Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2022 r. znak 180000.71.127257.2022-RED-ANW utrzymano w mocy decyzję z dnia 12 lutego 2021 r. nr 329/2021 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
D. G. złożył w dniu 28 lipca 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał na swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną oraz rodzinną. Nadmienił, że od 2010 r. jest w separacji faktycznej z żoną, a w 2006 r. została ustanowiona między małżonkami notarialna rozdzielność majątkowa. Wskazał, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślił, że samodzielnie reguluje wszystkie swoje koszty utrzymania i nie ma żadnego związku z dochodami żony. Nadmienił, że córka nie mieszka z nim, ponieważ wyprowadziła się do Łodzi.
Podkreślił, że bardzo trudna sytuacja materialna spowodowana została okolicznościami niezależnymi od niego. Wskazał, że w latach od 2014 r. do 2017 r. stracił płynność finansową, ponieważ jego kontrahenci nie wywiązali się z umówionych terminów płatności. Nadmienił, że w związku z utratą płynności finansowej zaciągnął liczne pożyczki i kredyty, których nie spłacał, ponieważ nie osiągał wystarczających dochodów. Podkreślił, że z działalności gospodarczej nie osiąga stałych dochodów, a ich wysokość jest uzależniona od ilości zleceń. Wskazał, że jeden z jego wierzycieli wystąpił o orzeczenie wobec niego zakazu prowadzenia działalności, ponieważ nie regulował swoich zobowiązań. Nadmienił, że sąd dnia 3 września 2018 r. wydał nakaz zapłaty, z którego wynika, że musi uregulować na rzecz M. sp. z.o.o. kwotę 7.977,77 zł. Podkreślił, że w latach 2014 i 2015 w związku z prowadzoną działalnością osiągnął stratę, w 2018 r. dochód z prowadzonej działalności był pomniejszony o kwotę 62.294,84 zł, a w 2019 r. dochód był pomniejszony o kwotę 25.711,90 zł.
Dalej wnioskodawca wskazał, że w stosunku do niego były prowadzone postępowania egzekucyjne, jednak zostały one umorzone z uwagi na bezskuteczność, ponieważ nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Podkreślił, że może zostać wszczęte w stosunku do niego kolejne postępowanie egzekucyjne, ponieważ nie spłacił zadłużenia wobec wierzyciela U. w kwocie 15.305,57 zł.
Podkreślił, że z powodu epidemii COVID-19 i kryzysu gospodarczego stracił wiele zleceń, ponieważ kontrahenci wstrzymują planowane inwestycje. Nadmienił, że przez trzy miesiące z prowadzonej działalności nie osiągnął żadnych dochodów i podjął decyzję o złożenie wniosku do Urzędu Skarbowego o odroczenie terminu zapłaty podatku dochodowego PIT-36 oraz zaległego podatku VAT.
Wskazał, że na przełomie 2017 r. i 2018 r. przeszedł ostry zawał mięśnia serca ściany dolnej. Podkreślił, że ma liczne problemy zdrowotne (nadciśnienie tętnicze, dislipidemię, dnawe zapalenie stawów, dnę moczanową, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa z dyskopatią C5-C7 oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa lędźwiowego z dyskopatią L5/S1, kamicę pęcherzyka żółciowego oraz artropatię w przebiegu chorób współistniejących). Nadmienił, że w związku ze swoimi problemami zdrowotnymi co miesiąc ponosi wydatki związane z leczeniem oraz koniecznością zakupu leków. Wskazał, że w okresie od 2018 r. do 2019 r. trzykrotnie przebywał w szpitalu, ponadto musi wykonywać specjalistyczne badania, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Podkreślił, że nie ma możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia, ponieważ nie przejdzie wymaganych badań wstępnych na stanowisko pracownika fizycznego. Wskazał, że jeśli nie będzie się leczył i nie będzie miał możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, będzie musiał starać się o zasiłek socjalny.
Podkreślił, że nie posiada środków finansowych na zatrudnienie dodatkowego pracownika, który mógłby pomóc w realizacji inwestycji. Nadmienił, że pracuje sam i ze względu na swoje problemy zdrowotne ma ograniczone możliwości zarobkowania. Wskazał, że uzyskiwany dochód wystarcza jedynie na utrzymanie. Nadmienił, że jego sytuację pogorszyła epidemia COVID-19, ponieważ należy do I grupy ryzyka zarażenia. Podkreślił, że w związku z problemami zdrowotnymi, zaistniały przesłanki do umorzenie należności wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 12 lutego 2021 r. nr 329/2021 odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 39.218,09 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, za okresy od lutego 2018 r. do czerwca 2020 r., która to decyzja została utrzymana następnie w mocy decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. nr UP-566/2021. Organ rentowy ocenił, że w przypadku wnioskodawcy nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 z późn. zm.) w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365).
Organ w szczególności wskazał, że w przypadku skarżącego nie występuje całkowita nieściągalność, nadal prowadzi on działalność gospodarczą i osiąga dochód, przez co nie zachodzi niebezpieczeństwo pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy organ rentowy decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. o nr UP-566/2021 utrzymał w mocy wyżej opisaną decyzję.
Powyższa decyzja została jednakże uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1192/21. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie dokonał rzetelnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności. W tym zakresie Sąd podkreślił toczące się postępowania egzekucyjne, które nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, na brak jakiegokolwiek majątku oraz nie znajdującą oparcia w realiach życiowych hipotezę organu co do tego, że sytuacja skarżącego może się w przyszłości poprawić, zwłaszcza z uwagi na zły stan zdrowia i wiek skarżącego. Bezzasadnie również zdaniem Sądu organ stwierdził, że brak jest w sprawie podstaw do uznania, by wysokość aktualnych dochodów przy deklarowanych kosztach utrzymania powodowała, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a zatem, że nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia.
Organ nie wykazał też, by w realiach sprawy nie występowała u skarżącego przewlekła choroba uniemożliwiająca mu opłacenie należności. Sąd wskazał ponadto na liczne niekonsekwencje w argumentacji organu i podkreślił, że z punktu widzenia interesu społecznego, na który powoływał się organ nie jest korzystne zmuszanie dłużnika do korzystania z pomocy społecznej. Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien mieć na uwadze przede wszystkim, że nie wykazał braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 cyt. ustawy.
Dodatkowo, w sytuacji spełnienia przez skarżącego przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia, winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie, w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych organ winien wykazać w sposób jednoznaczny, jakie widzi konkretne możliwości odzyskania należności i jakie podjął rzeczywiste działania w tym celu. Sąd zalecił też, że organ winien dodatkowo rozważyć ziszczenie się przesłanki z § 3 pkt 2 cyt. rozporządzenia w kontekście pandemii COVID-19.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ rentowy ponownie odmówił udzielenia skarżącemu wnioskowanej przez niego ulgi.
W ramach poczynionych na nowo ustaleń faktycznych organ rentowy wskazał w szczególności, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której osiąga dochód w wysokości 2.000 zł brutto (1.300 zł netto) miesięcznie, nie uzyskuje dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłków ani żadnych form pomocy, nie posiada też żadnego majątku. Przysługują mu wierzytelności w kwotach 157.000 zł, 300.000 zł oraz 34.000 zł. Organ wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która osiąga dochód w wysokości 3.000 zł netto miesięcznie. Jeżeli chodzi o obciążenia, to skarżący oszacował stałe wydatki związane z utrzymaniem na kwotę 2.000 zł (w tym: 800 zł czynsz, 200 zł opłaty eksploatacyjne, 1.000 zł koszty związane z leczeniem). Ponadto skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 80.000 zł, po 1.500 zł miesięcznie oraz z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 30.000 zł, po 100 zł miesięcznie.
Przechodząc do analizy sytuacji skarżącego organ na wstępie przytoczył treść art. 28 ust. 3 cyt. ustawy i stwierdził, że przytoczone tam przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż zachodzi całkowita nieściągalność, a w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z nich. W szczególności organ stwierdził, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wprawdzie postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt [..] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla K. umorzył prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, ale tego rodzaju postanowienie nie świadczy o zrealizowaniu omawianej przesłanki.
Ponadto w przypadku skarżącego Komornik Sądowy nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego co do należności składkowych, z uwagi na brak majątku, co wyklucza wystąpienie niniejszej przestanki. Zdaniem organu nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6, bowiem nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku. Tą część rozważań organ skonstatował stwierdzeniem, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane.
Następnie organ przeprowadził analizę sytuacji skarżącego przez pryzmat przesłanek umorzenia przewidzianych w § 3 cyt. rozporządzenia. Jeżeli chodzi o przesłankę wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2, to organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Sytuacja związana z pandemią COVID-19 nie była trwała i ostateczna, a aktualnie wszystkie obostrzenia zostały ściągnięte.
Jeżeli chodzi o przesłankę, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3, to organ opisał choroby i dolegliwości skarżącego, wskazując m.in., że choruje on na przewlekły zespół wieńcowy, przebył zawał, cierpi na nadciśnienie tętnicze, dnę moczanową i otyłość. Stwierdzono u niego stan przedcukrzycowy oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Skarżący ma za sobą operację przepukliny i stawu skokowego. W tym kontekście organ wskazał, że stan zdrowia nie jest samoistną przesłanką umorzenia należności. Choć organ zapewnił, że rozumie sytuację zdrowotną skarżącego, to podkreślił brak dowodu w postaci np. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Zauważył też, że skarżący pomimo problemów zdrowotnych prowadzi wciąż działalność gospodarczą i skonkludował, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia pozbawia skarżącego definitywnie możliwości uzyskiwania dochodów na spłatę należności.
Następnie organ stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem organu wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która posiada średniomiesięczny dochód w wysokości 3956,86 zł netto. Wprawdzie małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej, to fakt ten nie ma wpływu na sytuację finansową rodziny. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego to około 5.256,86 zł netto miesięcznie, co przewyższa minimum socjalne, wynoszące dla dwuosobowego gospodarstwa 2.362,46 zł. W niniejszej sprawie niewątpliwie nie można zatem stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.
Organ ustalił ponadto, że skarżący ma trzy córki i zwrócił uwagę na ich ustawowy obowiązek wsparcia skarżącego. Jeżeli chodzi o miesięczne wydatki na energię, gaz czy wodę, to organ ocenił, że nie są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane koszty, natomiast zobowiązania względem innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.
Przeciwko umorzeniu przemawia również zdaniem organu fakt, że skarżący posiada wierzytelności z nieuregulowanych faktur VAT w łącznej wysokości 491.000 zł, a w momencie ich odzyskania sytuacja finansowa skarżącego ulegnie znacznej poprawie.
Finalnie organ uznał, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja materialna skarżącego ma charakter trwały. Nadal prowadzi on działalność gospodarczą, która przy odpowiednim zaangażowaniu może przynieść dochody pozwalające na poprawę sytuacji finansowej oraz sukcesywną spłatę zadłużenia. Subiektywne przekonanie o spełnieniu przesłanek nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości. W niniejszej sprawie brak jest cech wyjątkowości. Organ upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. w formie układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione, a także sprzeczne ze względami społecznymi.
Od powyższej decyzji D. G., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. par 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez:
w zakresie pkt. 1 ww. normy - przyjęcie, że skarżący nie jest w szczególnie trudnej sytuacji i uznanie, iż stan ubóstwa przemawia za umorzeniem należności wobec ZUS w sytuacji, gdy skarżącego nie stać na zorganizowanie sobie innego miejsca zamieszkania i korzysta na zasadach użyczenia z lokalu należącego do jego żony, z którą pozostaje w separacji faktycznej, rozdzielność majątkowa małżeńska została ustanowiona w 2006 r., nie stać go na prywatne leczenie, w sytuacji gdy jego stan zdrowia jest trudny i wymagający stałego monitoringu, przechodzenia zabiegów, konsultacji lekarskich, które w okresie pandemii COVID-19 zostały zawieszone, stan zadłużenia powoduje liczne problemy egzekucyjne, karne, skarbowe - brak możliwości świadczenia opieki przez NFZ wobec zaległości wobec ZUS, które rozpoczęły się od odmowy przyznania świadczenia rehabilitacyjnego po pierwszym przebytym zawale;
w zakresie pkt 1 ww. normy uznanie, iż w niniejszych okolicznościach, mimo treści wyroku WSA w Krakowie z dnia 30 października 2019 r., sygn. akt: I SA/Kr 854/19 (str. 27 uzasadnienia decyzji, wydanego również uprzednio w niniejszej sprawie) fakt rozdzielności majątkowej, separacji faktycznej oraz prowadzenia osobnego gospodarstwa domowego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a w obowiązku małżonki skarżącego jest pomoc w spłacie zobowiązań wobec ZUS skarżącemu, tym samym organ rentowy rozciągnął obowiązek spłaty należności wobec ZUS również na małżonkę skarżącego, pomimo ustanowionej rozdzielności majątkowej, a nawet córki skarżącego;
w zakresie pkt. 2 ww. normy - przyjęcie, iż nie nastąpiło żadne nadzwyczajne zdarzenie, które spowodowało takie trudności, że opłacenie składek pozbawiłoby skarżącego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej - w sytuacji gdy na przełomie 2013 i 2014 r. miało miejsce zdarzenie mogące nosić znamiona wyłudzenia od skarżącego świadczonej przez niego usługi i nie zapłacenie mu należności opiewających na kwotę łączną ok. 250.000 zł, co spowodowało utratę płynności finansowej, zapaść na zdrowiu, popadnięcie w długi u kontrahentów, wobec Urzędu Skarbowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ze skutkami do chwili obecnej - wówczas nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia, konieczność leczenia i ZUS odmówił przyznania świadczenia rehabilitacyjnego i wymagał dalszej płatności składek w sytuacji, gdy stan zdrowia, stan finansów skarżącego był uniemożliwiający skuteczne zarobkowanie;
w zakresie pkt. 2 ww. normy - pomimo treści i wytycznych prawnych wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1192/21 błędne uznanie, iż pandemia COVID-19 nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym, a zarazem była jedynie sytuacją trwałą i ostateczną, w sytuacji gdy nie można było jej przewidzieć, leży poza prowadzoną działalnością gospodarczą i nie można zaliczyć jej wystąpienia jako typowego ryzyka dla prowadzenia działalności gospodarczej. Organ pomija przy tym, iż skarżący utracił źródło dochodu ze względu na wstrzymanie zleconej mu pracy przy inwestycji budowlanej, czego nie mógł przewidzieć, a skutki pandemii COVID-19 są nadal odczuwane;
w zakresie pkt. 3 ww. normy - przyjęcie, iż u skarżącego nie występuje taka przewlekła choroba, która uniemożliwiałaby mu opłacenie należności - w sytuacji gdy organ rentowy ustalił "Z obszernej dokumentacji medycznej przedłożonej przez Pana do akt sprawy wynika, że choruje Pan na przewlekły zespół wieńcowy. Stan po przebytym zwale ściany dolnej mięśnia sercowego, co skutkowało implantacją stentów. Cierpi Pan także z powodu nadciśnienia tętniczego, dny moczanowej i otyłości. Stwierdzono u Pana stan przedcukrzycowy i zaburzenie gospodarski lipidowej. Ma Pan także zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa w odcinku lędźwiowym z dyskopatią. (...) Aktualnie ma Pan skręconą nogę w stawie skokowym i naciągnięte ścięgno Achillesa, więc w najbliższym czasie wymaga Pan zabiegu operacyjnego" (str. 11-12 uzasadnienia decyzji), co jednoznacznie świadczy o tym, iż w przypadku skarżącego została spełniona przesłanka przewlekłości choroby pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego zapłatę należności;
w zakresie pkt 3 ww. normy - polegające na błędnej jego wykładni, poprzez przyjęcie, iż przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, musi być stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy z przepisów prawa, orzecznictwa sądów administracyjnych nie wynika taki obowiązek;
art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez uznanie, iż umorzenie należności wobec ZUS w sprawie skarżącego stanowiłoby pomoc de minimis, w sytuacji gdy organ nie wykazał, że pomoc ta byłaby przyznana przez Państwo przy użyciu zasobów państwowych, w sytuacji gdy:
są to składki należne od płatnika na poczet jego ubezpieczenia zdrowotnego, renty, emerytury, a brak świadczenia ekwiwalentnego ze strony ZUS - w tym przypadku, tj: odmowa przyznania świadczenia rehabilitacyjnego, brak możliwości korzystania z publicznej opieki zdrowotnej w ramach NFZ, nienaliczenie tego okresu do podstawy emerytury, brak możliwości ubiegania się o rentę - w istocie stanowi o tym, iż Państwo nie może udzielić takiej pomocy, bo nie zostały opłacone składki, a skarżący nie domaga się roszczenia za nieudzielone ww. świadczenia;
zatem nie nastąpi żadna ekwiwalentna finansowo pomoc Państwa, a co najwyżej pomoc w zwolnieniu z obowiązku zapłacenia składek wstecznych, za które i tak skarżący nie otrzymał i nie otrzyma żadnego ekwiwalentu;
uznanie nawet takiej pomocy za pomoc Państwa mogłoby w jakimkolwiek stopniu zakłócić lub grozi zakłóceniem konkurencji, zwłaszcza że ta przesłanka odnosi się do takiego zakłócenia, które wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi, co w tej sytuacji faktycznej miejsca nie miało i nie ma;
art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że w sytuacji materialno - faktycznej skarżącego nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, w sytuacji gdy:
organ samodzielnie również takiego majątku nie ustalił, by wykazać okoliczność przeciwną, a nadto poprzez przyjęcie niepoparte żadnymi ustaleniami domysły, iż w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne;
organ rentowy prawidłowo ustalił, iż skarżący nie posiada żadnych ruchomości oraz nieruchomości, a wierzytelności, jakie posiada są przedawnione i nie może ich skutecznie dochodzić z postanowienia z dnia 8 kwietnia 2016 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla K. wprost wynika, iż skarżący nie posiada żadnego majątku, z którego można prowadzić egzekucję, przez co postępowanie egzekucyjne zostało umorzone;
Dyrektor ZUS Oddział w Krakowie w toku toczących się postępowań egzekucyjnych przeciwko skarżącemu nie ściągnął skutecznie żadnej kwoty od 2016 r., a o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym skarżący dowiedział się w lipcu 2022 r., kiedy to zostało mu zajęte konto bankowe, po pięciu latach od rzekomego wszczęcia postępowania egzekucyjnego;
art. 22 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 2 w zw. z art. 11 w zw. z art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2018 r., poz. 646) polegające na prowadzeniu do wyeliminowania, a co najmniej znacznego ograniczenia możliwości prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, m in. poprzez uzależnienie wszelkich przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek od braku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w przypadku, gdy nie jest ona rentowna, w sytuacji w której ograniczenie działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny, a nadto w sytuacji, w której zakazane jest dyskryminujące i nierówne traktowanie kogokolwiek, w tym przedsiębiorców, do czego doszło w niniejszej sprawie różnicując sytuację obywateli nieprowadzących działalność gospodarczą, a osób prowadzących taką działalność, którzy znaleźli się w ciężkiej sytuacji finansowej, z powodu braku terminowego i rzetelnego spełniania świadczeń przez kontrahentów skarżącego, prowadzące do braku rentowności przedsiębiorstwa.
II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a. art. 6 w zw. z art. 153 k.p.a. poprzez brak zastosowania wytycznych prawnych wskazanych w treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt: 1192/21, a przede wszystkim:
brak zakwalifikowania stanu zdrowia skarżącego, jego chorób jako przewlekłych, w sytuacji gdy stan zdrowia skarżącego się pogorszył, ze zgromadzonej dokumentacji medycznej w sprawie od 2018 r. wprost i bezpośrednio wynika, iż w przypadku skarżącego została spełniona przesłanka przewlekłej choroby, pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności;
wskazanie sprzecznej z treścią ww. wyroku wykładni "innego nadzwyczajnego zdarzenia" w kontekście pandemii COVID-19 (str. 10-11 uzasadnienia decyzji), mimo wyraźnego wskazania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, że pandemię COVID-19 w przypadku skarżącego, ze względu na udokumentowaną utratę zleceń usług w tym czasie, należy traktować jako spełnioną przesłankę z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy w zw. par 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia;
brak jakiegokolwiek odniesienia się do wytycznych prawnych wskazanych w ww. wyroku, jak również dodatkowo dokonanie błędnych ustaleń, w tym m.in. ustalenie miesięcznych do dochodów skarżącego z uwzględnieniem wynagrodzenia jego żony, mimo rozdzielności majątkowej;brak jakiegokolwiek uwzględnienia stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w myśl którego w przypadku skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, jak również sam Sąd wskazał, aby wziąć pod uwagę możliwość umorzenia należności;
błędne ustalenie dochodu skarżącego z uwzględnieniem wynagrodzenia żony w kwocie 5.256,86 zł miesięcznie, w sytuacji gdy od 2006 r. została ustanowiona rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący z żoną prowadzą osobne gospodarstwa domowe, a skarżący nie może dysponować wynagrodzeniem otrzymywanym przez jego żonę, z którą od lat jest w separacji faktycznej;
nieprawidłowe dokonanie ustaleń faktycznych co do sytuacji majątkowej skarżącego poprzez brak ustaleń w zakresie samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, braku określenia miesięcznych dochodów i przychodów skarżącego oraz jego kosztów miesięcznego utrzymania;
dowolną ocenę zgromadzonego materiału w trakcie postępowania, polegającą na stwierdzeniu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie i Fundusz Pracy w okolicznościach obiektywnego braku możliwości uregulowania tychże zaległości przez skarżącego bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
pominięcie istotnych okoliczności w sprawie, a to że skarżący utracił w okresie marzec-maj zlecenia pracy przy inwestycji S. oraz wskutek pandemii COVID-19 i znacznego pogorszenia zdrowia, odwołania koronarografii serca oraz zabiegu zbijania cholesterolu nie może wykonywać osobiście pracy, a działalność gospodarcza jest jedynym jego źródłem dochodu, a w przypadku jej zawieszenia, zlikwidowania pozostanie całkowicie bez pracy;
brak uwzględnienia w ustaleniach, iż oprócz starych należności wobec ZUS skarżący zmuszony jest uiszczać bieżące składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, na które go również nie stać, a ponadto wszelkie bieżące wpłaty są zaliczane na poczet najstarszych należności objętych niniejszym postępowaniem, co wyklucza możliwość spłaty bieżących i zaległych składek, a wyniku tego skarżący zostaje bez możliwości ubezpieczenia chorobowego;
błędne uznanie, iż umorzenie tychże należności stanowiłoby w tej sytuacji faktycznej pomoc de minimis ze strony Państwa;
nieprawidłowe uznanie, iż fakt prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej jednoznacznie przemawia za osiąganiem dochodu umożliwiającego spłatę zaległości, pomijając jednocześnie, że pomimo tego skarżącego nie stać na opłacenie składek zaległych i bieżących wobec zadłużenia na rzecz ZUS - ponad kwotę 90.000 zł, oraz wobec zadłużenia u innych podmiotów gdzie egzekucja jest bezskuteczna i skutkuje wszczęciem (bezzasadnych) postępowań karnych wobec skarżącego;
pominięcie w ustaleniach istotnego faktu dla sprawy, a to umorzenie postępowania egzekucyjnego na mocy postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla K. z dnia 8 kwietnia 2016 r., z uwagi na bezskuteczność egzekucji (brak majątku nadającego się do ściągnięcia), co jednoznacznie przemawia za brakiem posiadania przez skarżącego majątku, z którego można byłoby przeprowadzić egzekucję, a stan majątkowy i sytuacja zarobkowa skarżącego się nie poprawiła od 2016 r. - co mimo ustaleń organu - umknęło to w procesie decyzyjnym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
błędną ocenę obszernej dokumentacji medycznej przedłożonej do akt sprawy, a z której jednoznacznie wynika, że skarżący jest osobą przewlekle chorą, czekającą na operację, stan zdrowia ulega pogorszeniu, a przez co jego stan zdrowia jest zły i uniemożliwia osiąganie dochodu w takiej wysokości, aby była możliwość jednoczesnego spłacania długu na rzecz organu rentowego jak i opłacanie bieżących składek.
Mając powyższe na uwadze, wniesiono:
na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, o zobowiązanie organu rentowego do wydania w terminie miesięcznym decyzji umarzającej należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w odpowiedniej wysokości, a w przypadku braku znalezienia podstaw do powyższego:
na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uchylenie zaskarżonej decyzji nr UP-626/2022 z dnia 2 sierpnia 2022 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
na podstawie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów w uzasadnieniu skargi, a w szczególności postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 19 sierpnia 2022 r. znak: 180000.71.2260.2022-RED-119-KP celem wykazania faktu odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia zarzutów przeciwko wydanym tytułom wykonawczym, braku możliwości ochrony swoich praw i interesów przez skarżącego, dowiedzenia się przez skarżącego o wydanych tytułach wykonawczych dopiero w lipcu 2022 r. w sytuacji, kiedy zostały one wydane w latach 2017-2018;
na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
W dodatkowym piśmie z dnia 19 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentacji lekarskiej na okoliczność pogarszającego się stanu zdrowia skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, a zatem skarga jest zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że wniosek skarżącego oraz wydana uprzednio decyzja była już wcześniej przedmiotem rozważań tutejszego Sądu, który omówionym powyżej wyrokiem z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1192/21 nie tylko uchylił zaskarżoną decyzję, ale zawarł w uzasadnieniu ocenę prawną oraz kierunek interpretacji przepisów, będących podstawą rozstrzygnięcia, a także wyraźne wskazania dla organu. Na podstawie art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarówno ta ocena prawna, jak i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie organy, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji zawiera art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wyjaśniono zaś, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);
nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W świetle art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b cyt. ustawy. Zgodnie z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).
Pomimo tego, że w uzasadnieniu wydanego w dniu 8 grudnia 2021 r. wyroku Sąd zawarł wyraźne wskazówki interpretacyjne i wytknął błędy w poczynionych przez organ wnioskach, które nie znajdowały usprawiedliwienia ani w treści przepisów regulujących umorzenie składek, ani w ustalonym stanie faktycznym, organ ponownie przedstawił chybioną argumentację. W konsekwencji, w zasadzie całość uzasadnienia poprzedniego wyroku oraz lista wymienionych tam uchybień pozostaje aktualna i mogłaby zostać obecnie powtórzona. Organ tym samym dopuścił się naruszenia nie tylko przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz cyt. rozporządzenia, ale dodatkowo art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zupełnie ignorując zawarte w wydanym uprzednio wyroku wskazania.
Analizując zaistnienie całkowitej nieściągalności przez pryzmat przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ podkreślał, że choć w stosunku do skarżącego umarzane było postępowanie egzekucyjne, to naczelnik urzędu skarbowego ani komornik nie stwierdził braku majątku. Fakt, że w trakcie egzekucji nie stwierdzono formalnie braku majątku nie pozwala z kolei na ocenę, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wnioski są jednoznacznie sprzeczne z postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia 8 kwietnia 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącemu (k. 59 akt administracyjnych). Podstawą powyższego postanowienia był bowiem art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c., zgodnie z którym postępowanie umarza się jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Ponadto w uzasadnieniu wyroku uchylającego poprzednią decyzję Sąd wyraźnie wskazał, że stwierdzenie braku przesłanki całkowitej nieściągalności nie może nastąpić bez jednoczesnego wskazania majątku, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Tymczasem organ rentowy nie tylko, że ponownie nie wskazał żadnych źródeł, które mogłyby służyć do skutecznego wyegzekwowania zaległości składkowych, ale wręcz ustalił, że skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego.
Po raz kolejny organ zdaje się upatrywać możliwości egzekucyjnych w podwyższeniu dochodów skarżącego, które to założenie - już we wcześniejszym wyroku - Sąd uznał za zupełnie chybione i niezgodne z doświadczeniem życiowym.
Odnośnie do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 cyt. ustawy wspomnieć jeszcze należy, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić tę przesłankę porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego (por. wyroki WSA w Krakowie z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 224/12, WSA w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/GI 418/17). A zatem stwierdzenie organu o konieczności uzyskania w tym zakresie odpowiedniego rozstrzygnięcia komornika jest nieprawidłowe.
Podsumowując tę część rozważań, organ rentowy w sposób nieprawidłowy uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z materiału dowodowego wynika bowiem jednoznacznie, że skarżący nie posiada żadnego majątku, do którego możnaby skierować skuteczną egzekucję, co potwierdza postanowienie komornika, który umorzył postępowanie w wyniku stwierdzenia, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, a organ - wbrew zaleceniom Sądu - nie wskazał realnych możliwości dochodzenia zaległości składkowych.
Chybiona jest także argumentacja organu w odniesieniu do przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, której efektem było stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Analiza pierwszej przesłanki, zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, dotknięta jest kardynalnym błędem w zakresie poczynionych przez organ ustaleń faktycznych co do wysokości osiąganego przez skarżącego dochodu. Otóż pomimo wyraźnych oświadczeń skarżącego, wielokrotnie powtarzanych w postępowaniu, organ rentowy w nieuprawniony sposób stwierdził, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, w konsekwencji czego uwzględnił osiągane przez nią wynagrodzenie przy obliczaniu średniego miesięcznego dochodu skarżącego. Tymczasem od samego początku wnioskodawca wskazywał, że pozostaje w faktycznej separacji ze swoją żoną, z którą nie łączy go ustawowa wspólność majątkowa, a gospodarstwo domowe prowadzi sam. Podkreślił, że samodzielnie reguluje wszystkie swoje koszty utrzymania i nie ma żadnego związku z dochodami żony. Znajduje to potwierdzenie w jednoznacznym oświadczeniu E. G. z dnia 15 czerwca 2020 r. i zostało zaaprobowane przez Sąd, który w uzasadnieniu stwierdził, że "organy w prawidłowy sposób skoncentrowały się na sytuacji skarżącego jako prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe, ze względu na ustanowioną w 2006 r. między małżonkami rozdzielność majątkową i faktyczną separację od 2010 r." W związku z powyższym oceny możliwości płatniczych skarżącego organ dokona raz jeszcze, z uwzględnieniem wyłącznie osiąganych przez niego dochodów.
Jeżeli chodzi o trzecią przesłankę, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. rozporządzenia, to należy podkreślić, że pozwala ona na umorzenie zaległości m.in. w razie przewlekłej choroby zobowiązanego, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ocena tej przesłanki ponownie okazała się chybiona. Po pierwsze organ wskazał w tym zakresie na to, że o niezdolności do pracy orzeka lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS, a o niepełnosprawności orzekają powiatowe, miejskie lub wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Omawiany przepis nie uzależnia jednak umorzenia składek od uzyskania powyższych orzeczeń lecz od zaistnienia przewlekłej choroby, która pociąga za sobą opisane skutki. Od oceny ich zaistnienia organ rentowy nie może się uchylić wskazując na brak wymienionych powyżej orzeczeń lekarskich. Skoro w przedmiotowej sprawie przewlekła choroba skarżącego nie budzi wątpliwości i nie jest przez organ kwestionowana, a nawet - zgodnie z zapewnieniem organu - zły stan zdrowia skarżącego spotyka się ze współczuciem i zrozumieniem ze strony organu, to winien on skupić się na analizie, czy choroba skarżącego umożliwia mu uzyskanie takich dochodów, które wystarczą na spłatę zobowiązań.
W tym miejscu należy wskazać, że w opinii Sądu jest to wysoce wątpliwe, na co wyraźnie wskazywano już w poprzednim wyroku. Zły stan zdrowia skarżącego jest bezdyskusyjny i potwierdzony szeroką dokumentacją medyczną. Pozwala on obecnie na uzyskiwanie dochodu w wysokości ok. 1300 zł miesięcznie, a w związku z tym, że praca skarżącego ma charakter fizyczny, to biorąc pod uwagę jego liczne choroby, nie widać realnych perspektyw na zwiększenie jej wymiaru, który mógłby spowodować poprawę sytuacji finansowej skarżącego. Założenie natomiast, że z powyższego dochodu skarżący jest w stanie się utrzymać, a ponadto spłacać zaległości jest sprzeczne z elementarnym doświadczeniem życiowym.
W zakresie zaś przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia, to - choć argumentacja organu pozostawia w tym przedmiocie sporo do życzenia - można zgodzić się z finalnym wnioskiem, że nie została w przedmiotowej sprawie spełniona. Organ wskazywał w tym zakresie, że sytuacja pandemiczna związana z COVID-19 nie była trwała i ostateczna, a wszystkie obostrzenia zostały zniesione. W odpowiedzi można wskazać, że żadne chyba nadzwyczajne wydarzenie, czy klęska żywiołowa, o których mowa w tym przepisie nie jest trwałe i związane z nimi obostrzenia tracą aktualność. Choć pandemię COVID-19 można zdaniem Sądu śmiało traktować w kategoriach zdarzeń nadzwyczajnych, to w przedmiotowej sprawie problemy skarżącego, które spowodowały jego niewypłacalność oraz trudną sytuację majątkową i życiową zaczęły się dużo wcześniej, a zatem nie można twierdzić, że to pandemia sama w sobie sprawiła, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.) w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 tej ustawy, gdyż organ wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy. Ponadto organ naruszył art. 28 ust. 3 cyt. ustawy oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia, błędnie wykładając przesłanki warunkujące umorzenie zaległości.
Odnośnie natomiast wniosku skargi o zastosowanie art. 145a § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wskazać, że przepis ten ma charakter wyjątkowy i ogranicza się wyłącznie do sytuacji uwzględnienia skargi z powodu wydania decyzji z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub stwierdzenia jej nieważności w całości lub w części z przyczyn określonych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach. W literaturze przedmiotu akcentuje się, że żadne inne wady aktu administracyjnego, które w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogą uzasadniać uchylenie zaskarżonego aktu administracyjnego, nie mogą prowadzić do skorzystania przez sąd z uprawnień z art. 145a § 1 tej ustawy (por. T. Woś (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 854).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jako naruszająca przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.
W ramach ponownego rozpoznania sprawy organ rentowy raz jeszcze oceni zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, biorąc pod uwagę stan majątkowy skarżącego, mające miejsce wcześniejsze umorzenie postępowania egzekucyjnego i wskaże ewentualne - realne - możliwości odzyskania zaległych należności. W razie ustalenia, że w sprawie powyższa przesłanka nie została zrealizowana, organ zbada możliwości płatnicze skarżącego, przy uwzględnieniu jego stanu zdrowia oraz faktu, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Organ będzie wystrzegał się przy tym rozciągnięcia odpowiedzialności za zaległości składkowe skarżącego na jego żonę, czy dzieci, które to wnioski nie mają żadnego uzasadnienia w przepisach.
Odnosząc się do przedłożonych w toku postępowania sądowego dokumentów trzeba wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten nie daje podstawy do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego za organ administracji bądź dokonywania ocen, które powinny mieć miejsce na etapie postępowania przed organem, jako konieczne dla podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia.
Końcowo należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z brzmieniem art. 119 pkt 2 cyt. ustawy, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika organu i przy braku sprzeciwu ze strony skarżącego, przy czym odnotować należy, że strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i tym samym miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie.
O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200, art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. z 2018 r. poz. 1800 z późn. zm.).