Uzasadnienie
Decyzją z 11.06.2019r. nr [...], w oparciu o art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 15 lutego 2019r. nr [...] odmawiającą umorzenia z wniosku J. T. w całości zaległości podatkowej z tytułu opłaty targowej w kwocie należności głównej [...] zł oraz odmawiającą umorzenia częściowego w/w. zaległości tj. kwoty [...]zł.
Kolegium wskazało w uzasadnieniu na ustaloną sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, w szczególności że J. T. (71 lat) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochodem jest emerytura w wysokości [...] zł. Zgodnie z orzeczeniem z dnia 12.10. 2009r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Obciążające go opłaty/wydatki miesięczne to: czynsz wynoszący [...] zł, telefon70,37 zł, gaz [...] zł, prąd [...] zł, a nadto jak podał koszty leczenia około [...] zł, odzież - [...] zł i żywność - [...] zł. Wskazano, iż jest on właścicielem samochodu Seat Ibiza rocznik 1998, który użytkuje jego córka, zaś mieszkanie, które zajmuje stanowi własność jego syna, jednak to J. T. dokonuje wszystkich związanych z utrzymaniem mieszkania opłat.
Dokonując oceny prawnej Kolegium wskazało, iż zobowiązania wobec budżetu państwa (gminy) mają charakter priorytetowy w stosunku do innych zobowiązań. Kolegium w pełni zgodziło się z organem I instancji, że J. T. dokonując sprzedaży poza terenem placu targowego, na terenie przylegającym do placu budowy miał świadomość, iż dokonuje handlu w miejscu do tego niewyznaczonym, nie mając stosownej zgody właściciela - zarządcy terenu. Opłata targowa określona decyzją znak [...] z dnia 10 stycznia 2019r nałożona J. T. nie jest mandatem karnym, lecz opłatą wprowadzoną na mocy Uchwały Rady Miasta K.. Kolegium stwierdziło, iż w analizowanym przypadku nie zachodzi przesłanka "ważnego interesu podatnika". W sprawie nie występuje także interes publiczny uzasadniający uwzględnienie żądania strony. Interes publiczny wymaga przede wszystkim, aby zobowiązania wynikające z obowiązujących przepisów prawa były realizowane.
Interes ten przejawia się w dbałości o interes gminy rozumiany, jako konieczność zapewnienia jej dochodów, a w konsekwencji możliwości zaspokajania potrzeb mieszkańców. W interesie publicznym leży, aby obywatele stosowali się do przepisów prawa i uiszczali należne opłaty. Kolegium stoi na stanowisku, że udzielenie ulgi w spłacie zaległej opłaty targowej byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Zdaniem Kolegium wnioskowana, najdalej idąca, forma pomocy w postaci praktycznie całkowitej rezygnacji z dochodzenia przedmiotowej zaległości nie jest w przedstawionym stanie sprawy uzasadniona, a podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o przesłanki przedstawione w zaskarżonej decyzji nie przekracza granic swobodnego uznania zakreślonych organowi podatkowemu w Ordynacji podatkowej. Kolegium nie negowało tego, że sytuacja finansowa i zdrowotna odwołującego jest trudna. Z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika jednak, iż problemy finansowe podatnika same w sobie nie mogą być uznane za przesłankę umożliwiającą umorzenie zaległości podatkowych.
Jak wskazał organ I instancji utożsamianie ciężkiej sytuacji majątkowej z koniecznością umorzenia zaległości podatkowych prowadziłoby do absurdu, w którym każdy podatnik mający problemy finansowe spełniałby przesłankę przyznania tak daleko idącej ulgi. Jednocześnie interes publiczny wymaga, aby zobowiązania podatkowe były realizowane. Interes ten przejawia się w dbałości o interes gminy, rozumiany jako konieczność zapewnienia jej dochodów, m.in. w celu zaspokajania potrzeb mieszkańców. W interesie publicznym leży, aby obywatele stosowali się do przepisów prawa i uiszczali zobowiązania podatkowe (choćby w systemie ratalnym).
W skardze oraz piśmie uzupełniającym z dnia 19 września 2019r. skarżący podał, iż umorzenie opłaty nie pozostaje w sprzeczności z interesem publicznym, ponieważ jako podatnik także płaci podatki i stanowi element zbiorowości. Za umorzeniem przemawia znikoma społeczna szkodliwość, ponieważ sprzedawał w okolicach targowiska ze względu na brak miejsca na handel na placu, nadto sprzedawał drobne stare przedmioty celem dorobienia do emerytury. Dodatkowo wskazał, iż wnosił odwołanie od decyzji nakładającej opłatę, stąd organ nie powinien do czasu jego rozpatrzenia o0dmawiac mu prawa do umorzenia opłaty.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.
Skarga jest nieuzasadniona.
Stosownie do art. 67a § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowej na wniosek podatnika organ może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Użycie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" powoduje potrzebę sięgnięcia do ocen pozaprawnych, w celu zdefiniowania w/w pojęć i określenia ich zakresu. Istnienie ustawowych kryteriów "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" jest każdorazowo ustalane indywidualnie w ramach postępowania podatkowego, prowadzonego w myśl zasady prawdy obiektywnej. W celu wydania prawidłowego orzeczenia oraz wykazania, iż dana sytuacja zasługuje na uwzględnienie, jako wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, należy poddać ocenie stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania.
Ważny interes podatnika w orzecznictwie NSA jest rozumiany przede wszystkim jako sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków (np. trwała utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku) podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych (por. teza wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r. w Szczecinie, SA/Sz 850/98). O istnieniu ważnego interesu podatnika nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty podatku jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie podatnika, uzasadniającym umorzenie w całości zaległości podatkowej. Interes publiczny oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie do organów władzy.
W świetle orzecznictwa NSA interes publiczny jest rozumiany nie tylko, jako potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, lecz także jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc z opieki społecznej (por. teza wyroku NSA z dnia 30 maja 2001 r. (sygn: III SA 830/00).
Decyzja organu podatkowego dotyczyła opłaty targowej – zgodnie z uchwałą organu samorządowego – opłaty dotyczącej sprzedaży poza terenem placu targowego, mającej zapewnić samorządowi dochody, a w konsekwencji możliwości zaspokajania potrzeb mieszkańców w zakresie obowiązków wykonywanych przez Gminę. W ocenie sądu kwestia istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej, określonych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej została prawidłowo przeanalizowana przez organy podatkowe. Skarżący domagając się umorzenia, przedstawił swoją sytuację materialną, wskazując, że jest trudna i upatrując w tym zaistnienie ważnego interesu podatnika. Organ odmawiając wyrażenia zgody szczegółowo opisał sytuację skarżącego m.in. wskazując na stałe dochody z emerytury, oraz ponoszenie szeregu wydatków. Z opisu tego wynika, iż dochody, choć niewysokie pokrywają niezbędne wydatki. Na skarżącym nie ciążą inne zobowiązania oprócz przedmiotowej zaległości w opłacie w kwocie 500 zł. Nadto organy podkreślały zasadnie, iż zaległość powstała wobec nieuiszczenia opłaty, w następstwie handlu w miejscu poza placem handlowym.
Sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, nie nosi jednak znamion wyjątkowości, gdyż nie zaszły żadne, nieprzewidziane oraz niezależne od wnioskodawcy zdarzenia, które uzasadniałyby uznanie, iż spłata chociażby w niewielkich ratach, była ponad jego możliwości płatnicze. Nadto, o ile z problemami finansowymi boryka się wiele osób, to większość wywiązuje się z obowiązku regulowania takich należności. Jej umorzenie mogłoby uzasadniać działania innych płatników, którzy powołując się na taki precedens nie opłacaliby należności z tytułu opłaty targowej, wnosząc następnie o umorzenie należności, powołując się na trudną sytuację materialną, co w końcowym rozrachunku doprowadziłoby to do tego, że gmina zostałaby pozbawiona znacznych środków, a co byłoby sprzeczne z interesem publicznym.
Wedle sądu uzasadnienie decyzji spełnia wymagania w zakresie uwzględnienia przez organ całokształtu okoliczności faktycznych, służących do oceny, czy zaistniały przesłanki ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego. Zasada swobodnej oceny dowodów, w ramach uznania administracyjnego nie została naruszona. Na marginesie należy wskazać, że ocena przesłanki ważnego interesu podatnika nie może być ograniczana do sytuacji, gdy wskutek zapłaty podatku (opłaty) wnioskodawca miałby zostać bez środków do życia, a więc jego egzystencja byłaby zagrożona. Interes podatnika w rozumieniu komentowanego przepisu należy rozumieć szerzej, mając na uwadze także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez członków gospodarstwa domowego dochodów. Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych np. utrata możliwości zarobkowania, lub utrata losowa majątku.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanego postępowania zauważyć należy, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku zaistniały szczególne i wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie umorzenia zaległości podatkowych, zaś samo wskazywanie na trudną sytuację materialną, niewielką szkodliwość społeczną czy inne okoliczności wpływające na ukaranie opłatą, nie mogą obligować organu podatkowego, działającego w granicach uznania administracyjnego, do umarzania zaległości.
Nadto organy są wyłącznie uprawnione, a nie zobowiązane do wyrażenia zgody na udzielenie ulgi. Ocena, czy zachodzą ustawowe przesłanki umorzenia zaległości podatkowej jest dokonywana przez organ w zakresie swobodnego uznania, przy czym uznanie to ograniczone jest konstytucyjną zasadą państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Zatem uznanie administracyjne w żadnym razie nie jest tożsame z dowolnością wyboru równorzędnego prawnie rozstrzygnięcia, nie oznacza również dowolności ustaleń stanowiących o treści podjętej decyzji. Uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, lecz w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu podatnika (por. teza wyroku NSA z dnia 13 listopada 2000 r., III SA 8065/98).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów podatkowych opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd Administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór podatku (opłaty) powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych.
Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca, iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473).
Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji.
Umorzenie zaległości podatkowych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań gminy związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całej społeczności lokalnej. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg podatkowych doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Każdy podatnik powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi podatkowej nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych podatnika, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa.
Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie podatnicy, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie, czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań podatkowych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji. Wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie nie pozbawia skarżącego możliwości wystąpienia do organu z wnioskiem o rozłożenie na raty zaległej opłaty.
W zakresie wskazanego w skardze odwołania od decyzji nakładającej opłatę, w aktach sprawy brak jest takiego odwołania. Skarżący nie wykazał tej okoliczności. W aktach znajduje się jedynie wniosek o umorzenie złożony bezzwłocznie po wydaniu decyzji nakładającej opłatę, Wniosek taki, wbrew przekonaniu skarżącego, nie może być utożsamiany z odwołaniem od decyzji.
Wobec tego, w ocenie sądu, decyzja organu podatkowego o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga, wobec nie stwierdzenia naruszeń przepisów Ordynacji podatkowej, podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.