresie, i uznał, że w związku z chorobami strona ponosi wydatki w kwocie 50 zł miesięcznie.
4.7 Powyższe oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykonał należycie obowiązków wynikających z wyżej wymienionych przepisów K.p.a. Skoro bowiem obowiązany był rozpatrzyć cały materiał dowodowy, to oznacza to, że jego powinnością było rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone w aktach sprawy, w tym właśnie powołane wyżej: odpis protokołu z dnia 17 grudnia 2009r., faktury za leki oraz zaświadczenie lekarskie. Pominięcie tych dowodów spowodowało, że ustalenia faktyczne w zakresie wydatków ponoszonych przez S. C. traktować należy za dowolne. Dowolne należy tu rozumieć jako nie oddające rzeczywistego ich rozmiaru. Tylko natomiast wyczerpujące i pełne ustalenie poziomu koniecznych wydatków - w kontekście poziomu uzyskiwanych dochodów - pozwoliłoby na prawidłową ocenę, czy wykonanie przez S. C. obowiązku zapłaty należności w łącznej kwocie 70 537,33 zł nie pociągałoby dla niego zbyt ciężkich skutków, o jakich mowa w § 3 ust.1 cyt. rozporządzenia. Porównanie tych wielkości jest niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
4.8 Analiza akt sprawy wskazuje zatem, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 K.p.a., polegającego na rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Uchybienie to czyni zaskarżoną decyzję pozbawioną prawidłowego uzasadnienia, wbrew wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. W związku z tymi uchybieniami należało stwierdzić, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 15 marca 2010r. naruszały wskazane przepisy K.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenie dla sprawy, oraz art. 28 ust.3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia w stopniu, który miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnia to uchylenie tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a. 4.9 Zgodzić się należy natomiast z organem, że S. C. nie udowodnił ponoszenia pozostałych wydatków, a na które wskazywał w toku postępowania, tj. dodatkowe wydatki na leczenie syna w wysokości 100-150 zł, OC samochodu (to znajdujące się w aktach sprawy dotyczy 2008r.), wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą: ZUS, podatek VAT, zezwolenie alkoholowe.
W istocie, skarżący nie przedłożył na ich potwierdzenie żadnych dokumentów, mimo zawiadomienia go o takiej możliwości pismem z dnia 12 kwietnia 2010r. W związku z tym zarzuty skargi w tym zakresie należy uznać za bezzasadne.
4.10 Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut, w którym skarżący wskazuje na ujęcie w zaskarżonej decyzji zapłaconych - w jego ocenie - okresów. Należy bowiem wyjaśnić, że przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu jest prawidłowość decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. W postępowaniu tym Sąd ani nie jest uprawniony ani obowiązany rozstrzygać kwestie, za jaki okres skarżący zalega z płatnościami.
4.11 Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych organ dokona prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu wszystkie zgromadzone w sprawie dowody. Na tej podstawie wyda decyzję uzasadnioną zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., w której poda wszystkie akty prawne stanowiące podstawę jej wydania, tj. nie tylko analizowane wyżej, ale i powołane w odpowiedzi na skargę.
4.12 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku.