Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...]. nr [...]utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]. nr [...]odmawiającego zwolnienia z egzekucji zajęcia prawa majątkowego.
Organ drugiej instancji wskazał następujący stan faktyczny sprawy. Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzi wobec E. J. postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy nr 2/11 z dnia 3 czerwca 2011r. wystawiony przez wierzyciela – Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. obejmującego grzywnę w celu przymuszenia.
Zawiadomieniem z dnia 13 lipca 2011r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych O/K., Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego zobowiązanego. Zawiadomienie o zajęciu wraz z tytułem wykonawczym zostało doręczone stronie w dniu 14 lipca 2011r.
W piśmie z dnia 19 lipca 2011r. E. J. złożył między innymi wniosek o zwolnienie z egzekucji zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym.
Organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zwrócił się do wierzyciela Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. o wydanie stanowiska w sprawie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego.
Wierzyciel postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2011r. wydanym na podstawie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, odmówił zwolnienia spod egzekucji świadczenia emerytalnego E. J.. Wskazał, że nie znalazł ważnego interesu przemawiającego za wyrażeniem zgody na zezwolenie spod egzekucji tego świadczenia. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, że E. J. był inwestorem samowolnie dobudowanego wiatrołapu od istniejącego budynku mieszkalnego stanowiącego własność J. J. Decyzją z dnia [...]. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. nałożył na inwestra nakaz jego rozbiórki. Wierzyciel wskazał też, że zły stan zdrowia spowodowany chorobą nowotworową, częste wizyty u lekarza, pobyty w szpitalu oraz wydatki ponoszone na zakup leków nie stanowią przesłanki do zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego.
W związku z powyższym organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 6 września 2011r. odmówił zwolnienia spod egzekucji zajęcia prawa majątkowego.
W złożonym zażaleniu Skarżący w dalszym ciągu powoływał się jedynie na swoją trudną sytuacje materialną i życiową.
W motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał na treść art. 13 § 1 ww. ustawy i podniósł, że zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech ustawowo określonych przesłanek. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, albowiem mimo złożonego wniosku wierzyciel nie wyraził na to zgody nie dopatrując się ważnego interesu po stronie zobowiązanego. Wydanie postanowienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. bez wymaganego prawem stanowiska wierzyciela powodowałoby, iż postanowienie to obarczone byłoby wadą prawną. Podniósł, że jakkolwiek rozumie sytuację zdrowotną E. J., to zarówno organ egzekucyjny i organ odwoławczy nie może wydać rozstrzygnięcia wbrew stanowisku wierzyciela. Organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym zajmuje rolę wykonawczą woli wierzyciela.
Obecnie jedynym źródłem realizacji obowiązku w przedmiotowej sprawie jest zajęcie świadczenia emerytalnego. Tymczasem w art. 8 ustawy nie wyłączono spod egzekucji zajęcia takiego świadczenia. Zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego nie może doprowadzić do sytuacji bezskuteczności prowadzonego przez organ postępowania egzekucyjnego.
E. J. złożył na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Zarzucił, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie rozpatrzył jego wniosku. Wskazał na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]. nr [...], w którym organ ten stwierdził, że wierzyciel nie odniósł się do okoliczności podniesionych we wniosku.
Zdaniem skarżącego, jego sytuacja zdrowotna uzasadnia istnienie ważnego interesu. Okoliczność tą pominął organ odwoławczy. Ponadto, w swoim stanowisku wierzyciel nie wziął pod uwagę stanu zdrowia skarżącego, kosztów i przebiegu leczenia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych(Dz.U.Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wyeliminować obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Istotnym również jest, że sąd rozstrzyga sprawę w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonana w powyższy sposób kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie jest zasadna albowiem odpowiada ono prawu.
Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...],[...]utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. odmawiające E. J. zwolnienia z egzekucji zajęcia prawa majątkowego. Z przedłożonych akt sprawy wynika, że skarżący w piśmie inicjującym postępowanie (k.
- 4) w sprawie zawarł kilka żądań w tym wyraźnie zwolnienie od egzekucji zajętego prawa majątkowego. Żądanie to skarżący powtórzył tak w złożonym na rozstrzygnięcie organu I instancji zażaleniu (k.
- 9) gdzie wniósł o podjęcie decyzji o zwolnienie od egzekucji dokonanego zajęcia jak i przed Sądem gdzie działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika określił przedmiot żądania jako zwolnienie zajęcia spod egzekucji.
Prawną podstawą rozstrzygnięcia sprawy był art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. Nr 229, poz. 1954 za 2005r. ze zm.). Stanowi on, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Z redakcji przepisu wynika, że zwolnienie spod egzekucji może nastąpić w przypadku równoczesnego zaistnienia trzech przesłanek. Zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela a za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego.
W stanie faktycznym sprawy zaistniał jedynie pierwszy z warunków albowiem skarżący złożył stosowny wniosek co potwierdza tak jasne w treści oświadczenie woli złożone w odwołaniu od postanowienia organu I instancji jak i oświadczenie złożone w tym zakresie na rozprawie w dniu 19.I.2012r.
Nie jest spornym, że wierzyciel nie będący równocześnie organem egzekucyjnym nie wyraził zgodny na zwolnienie co w myśl cytowanego wyżej art. 13 § 1 u.p.e.a. wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku zobowiązanego nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Pogląd taki wielokrotnie prezentowało orzecznictwo sądów administracyjnych np. dostępne w bazie LEX orzeczenia IIISA/Wa 4373/06, ISA/Bd 442/10.
Skoro zatem brak w sprawie zgody wierzyciela, bez znaczenia dla jej rozstrzygnięcia była okoliczność istnienia lub nie ważnego interesu po stronie zobowiązanego. Mimo to organ I instancji wskazał, że skarżący spełnił przesłankę ważnego interesu wykazując swój zły stan zdrowia i konieczność leczenia. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika natomiast w sposób jasny czy organ podzielił to stanowisko. Raz bowiem organ wskazuje, że nie zaszła żadna z przesłanek ustawowych nie polemizując w tym zakresie z ustaleniami organu I instancji, po czym w dalszej części uzasadnienia wskazuje, że "rozumie Pana sytuacje zdrowotną". Niekonsekwencja uzasadnienia organu I instancji jakkolwiek narusza zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.Nr. 98, poz. 1071 za 2000r. ze zm.) nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jak bowiem wskazano wyżej już sam brak zgody wierzyciela spowodował niemożność wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego.
Nadto wskazać w tym miejscu należy że konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników lub praw majątkowych opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet w razie zaistnienia przesłanki ważnego interesu organ może (jeśli uzyska zgodę wierzyciela) odmówić zwolnienia. Zły stan zdrowia i konieczność leczenia może zdaniem Sądu stanowić przesłankę ważnego interesu ale w takiej sytuacji zobowiązany powinien równocześnie wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (czego skarżący nie uczynił). Nie może bowiem ujść uwadze, że choć racjo legis art. 13 § 1 u.p.e.a. leży w ochronie interesów zobowiązanego, to nie może zastosowanie tego przepisu prowadzić do sytuacji bezskuteczności egzekucji.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Zdanie Odrębne
VOTUMSEPARATUM
Zdanie Odrębne
W ocenie składającego zdanie odrębne Sąd rozpoznający skargę E. J. powinien uchylić zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. i Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Organy administracyjne dopuściły się obrazy art. 33 pkt 8 i art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), określanej dalej jako u.p.e.a. oraz art. 7 – 9 Kodeksu postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960r. (t.j. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Natomiast orzekający Sąd dopuścił się obrazy art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a.
Istotą problemu sporu jest ocena pisma E. J. z dnia 19 lipca 2011r. inicjującego przedmiotowe postępowanie. W tych warunkach organ egzekucyjny zakwalifikował pismo jako zarzuty z art. 33 pkt 1 i 6 u.p.e.a. oraz wniosek zobowiązanego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. w przedmiocie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych.
Niewątpliwie pismo E. J. z dnia 19 lipca 2011r. dotyczyło zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pismo zostało wniesione w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W tych warunkach organ egzekucyjny, zdaniem składającego zdanie odrębne, powinien zakwalifikować pismo wyłącznie jako zawierające zarzuty, w tym także zarzut z art. 33 pkt 8 u.p.e.a, a więc zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, skoro zobowiązany podnosił w uzasadnieniu pisma głównie swoją ciężką chorobę i związaną z tym bardzo trudną sytuację materialną.
Zakwalifikowanie pisma w tym zakresie jako zarzutu z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. byłoby korzystniejsze dla zobowiązanego niż jako wniosek z art. 13 § 1 u.p.e.a., bowiem organ egzekucyjny rozstrzygając zarzut z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. nie jest związany stanowiskiem wierzyciela, co więcej, zarzut w tym zakresie tylko w przypadku zgłoszenia zarzutów przy obowiązku o charakterze niepieniężnym wymaga uzyskania stanowiska wierzyciela. W pozostałych przypadkach stanowisko to nie jest wymagane, a więc stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 pkt 6-10 u.p.e.a. podlega ocenie tylko organów egzekucyjnych.
Odmienna sytuacja jest w przypadku wniosku o zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych (art. 13 § 1 u.p.e.a.) gdzie stanowisko wierzyciela jest wymagane oraz co więcej wiążące dla organu egzekucyjnego jeżeli wierzyciel nie wyrazi zgody na zwolnienie z egzekucji składników majątkowych.
Należy zauważyć, że jeżeli organ egzekucyjny do którego został zgłoszony wniosek w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek, obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony. W tym przedmiocie nie ma sprzeczności w doktrynie prawa i orzecznictwa sądów. Takie stanowisko zawarte jest w Komentarzu Kodeks postępowania administracyjnego B.Adamiak, J.Borkowski, Warszawa 2009r, s. 61 i 62 cytującym orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 1993r. SA/Kr 2342/92 (niepubl.). Zgodnie z tym stanowiskiem, o tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego pismo to skierowała. W razie wątpliwości, organ administracyjny mając na względzie postanowienia art. 7-9 Kpa winien zapytać stronę o wyrażenie swego stanowiska. Takich działań organ egzekucyjny nie podejmował.
Nadto skoro organ egzekucyjny nie uznał pisma E. J. jako zarzutu z art. 33 pkt 8 u.p.e.a., powinien w tym zakresie wypowiedzieć się i uzasadnić swoje stanowisko. W przedmiotowej sprawie brak jest ustalenia, że wobec zobowiązanego jest niemożliwy do zastosowania inny środek egzekucyjny – a możliwa tylko wyłącznie egzekucja ze świadczenia emerytalnego. Należy zauważyć, że jeżeli organ ustali możliwość stosowania różnych środków egzekucyjnych mogących prowadzić do wykonania obowiązku, winien stosować te środki, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Jest oczywiste, że celem egzekucji nie powinna być represja. Stosowanie środków egzekucyjnych nie może zmierzać do wyrządzenia zobowiązanemu zbędnych dolegliwości. Przeciwnie, spośród środków egzekucyjnych bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązku, jak wyżej wskazano, organ egzekucyjny obowiązany jest do stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego.
Realizacja tego obowiązku jest jednak możliwa tylko po ustaleniu, czy takie środki w ogóle istnieją. W niniejszej sprawie takich ustaleń organ nie przeprowadził. W tym kontekście należy powołać się na tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2009r. (Lex nr 604188), zgodnie z którą wykonanie zastępcze, unormowane w art. 127 u.p.e.a. może być orzeczone, gdy mimo wymierzenia grzywny zobowiązany nie wykona wynikającego z przepisów prawa budowlanego obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego albo gdy uwzględniając zarzut zobowiązanego, że grzywna jest zbyt uciążliwym środkiem egzekucyjnym (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.), organ postanowi o zastosowaniu mniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4 u.p.e.a.).
Zakwalifikowanie zatem pisma jako zarzutu z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. byłoby prawidłowe i korzystniejsze dla zobowiązanego. Gdyby bowiem ustalono inne skuteczne środki egzekucyjne, prawdopodobnym by było, że organ zrezygnowałby z egzekucji z tego środka, który zobowiązany wskazał jako zbyt uciążliwy.
Znane jest stanowisko autorowi zdania odrębnego, że orzecznictwo sądów administracyjnych traktuje zarzut z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. jako wybór jednego ze środków administracyjnych. Jednakże wykładnia językowa art. 33 pkt 8 u.p.e.a. nie stoi na przeszkodzie temu, że organ egzekucyjny może się odnieść do zarzutu opartego na tej podstawie także wtedy, gdy w sprawie jest stosowany jeden środek egzekucyjny. Przepis mówi o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, konkretnie tego, który został zastosowany. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależnia zatem możliwości postawienia zarzutu z art. 33 pkt 8 od prowadzenia egzekucji także z innych środków egzekucyjnych. Taka interpretacja prowadziłaby z resztą do tego, że przepis art. 33 pkt 8 u.p.e.a. nie mógłby być stosowany albowiem w sprawach egzekucyjnych z reguły wskazywana jest egzekucja z jednego środka.
Odnosząc się do samej treści skargi E. J. należy zauważyć, że skarżący podnosząc w uzasadnieniu skargi zły stan swojego zdrowia stwierdził, że "postanowienie nie polega tylko na decyzji ‘wierzyciela’ gdyż przepisy dopuszczają wydanie decyzji wbrew temu stanowisku". W tym zakresie skarżący ma rację. Wprawdzie nie powołał odnośnie tej tezy podstawy prawnej ale obowiązkiem Sądu było odniesienie się do zarzutu. Z treści art. 134 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie treść zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Oznacza to też, że sąd administracyjny ma obowiązek zająć się sprawą co najmniej w zakresie, w jakim domaga się strona skarżąca, formułując konkretne zarzuty skargi. Brak związania sądu zarzutami i wnioskami skargi nie może być zatem rozumiany jako prawo sądu do pominięcia kwestii podnoszonych przez stronę lub wybiórczego potraktowania zarzutów - poprzez rozpoznanie tylko niektórych z nich, przy jednoczesnym braku odniesienia się do pozostałych.
Powinnością sądu, niezależnie od przyjętego kierunku rozstrzygnięcia - jest rozważenie wszystkich zarzutów strony i dokonanie oceny ich zasadności na gruncie danej sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008r. II FSK 291/07, Lex nr 483153).
Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia należy stwierdzić, że organ egzekucyjny podobnie jak organ egzekucyjny pierwszej instancji potwierdzają bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną E. J. i z tego kontekstu, a więc z treści uzasadnienia można wnioskować, że organ umorzyłyby postępowanie egzekucyjne gdyby nie były związane stanowiskiem wierzyciela, a w opinii składającego zdanie odrębne organ egzekucyjny prawidłowo procedując w sprawie nie byłby związany stanowiskiem wierzyciela, co więcej nie powinien o nie występować.
Na marginesie sprawy należy nadmienić, że wniosek E. J. z dnia 19 lipca 2011r. był przedmiotem rozpoznania zarzutów z art. 33 pkt 1 i 6 u.p.e.a. w wyłączonych sprawach. Na etapie zaskarżenia stanowiska wierzyciela sprawa trafiła ze skargami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Sąd w uzasadnieniach wyroków I SA/Ke 511/11 i II SA/Ke 683/11 wypowiadał się, że okoliczność podnoszona przez skarżącego odnoszona do trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej powinna być zakwalifikowana jako zarzut z art. 33 pkt 8 u.p.e.a. i w tym zakresie rozstrzygnięta.