Uzasadnienie
Decyzjami z dnia 24 marca 2010 r., nr [...] oraz [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M.C. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, za okresy od stycznia do września 2009 r., wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 3.407,57 zł oraz na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okresy od września 2007 r. do grudnia 2008 r., wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 4.516,71 zł.
Decyzje te zapadły w następującym stanie faktycznym. W dniu 8 października 2009 r. do ZUS wpłynął wniosek M.C. o umorzenie całości jego należności z tytułu składek względem ZUS. W uzasadnieniu zobowiązany podał, iż został oszukany przez wspólnika, który następnie uciekł z kraju, a on sam musi odpowiadać za jego długi. Został w ten sposób pozbawiony środków do życia – nie jest w stanie spłacić zadłużenia z powyższego tytułu.
ZUS dokonał w toku postępowania następujących ustaleń. M.C. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu i usług od 31 lipca 2007 r. do 27 września 2009 r. (wykreślenie z EDG z dniem 28 września 2009 r. decyzją Prezydenta Miasta z dnia 2 października 2009 r.). Zobowiązany jako płatnik nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności, co doprowadziło do powstania zadłużenia wobec ZUS. Ponadto w dniu 5 października 2009 r. płatnik zgłosił oszustwo dotyczące firmy PHU "P" M. P., C. M. spółka cywilna, w której to sprawie wszczęto dochodzenie dotyczące ukrycia dokumentów w/w firmy (art. 276 k.k.).
Ponadto ustalono, że od dnia 27 października 2009 r. wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem pozostaje obecnie na utrzymaniu rodziców: matka pobiera emeryturę w kwocie 1.174,81 zł brutto, ojciec rentę w kwocie 718,19 zł brutto. Ojciec pracuje ponadto jako magazynier. Łączny dochód rodziny nie przekracza jednak 2.700 zł brutto i jest obciążony w znacznym stopniu kosztami wykupu drogich leków dla rodziców zobowiązanego. Czynsz i media obciążają budżet domowy na kwotę 716,91 zł miesięcznie. Ponadto organ ustalił, że M. C. nie zalega z podatkami (informacja od Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 10 listopada 2009 r.), ani też nie jest prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Wnioskodawca nie figuruje także w rejestrze klientów właściwego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz w operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciel /współwłaściciel /użytkownik wieczysty nieruchomości na terenie Miasta K. Zobowiązany nie figuruje nadto w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel samochodu.
Wnioskodawca przedłożył ponadto orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo od dnia 27 maja 2002 r. do dnia 29 lutego 2008 r. (wada rozwojowa stopy prawej). Obecnie nie pobiera jednak świadczenia emerytalno-rentowego.
Organ stwierdził nadto, że zobowiązany udokumentował wydatki rodziny na kwotę 716 zł miesięcznie, lecz nie przedłożył żadnych innych zaświadczeń dotyczących jego sytuacji materialnej, nie udokumentował kosztów leczenia oraz kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, co nie pozwala na zobrazowanie aktualnej sytuacji finansowej.
W tak ustalonym przez organ ZUS stanie faktycznym spraw odmówiono stronie umorzenia wskazanych wyżej należności z tytułu składek. Organ rentowy uznał bowiem, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j., Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585) ani też przesłanki o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).
W uzasadnieniu powyższych decyzji wskazano, iż umorzenie to może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku całkowitej nieosiągalności zaległych składek, które to przypadki, wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, organ ZUS przytoczył.
Ponadto wskazano, iż na podstawie delegacji ustawowej z art. 28 ust. 3a i 3b powołanej ustawy istnieje możliwość umorzenia zaległych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w przypadku płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi. Możliwość taką precyzuje obecnie przepis § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy bądź sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ ZUS wyjaśnił, iż może to mieć miejsce w takich przypadkach jak poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej albo innego nadzwyczajnego zdarzenia, jak również przewlekłej choroby zobowiązanego bądź członka jego rodziny, nad którym musiałby sprawować on opiekę. Ponadto umorzenie jest możliwe, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Podkreślono także, to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia faktów, na które się powołuje. Ponadto wyjaśniono, iż w tego rodzaju sprawach decyzja organu ZUS ma charakter uznaniowy, tzn. nawet wówczas, gdy występuje któraś z przesłanek umorzenia, czy to dotycząca całkowitej nieściągalności czy też jedna z określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Zakład nie ma obowiązku umorzenia zaległości. Dla poparcia tego stanowiska przytoczono orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych, zgodnie z którym norma wyrażona w art. 28 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umarzania należnych składek bądź odsetek za zwłokę, a jedynie pozostawia organowi podejmującemu decyzję w tym zakresie potencjalną możliwość ich umorzenia (uznanie administracyjne).
Odnosząc powyższe przepisy do ustalonego stanu faktycznego spraw organ ZUS podkreśli, że w świetle art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymienione przesłanki umorzenia z powodu całkowitej nieściągalności stanowią katalog zamknięty sytuacji, w których taka całkowita nieściągalność zachodzi. Żadna z nich nie zachodzi jednak w przypadku zobowiązanego, w szczególności nie zostało jeszcze wszczęte z tego tytułu postępowanie egzekucyjne, a zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że w ramach ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe odsetki nie zostaną uregulowane. Organ zaznaczył, że płatnik odpowiada za swoje zobowiązania zarówno majątkiem teraźniejszym jak i przyszłym. Wskazano, iż jest na dzień dzisiejszy osobą zdolną do pracy.
Natomiast Zakład ma ustawowy obowiązek wykorzystania wszelkich możliwych środków przymusowego dochodzenia należności. Może od niego odstąpić dopiero wówczas, gdy postępowanie egzekucyjne byłoby niecelowe bądź nieopłacalne. Wskazano też, iż brak całkowitej nieściągalności określonej według kryteriów art. 28 ust. 3 powołanej ustawy pozbawia w ogóle organ prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.
ZUS nie dopatrzył się także występowania w sprawach przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 cyt. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślono, iż strona, pomimo wezwania, nie dostarczyła dowodów koniecznych na określenie jej sytuacji majątkowej – dokładne zestawienie dochodów i ponoszonych miesięcznie koniecznych wydatków. M.C. nie wykazał w toku postępowania, że jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwia dokonanie spłaty zadłużenia. Na chwilę obecną jest on osobą całkowicie zdolną do pracy. Pozostaje na utrzymaniu rodziców – jednak nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, ani też nie korzysta z pomocy społecznej.
W ocenie organu umorzenie w w/w trybie zarezerwowane jest dla szczególnie drastycznych sytuacji życiowych, w których ze względu na wiek, stan zdrowia bądź inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązań publicznoprawnych. W przedmiotowych sprawach, zdaniem organu, sytuacja taka nie zachodzi. Brak jest zatem przesłanek do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ponadto organ ZUS stwierdził, iż okoliczności, w jakich doszło do powstania zaległości (oszustwo wspólnika) nie mogą mieć wpływu na umorzenie, a działalność gospodarcza związana jest z ryzykiem ekonomicznym, które ciąży na płatniku. Organ w ogóle nie bada przyczyn powstania zadłużenia, a jedynie sam fakt jego istnienia.
Pismami z dnia 7 kwietnia 2010 r. M.C. wniósł o ponowne rozpatrzenie spraw. W uzasadnieniu wskazał ponownie te same okoliczności, co we wniosku z dnia 8 października 2009 r., tj. okoliczność pozostawania bez pracy bez prawa do zasiłku, konieczność korzystania z pomocy rodziców, zły oraz ciągle się pogarszający stan zdrowia. Podniósł również kwestię oszustwa wspólnika. Do wniosku dołączył zawiadomienie w sprawie ukrycia dokumentów PHU "P" s.c., oraz poświadczenie z Komisariatu Policji, iż w tej sprawie prowadzone jest postępowanie.
W wyniku ponownego rozpatrzenia spraw Prezes ZUS decyzjami z dnia 7 maja 2010r. nr [...] i [...] ponownie odmówił stronie umorzenia wnioskowanych należności.
Dokonując ponownej analizy materiału dowodowego podniesiono te same okoliczności faktyczne, co w poprzednich decyzjach zapadłych w sprawie. Wskazano jednakże ponadto, iż matka zobowiązanego pozostaje pod stałą opieką lekarską – choruje m.in. na nadciśnienie i serce. Wydatki na jej lekarstwa wynoszą ok. 300 zł miesięcznie. Sam zaś zobowiązany według zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 5 listopada 2009 r. posiada wadę rozwojową stopy prawej oraz trwałe wyszczuplenie podudzia z ograniczeniem ruchowym w stawie skokowym.
Wskazano również, iż działalność gospodarcza zobowiązanego prowadzona była od dnia 1 sierpnia 2007 r. pod nazwą FHU "P" w formie spółki cywilnej, na podstawie umowy z P. M. z dnia 31 lipca 2007 r., w zakresie reklamy oraz usług fotograficznych.
W uzasadnieniu powyższych decyzji Prezes ZUS wskazał przepisy, na podstawie których możliwe jest umorzenie zaległości składkowych, tj. art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a oraz art. 32 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił również ponownie, iż decyzje w tym przedmiocie, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, zapadają w drodze tzw. uznania administracyjnego.
Na wstępie części prawnej uzasadnienia organ ZUS wyjaśnił stronie, że do należności składkowych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60, ze zm.). Odpowiedzialność płatnika regulują art. 26 oraz art. 29 cyt. ustawy w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, teraźniejszym jak i przyszłym. Wobec zobowiązanego orzeczono okresowo umiarkowany stopień niepełnosprawności, lecz nie niezdolność do pracy.
W ocenie organu trudna sytuacja finansowa zobowiązanego ma charakter przejściowy. Nie ma natomiast podstaw do twierdzenia, iż gdyby podjęto czynności egzekucyjne, to nie uzyskano by kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległości, przynajmniej częściowo, nie zostałyby uregulowane. Ocena, czy wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest zasadne, należy do wierzyciela. Zarówno organ I jak i II instancji dostrzegły potencjalną możliwość wyegzekwowania zaległych składek. W tych okolicznościach wobec M.C. nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności zaległości składkowych.
Prezes ZUS odniósł się szerzej do możliwości umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 cyt. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podzielił przy tym pogląd organu I instancji, iż również umorzenie w tym trybie ma charakter wyjątkowy. Wskazał, iż ciężar wykazania okoliczności, które by mogły uzasadniać umorzenia, spoczywa na wnioskodawcy. Organ ZUS powołał się również na orzecznictwo, której pojęcie "niezbędnym potrzeb życiowych" rozumie gramatycznie wąsko, jako niezbędne minimum egzystencji, a nie poziom życia w granicach średniej społecznej. W tym miejscu wskazano, że wydatki rodziny (czynsz, media, lekarstwa) oszacowano na ok. 1.300 zł na miesiąc, zaś dochody wynoszą łącznie ok. 2.700,00 zł miesięcznie. Zobowiązany nie posiada żadnych osób na swoim utrzymaniu, a jego rodzice nie wymagają też stałej opieki, która mogłaby uniemożliwić mu podjęcie pracy i uzyskanie dochodu.
W tych okolicznościach spraw Prezes ZUS uznał, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości składkowych zobowiązanego na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia, bowiem "brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu działalności są sytuacjami, które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy, gdy mają charakter trwały". Tymczasem zobowiązany jest zdolny do pracy i można przewidywać, że jego sytuacja ulegnie poprawie. Nie wykazano też dokładnie sytuacji materialnej, stąd organ uznał, że nie zachodzi w sprawach przesłanka niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku spłaty zadłużenia.
Na koniec organ II instancji podtrzymał stanowisko, iż decyzje w przedmiocie umorzenia powinny mieć charakter wyjątkowy, podczas gdy zasadą jest płacenie składek i ponoszenie ryzyka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast okoliczności, w jakich doszło do powstania zadłużenia, nie mają znaczenia dla postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych.
W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. C. wskazał ponownie na fakt pozostawania bezrobotnym bez prawa do zasiłku oraz konieczność korzystania z pomocy rodziców. Podniósł, iż ze względu na stan zdrowia nie jest zdolny do pracy. Ponowne przytoczył też okoliczności związane z powstaniem zadłużenia wobec ZUS – oszustwo wspólnika, który okradał firmę z pieniędzy, a następnie uciekł za granicę. Skarżący przekazywał środki finansowe przeznaczone na opłatę składek wspólnikowi, który ich nie wpłacał.
W związku z powyższym skarżący wniósł o umorzenie w całości jego należności składkowych wobec ZUS.
W odpowiedzi na skargi pełnomocnik organu podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko organów ZUS w sprawie, wnosząc o oddalenie skarg, jako oczywiście bezzasadnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż podnoszone w jej treści.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).
Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.
Mając powyższe na uwadze, a także okoliczność, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z porządku prawnego.
Z akt sprawy wynika bowiem, że decyzje organów rentowych dotyczą odmowy umorzenia jednemu ze wspólników spółki cywilnej PHU "P" należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, jako zaległości spółki cywilnej obciążających także wspólników tej spółki.
Tymczasem, z art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.), mającego - z mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) - odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek wynika, że wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości składkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Powyższe zasady z pewnymi modyfikacjami stosuje się również do byłych wspólników spółki na mocy § 2 cytowanego art. 115 Ordynacji podatkowej, co wydaje się oczywiste wobec ustania bytu prawnego samej spółki, a więc pierwotnego dłużnika.
Oznacza to, iż zarówno wspólnicy, jak i byli wspólnicy spółki cywilnej ponoszą solidarną i osobistą odpowiedzialność za zobowiązania składkowe spółki. Ustalenie tej odpowiedzialności, zgodnie art. 108 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, wymaga jednak wydania stosownej decyzji, w której określa się również wysokość zobowiązania każdego ze wspólników. Dopóki zatem nie zostanie wydana decyzja ustalająca zobowiązanie wspólników, jako osób trzecich wobec spółki, z tytułu należności składkowych, organ właściwy w sprawach z zakresu tych należności nie może podejmować jakichkolwiek działań wobec majątku tych osób, w szczególności nie może prowadzić egzekucji tych należności z majątku wspólników (art. 108 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa). Przed wydaniem omawianej decyzji, nie jest więc możliwe również rozważanie dopuszczalności umorzenia wspólnikowi spółki cywilnej należności składkowych spółki, skoro nie nastąpiło jeszcze prawnie wiążące ustalenie jego odpowiedzialności z tego tytułu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2007, sygn. akt V SA/Wa 1594/07, LEX nr 484951).
Z akt rozpatrywanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych wobec skarżącego M.C. wydana została decyzja na podstawie art. 108 § 1 i art. 115 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustalająca zobowiązanie składkowe i jego wysokość wobec wspólnika.
Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec, jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzających zaskarżone decyzje, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyły skargi.
Kolejną podstawą do wyeliminowania z obrotu prawnego obydwu decyzji z dnia 7 maja 2010 r. było stwierdzenie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W tym przedmiocie zauważyć należy, iż z mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie natomiast z treścią art. 83 ust. 4 cytowanej ustawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie nie przysługuje odwołanie, ale prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.
Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi z kolei, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002 r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego".
Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.
Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 84 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania.
Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczającym jest więc, że pracownik organu jest czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji i podejmuje jakiekolwiek czynności procesowe niezbędne do załatwienia sprawy. Pracownik wyłączony od udziału w sprawie nie może zatem podejmować czynności procesowych w tej sprawie, z zastrzeżeniem art. 24 § 4 k.p.a.
Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).
Odnosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że przed wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych obydwu decyzji z dnia 24 marca 2010 r. Komisja Opiniująca do Spraw Stosowania Ulg w Oddziale, działająca przy inspektoracie ZUS wydała negatywną opinię w przedmiocie wniosku skarżącego. Protokoły noszące datę 2 marca 2010 r. zawierają uzasadnienie opinii Komisji oraz podpisy czterech pracowników ZUS, a także kierownika inspektoratu oraz zastępcy dyrektora. W protokołach tych w pkt 3 "Decyzja lub opinia Oddziału ZUS" widnieje adnotacja "Zgodnie z wnioskiem Komisji" oraz pieczątka i podpis "Dyrektor – L. A." opatrzone datą 5 marca 2010 r. Natomiast decyzje z dnia 7 maja 2010 r. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału ZUS– L.A.
Z przedstawionego opisu zdarzeń jednoznacznie wynika więc, że osoba (Dyrektor Oddziału ZUS– L.A.), która wydała decyzje w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, brała udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie decyzji w I instancji mających lub mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Oznacza to, że w wydaniu obydwu decyzji z dnia 7 maja 2010 r. brała udział osoba, która w świetle art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., podlegała wyłączeniu od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W tej sytuacji w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). Art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi natomiast, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taki skutek dotyczyć więc musiał zaskarżonych decyzji z dnia 7 maja 2010 r.
W konsekwencji stwierdzonych wadliwości, Sąd nie mógł ocenić zaskarżonej decyzji w jej materialnoprawnym zakresie, ponieważ wniosek skarżącego o umorzenie wobec niego zaległości składkowych spółki cywilnej będzie wymagał ponownego rozpatrzenia, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, jeżeli zostanie wobec niego wydana decyzja ustalająca osobistą odpowiedzialność za zaległości składkowe spółki, jako wobec byłego wspólnika tej spółki.
Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący występował w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Natomiast rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy skarg na zaskarżone decyzje, Sąd działał w trybie art. 111 § 2 cytowanej ustawy, który to przepis stanowi, że Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu w zaskarżonych decyzjach skargi opierają się na tych samych zarzutach przy identycznym stanie faktycznym – stąd, zdaniem orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaistniał pomiędzy nimi związek, o którym mowa w art. 111 § 2 cytowanej ustawy, a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron postępowania dodatkowo przemawiały za połączeniem obu spraw, a strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do ich połączenia.