Uzasadnienie
W dniu 13 sierpnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej J.W. o udzielenie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni podniosła w nim, że ma 87 lat, utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1776,78 zł wraz z dodatkiem opiekuńczym. Biorąc pod uwagę wiek podatniczki, kwota ta zabezpiecza jej koszty utrzymania oraz wydatki na lekarstwa. Jest osoba samotną. We wniosku skarżąca wykazała oszczędności w kwocie 15.399,80 zł, jednakże stwierdziła, że stanowią one zabezpieczenie możliwości nagłych wydatków związanych z jej zdrowiem i życiem.
Zatem pokrycie wpisu sądowego stanowiłoby znaczne ograniczenie możliwości pokrywania kosztów utrzymania. Stanowiłoby również ograniczenie bieżących wydatków związanych z zakupem lekarstw. Stwarzałoby wreszcie pozbawienie możliwości pokrycia nieprzewidzianych wydatków związanych z leczeniem.
Dodatkowo, na żądanie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła spis miesięcznych wydatków, z którego wynika, że łączne koszty jej utrzymania wynoszą 1621,27 zł (zakup żywności 900 zł, środki czystości i art. higieniczne 100 zł, lekarstwa 150 zł, odzież, pościel 150 zł, czynsz 271,27 zł, inne nieprzewidziane wydatki 50 zł). Zajmuje lokal mieszkalny o pow. 35,56 m kw. znajdujący się w zasobach Grodzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej w N. należący do T.U.i H.U. Na dzień 1 października 2014 r. saldo jej rachunku wyniosło 5.761,99 zł.
Postanowieniem z dnia 21 listopada 2014 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca złożyła w terminie sprzeciw, w którym podniosła, że obecnie jej oszczędności zostały uszczuplone i wynoszą jedynie 5.761,99 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14.
Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.).
Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając na względzie powyższe twierdzenia wskazać należy, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego.
Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca otrzymuje stały miesięczny dochód w wysokości 1.776,78 zł. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie korzysta z instytucjonalnej pomocy opieki społecznej, nie sygnalizuje też żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Mieszka w lokalu mieszkalnym, za który płaci jedynie czynsz. Co najważniejsze jednak posiada oszczędności, a to oznacza, że jest w stanie z uzyskiwanego świadczenia rentowego wygenerować pewne wolne środki. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że obecnie oszczędności te wynoszą 5.761,99 zł, podczas gdy w październiku była to kwota ok. 15.000 zł. Analiza zapisów na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że posiadała ona lokatę, która w sierpniu została zlikwidowana, a środki z niej pochodzące skarżąca wypłaciła w gotówce (kwota 7.000 zł). Nie wykazała natomiast w toku postępowania, aby pieniądze te zostały wydatkowane.
Poza wszystkim jednak, nawet posiadanie oszczędności w kwocie ponad 5.000 zł pozwala skarżącej na opłacenie kosztów sądowych w sprawie, które na tym etapie wynoszą 1.744 zł (wpis od skargi). Chęć zabezpieczenia sobie dodatkowych środków na ewentualne, hipotetyczne leczenie nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Skarżąca pozostaje w dobrej sytuacji materialnej, nie jest osobą ubogą, a zatem nie może zostać uwzględniony jej wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Mie może również zostać uwzględniony argument o tym, że pokrycie wpisu sądowego stanowiłoby znaczne ograniczenie możliwości pokrywania kosztów utrzymania, czy bieżących wydatków związanych z zakupem lekarstw, skoro wnioskodawczyni pokrywa te wydatki z bieżącego, periodycznego i stałego dochodu.
Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.