Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wydał w dniu [.. października 2019r. decyzję o [...] w której na podstawie:
- 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r. poz. 300, dalej: "u.s.u.s.), odmówił I. M. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej 51533,50 zł, w tym na:
- a) ubezpieczenia społeczne - za okres od listopada 2015r. do maja 2019r. w łącznej kwocie 36 574,04 zł, w tym z tytułu: składek - 32 148,04 zł, odsetek liczonych na 1 lipca 2019r. - 4 426,00zł,
- b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od listopada 2015r. do maja 2019r. w łącznej kwocie 14 959,46 zł, w tym z tytułu: składek - 13 144,46 zł odsetek liczonych na 1 lipca 2019r. -1 815,00 zł,
- 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 51 533,50 zł, w tym na:
- a) ubezpieczenia społeczne - za okres od listopada 2015r. do maja 2019r. w łącznej kwocie 36 574,04 zł, w tym z tytułu: składek- 32 148,04 zł, odsetek liczonych na [...] lipca 2019r. - 4 426,00zł,
- b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od listopada 2015 r. do maja 2019r. łącznej kwocie 14 959,46 zł, w tym z tytułu: składek - 13 144,46 zł, odsetek liczonych na [...] lipca 2019r. - 1 815,00 zł.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] lipca 2019r. ww. zobowiązany zwrócił się z prośbą o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz o anulowanie tytułów wykonawczych. W dniu [...] sierpnia 2019r. wpłynęło do ZUS pismo, w którym ww. wskazał, że prosi o umorzenie należności głównej i odsetek. Podano, że ww. nie prowadził działalności i nie uzyskiwał dochodów, jako wspólnik spółki komandytowej T. wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: [...] z siedzibą w K. przy ulicy [...] w okresie, za który zostały naliczone składki. Podkreślono, że komplementariusz spółki U.M. który jest odpowiedzialny za prowadzenie spraw spółki, wyjechał na Ukrainę i zobowiązany nie ma z nim kontaktu. Wskazano też, że U.M. nie interesuje się sprawami spółki, co utrudnia likwidację spółki. Nadmieniono, że jako komandytariusz spółki, ww. zobowiązany nie jest upoważniony do jej reprezentowania, nie posiada żadnych dokumentów finansowo- księgowych oraz nie ma kontaktu z biurem księgowym, które prowadziło księgowość spółki.
Od kiedy U. M.wyjechał na Ukrainę, ww. prowadzi działalność w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W piśmie z dnia [...] września 2019r. ww. nadmienił, że nie jest w stanie spłacić należności ze względu na swoją sytuację majątkową i sytuację rodzinną, a spłata zadłużenia pozbawiłaby ww. i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W dniu [...] października 2019r. ZUS wydał decyzję, o której mowa na wstępie. W uzasadnieniu wskazano na materiał dowodowy, zgromadzony w sprawie i poczynione ustalenia, zgodnie z którymi ustalono, że zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą. Nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek i w ten sposób został dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Ponadto na koncie ww. do uregulowania pozostają koszty egzekucyjne. Ustalono nadto, że zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwiema córkami (brak informacji, w jakim są wieku). Rodzina posiada dwa źródła dochodu: 1. z tytułu umowy o pracę zobowiązanego, według oświadczenia 850,00 zł netto, według Informacji Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS od [...] sierpnia 2019r. Do [...] sierpnia 2019r. ww. przebywał na bezpłatnym urlopie oraz 2. dochód żony zobowiązanego, według oświadczenia 850,00 zł netto.
Koszty związane z utrzymaniem mieszkania, stanowią kwotę 760,00 zł. Ww. ponosi wydatki z innego tytułu w wysokości 120,00 zł miesięcznie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która prowadzi pełną księgowość, nie wskazano, czy oprócz przedmiotowego zadłużenia, ww. posiada jakieś inne zobowiązania finansowe. Według ustaleń Zakładu, ww. nie posiada ruchomości i nieruchomości.
W celu zapewnienia zgodności działań Zakładu w zakresie umorzenia z przepisami ustawy z dnia [...] kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018r., poz. 362) i w związku z tym, że płatnik jest przedsiębiorcą (przedsiębiorca - każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w tym o charakterze niezarobkowym, bez względu na jego formę organizacyjno-prawną oraz sposób finansowania), ZUS dokonał analizy ww. wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną.
Następnie, organ zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, iż ww. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys. euro. W związku z powyższym, organ stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, mogłoby stanowić pomoc de minimis.
Organ dokonał analizy sprawy także pod kątem art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Odnosząc się do art. 28 ust. 3 powołanej ustawy, ZUS uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W stosunku do zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym, przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w omawianej sprawie. W ocenie organu, z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również w tej sytuacji nie ma zastosowania.
Następnie ZUS wskazał na treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s. i wywiódł, że zaległości na koncie zobowiązanego zostały od 18 marca 2019r. objęte postępowaniem egzekucyjnym. Dokonano zajęcia nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w G. Postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny, jako całkowicie nieskuteczne. Nie można więc było uznać należności za całkowicie nieściągalne. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem ZUS, nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s.., zaistniały w omawianym przypadku. Z ww. powodów, nie zachodzą wobec zobowiązanego, przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygniecie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Dodatkowo ZUS dokonał analizy sprawy w świetle przesłanek wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W tym zakresie wskazano, że ww. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami (brak informacji, w jaki są wieku). Żona zobowiązanego uzyskuje dochód. Nadmieniono, że na ogólną sytuację finansową rodziny, mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody żony zobowiązanego. Uzyskiwane przez rodzinę zobowiązanego dochody wynoszą 1700,00 zł. Po opłaceniu wydatków w łącznej kwocie 880,00 zł pozostaje kwota ok. 820,00 zł, z której czteroosobowa rodzina zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe.
W ocenie Zakładu, zadeklarowany przez zobowiązanego stan materialny może uniemożliwiać zaspokojenie potrzeb życiowych czteroosobowej osobowej rodziny (żywność, środki czystości itp.). Pomimo tego, zobowiązany nie przedstawił nieopłaconych faktur i rachunków. Zdaniem ZUS, ponoszenie stałych wydatków z tytułu utrzymania nie spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Nie można uznać, że opłaty np. za gaz, czy energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Koszty tego rodzaju są ponoszone przez ogół społeczeństwa. Zwrócono uwagę, że zobowiązany wskazywał, że pomimo trudności finansowych nie korzysta z pomocy społecznej. Brak jest również informacji, aby korzystał z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Zobowiązany dostarczył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która prowadzi pełną księgowość, jednak nie wskazał, czy oprócz przedmiotowego zadłużenia posiada jakieś inne zobowiązania finansowe.
We wniosku zaznaczono, że aktualnie ww. prowadzi działalność w formie spółki z o.o. Brak jest jednak informacji, czy ww. uzyskuje dochód z tego tytułu (brak sprawozdań finansowych za lata 2016-2019r., o które zobowiązany był proszony w piśmie z [...] sierpnia 2019r.). Organ wskazał, że ww. zobowiązany jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/2 etatu). Z dostarczonych dokumentów, nie wynika, by posiadał on jakiekolwiek przeciwwskazania do podjęcia pracy w pełnym wymiarze i uzyskiwania dochodu, umożliwiającego, zarówno zaspokojenie potrzeb życiowych, jak i przystąpienie do spłaty przedmiotowego zadłużenia.
Ponadto zauważono, że ww. jest w wieku aktywności zawodowej i prowadzi działalność gospodarczą (jest wspólnikiem spółki), co daje pozytywną prognozę, co do możliwości spłaty zaległości w przyszłości. Zdaniem ZUS, w zaistniałej sytuacji umorzenie zaległości naruszyłoby interes publiczny, wskutek przyznania nieuzasadnionej preferencji, osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które pomimo przejściowych problemów finansowych, ponosiły ciążące na nich obowiązki, wynikające z u.s.u.s. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca przystąpienie do spłacenia długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby stan zdrowia wykluczał ww. z aktywności zawodowej. Zakład nie posiada informacji o konieczności sprawowania przez ww. opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby ww. możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego opłacenie należnośc.i Nie można stwierdzić, że w przedmiotowym przypadku zachodzą przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia.
Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia również nie ma zastosowania. Dokumentacja sprawy nie wskazuje na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie, płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, w ocenie organu, brak było możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
W konsekwencji, ZUS uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek.
Odnosząc się natomiast do zarzutu, że ww. nie prowadził działalności i nie uzyskiwał dochodów, jako wspólnik spółki komandytowej T. M. U. wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS:[...] z siedzibą w K. przy ulicy [...] w okresie, za który zostały naliczone składki, organ wyjaśnił, że zobowiązany i pozostali wspólnicy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu do dnia zawieszenia lub wykreślenia działalności zgłoszonego do KRS. Brak osiąganych przychodów/dochodów, nie oznacza całkowitego zaprzestania wykonywania działalności w ww. spółce. Organ powołał się na zapisy u.s.u.s. i wywiódł, że w przypadku wspólników spółek komandytowych, obowiązek ubezpieczeń społecznych, powstaje od dnia uzyskania statusu wspólnika tej spółki i istnieje do dnia utraty tego statusu, o ile nie zachodzą inne sytuacje, z których wynikałoby ustanie obowiązku podlegania z ww. tytułu.
Bez znaczenia pozostaje w tej sytuacji okoliczność, gdy spółka po jej zarejestrowaniu w KRS nie prowadzi działalności, do której prowadzenia została ona powołana. W przypadku wspólników spółek komandytowych nie można mówić wprost o prowadzeniu przez nich jakiejkolwiek samodzielnej działalności z tytułu uczestnictwa w spółce, gdyż to spółka występuje w obrocie prawnym i jest stroną we wszelkich stosunkach prawnych, a nie jej wspólnik, o którego działaniu można mówić, ale jedynie w kontekście uczestnictwa w organach tej spółki. W przypadku wspólników spółek osobowych (jawnej, komandytowej i partnerskiej) inny jest jednak moment powstania i ustania obowiązku ubezpieczeń społecznych, niż w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Datą rozpoczęcia działalności w odniesieniu do wspólnika jest data nabycia statusu wspólnika spółki. Punktem odniesienia nie może być data rozpoczęcia działalności przez spółkę, gdyż powołany przepis odnosi się do pewnego rodzaju aktywności ubezpieczonego, a nie aktywności podmiotu, w ramach którego, aktywność ta jest realizowana.
Natomiast w przypadku wspólnika spółki komandytowej o ustaniu obowiązku podlegania ubezpieczeniom, decyduje utrata statusu wspólnika, a nie prowadzenie działalności przez spółkę. Wyjątkiem jest zawieszenie wykonywania działalności w KRS przez spółkę - ustaje wtedy tytuł do ubezpieczeń wspólnika. Zwrócono uwagę, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, w której powstał dochodzony obowiązek przez podmiot obowiązany. Nie jest to postępowanie w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Są to bowiem postępowania odrębne z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, podlegające kontroli sądu powszechnego, a organ nie ma kompetencji do badania istnienia należności z tytułu składek w tym postępowaniu.
Natomiast materialnoprawnym zakresem postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest ustalenia przesłanek zawartych w art. 28 ustawy i rozważenie umorzenia wobec dłużników będących osobami zobowiązanymi zgłoszonymi i zaewidencjonowanymi wraz z wymagalnym stanem zaległości ujawnionym na koncie płatnika prowadzonym przez Zakład. W świetle przepisu art. 24 u.s.u.s., nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skarżący ww. decyzji zarzucił naruszenie:
- - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, poprzez nieuwzględnienie całości zebranego materiału dowodowego i przyjęcie, że biorąc pod uwagę stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, jest on w stanie uiścić ciążące na nim należności bez spowodowania ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny oraz stwierdzenie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek, podczas gdy skarżący dostatecznie wykazał swoją trudną sytuację majątkową; co doprowadziło do naruszenia:
- - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy zły stan majątkowy skarżącego nie pozwala na opłacenie należności, nawet w części, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny.
W uzasadnieniu skargi, skarżący przedstawił uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji; zobowiązanie organu rentowego do wydania decyzji stwierdzającej umorzenie należności skarżącego z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 51.533,50 zł, biorąc pod uwagę spełnienie przez skarżącego przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia; a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę ZUS, Oddział w K. podtrzymał zaskarżoną decyzję wraz z jej uzasadnieniem. Zwrócił uwagę, że w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, organ dokonał wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i umożliwił stronie aktywny udział w postępowaniu, a zaskarżona decyzja w żadnym wypadku nie jest dotknięta wadą prawną, która skutkowałaby jej uchyleniem. Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że jest cudzoziemcem i nie wiedział, co powinien robić, kiedy wspólnik odpowiedzialny za prowadzenie spraw spółki wyjechał i nie ma z nim kontaktu, organ wskazał, że skarżący, podejmując decyzję o założeniu spółki, powinien zapoznać się z uregulowaniami prawnymi jeszcze przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, śledzić na bieżąco obowiązujące zmiany w przepisach, a w razie potrzeby skorzystać z profesjonalnej pomocy.
Ponadto wskazano, że druk wyrejestrowania skarżącego z ubezpieczeń społecznych z dniem [...]października 2015r. oraz korekty deklaracji rozliczeniowych za okres od listopada 2015r. do października 2019r., wpłynęły do ZUS w dniu [...] listopada 2019r., tj. po wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] października br. Jeżeli korekty złożonych deklaracji rozliczeniowych po przeprowadzonej kontroli zostaną uwzględnione w rozliczeniu, skarżący nie będzie posiadał zadłużenia, które zostało wskazane w zaskarżonej decyzji. W związku z ustalonym w toku postępowania administracyjnego stanem faktycznym, organ stwierdził, że decyzja będąca przedmiotem skargi, odpowiada przepisom prawa. Podkreślono, że ponoszenie stałych wydatków z tytułu utrzymania, nie spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ są to koszty ponoszone przez ogół społeczeństwa.
Skarżący nie przedstawił dowodów na trudną sytuację materialną w postaci np. nieopłaconych faktur i rachunków. W toku postępowania skarżący podnosił, że prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jednak przed wydaniem decyzji, nie doręczył sprawozdań finansowych za lata 2016-2019 na okoliczność uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Podkreślono nadto, że umorzenie należności, będące w zakresie uznania administracyjnego, powinno być decyzją absolutnie wyjątkową, nie zaś regułą stosowaną często i nadmiernie. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Spór w niniejszej sprawie dotyczy odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek. W ocenie Skarżącego jego sytuacja życiowa i finansowa uzasadnia umorzenie biorąc pod uwagę fakt, że wg. jego oceny nie ponosi winy w powstaniu zaległości.
W ocenie organu nawet tak trudna sytuacja Skarżącego nie stanowi dostatecznej przesłanki do umorzenia zaległości, co wykazano szczegółowo w zaskarżonej decyzji.
Podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Z. U. S. tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady. Wyjątek ten polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.
Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia [...] lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), Z. U. S. może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje jedna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, to nie musi ona skutkować umorzeniem należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.
Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie K.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób.
Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.
Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że kontrolą Sądu objęte zostały decyzje i prowadzące do wydania tych decyzji postępowanie, w którym Z.U.S. ustalił, iż nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W następstwie tej kontroli Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, iż w przypadku Skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Skarżący zarzuca przede wszystkim, iż organy nie odniosły się do jego ciężkiej sytuacji majątkowej oraz przyczyn powstania zaległości.
Jak słusznie organ zauważył, postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i wysokości zaległości a skarżący nie kwestionował zasadności czy wysokości kwoty należności składkowych wynikających z decyzji wymierzających te składki.
W tym zakresie są to bowiem postępowania odrębne, prowadzone w odrębnych trybach i nie mogą stanowić przesłanki czy instrumentu umorzenia. Umorzenie należności z ustalonego obowiązku jest prowadzone bowiem wyłącznie w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności, a pomimo jej braku o tak zwane uzasadnione przypadki.
Odnosząc się do twierdzenia Skarżącego, że jest cudzoziemcem i nie wiedział co powinien robić, kiedy wspólnik odpowiedzialny za prowadzenie spraw spółki wyjechał i nie ma z nim kontaktu, należy wskazać, że Skarżący podejmując decyzję o założeniu spółki powinien zapoznać się z uregulowaniami prawnymi jeszcze przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, śledzić na bieżąco obowiązujące zmiany w przepisach, a w razie potrzeby skorzystać z profesjonalnej pomocy.
W rozpoznawanej sprawie Zakład, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącego, i dokonał ich merytorycznej oceny. W związku z ustalonym w toku postępowania administracyjnego stanem faktycznym stwierdzić należy, że decyzja będąca przedmiotem skargi odpowiada przepisom prawa. W niniejszym stanie faktycznym pomimo niskich dochodów Skarżący nie wykazał, że w sprawie zachodzą nadzwyczajne okoliczności z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Co istotne Skarżący nie przedstawił pełnej sytuacji majątkowej albowiem nie przedstawił swoich możliwości zarobkowych.
Natomiast sytuacja Skarżącego została przeanalizowana w oparciu o zgromadzone i przedstawione przez niego dokumenty. Słusznie organ zauważył, że ponoszenie stałych wydatków z tytułu utrzymania nie spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ są to koszty ponoszone przez ogół społeczeństwa. Skarżący nie przedstawił dowodów na trudną sytuację materialną w postaci np. nieopłaconych faktur i rachunków, czy też korzystania z jakiś form pomocy. Skarżący mimo prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie doręczył sprawozdań finansowych za lata 2016-2019, nie przedstawił jaki z tego tytułu osiąga dochód.
Również mimo wykazania, że jest w wieku produkcyjnym nie przedstawiono żadnych argumentów wskazujących, że nie może podjąć żadnej dodatkowej pracy, czy też podjąć pracę w pełnym wymiarze co umożliwiłoby mu zaspokojenie potrzeb życiowych, jak i przystąpienie do spłaty przedmiotowego zadłużenia. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby stan zdrowia wykluczał ww. z aktywności zawodowej. Skarżący nie przedstawił żądnych informacji o konieczności sprawowania przez ww. opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby ww. możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności.
Również nie wykazano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.
W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/1, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić należy, że umorzenie należności, będące w zakresie uznania administracyjnego winno być decyzją absolutnie wyjątkową, nie zaś regułą stosowaną często i nadmiernie. Twierdzenie to jest poparte treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] października 2007 r. (sygn[...]), zgodnie z którym umorzenie ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. Umorzenie należności z tytułu składek stoi z kolizją z interesem społecznym, który należy rozumieć nie tylko jako korzyść służącą ogółowi społeczeństwa, lecz także jako solidarność społeczną, sprawiedliwość. z którym umorzenie zaległości z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy.
Należy także wskazać, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, Skarżący może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ.
W tym stanie sprawy, na podstawie a art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325.), Sąd orzekł o oddaleniu skargi