Uzasadnienie
Decyzją nr [...]z dnia 6 czerwca 2012r. oznaczoną [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. M. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy, odpowiednio Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - za okres: 12/2002 - 10/2007 w łącznej kwocie składek, odsetek i kosztów upomnień 17.257,64 zł, a Fundusz Pracy - za okres: 12/2002 - 10/2007 w łącznej kwocie 3.802,50.
W uzasadnieniu wskazano, że nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję zgodnie z wnioskiem, w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), w tym nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności, gdyż wobec wnioskodawczyni nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne i nie można zakwalifikować zaległości jako całkowicie nieściągalnej, jak również nie można jednoznacznie stwierdzić, aby w ramach postępowania egzekucyjnego nie można było uzyskać kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym bardziej że wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej.
Ponadto przedłożone dokumenty nie wykazały okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), gdyż z opisanej sytuacji finansowej wynikało, iż mimo, że wnioskodawca nie osiąga żadnego dochodu, to jednak pozostaje na utrzymaniu męża, który pokrywa wszystkie koszty utrzymania rodziny. Małżonkowie nie posiadają orzeczonej sądownie rozdzielności majątkowej, wnioskodawczyni posiada majątek ruchomy - samochód oraz jest współwłaścicielem nieruchomości. Brak było podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że opłacenie należności ZUS pozbawi wnioskującą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Nadto wnioskodawczyni nie poniosła żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku, wprawdzie przedłożyła zaświadczenie lekarskie, iż leczy się regularnie, jednakże nie można było stwierdzić, iż schorzenie pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu. Ponadto nie udowodniono konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, że:
- - nie posiada żadnych środków, ale w porozumieniu z mężem i za jego zgodą zdecydowała się na spłatę należności na FUS, która została rozłożona na raty,
- - pozostaje na utrzymaniu męża,
- - wartość posiadanego majątku nie jest proporcjonalna do wysokości naliczonych należności,
- - ponosi konsekwencje w postaci odsetek z uwagi na nieterminowe poinformowanie przez ZUS o błędach w deklaracjach rozliczeniowych,
- - jedynym źródłem dochodu rodziny jest dochód otrzymywany przez męża,
- - spłacenie w całości zadłużenia pozbawi rodzinę środków do życia i
- - od 2002r. pozostaje pod stałą kontrolą lekarską i nie ma możliwości przy leczonym schorzeniu podjęcia pracy.
Rozpatrując powyższy wniosek decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2012r. nr [...] znak:[...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podtrzymano ustalenia i ocenę prawną wyrażoną w decyzji z dnia 6 czerwca 2012r. Ponadto organ wskazał, iż posiadany majątek może stanowić przedmiot zabezpieczenia i egzekucji, co oznacza, iż w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, tym bardziej, że w oparciu o art. 26 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład jest zobligowany do podejmowania działań zmierzających do ustanowienia na składnikach majątkowych dłużnika stosownych zabezpieczeń. Przy tym brak jest podstaw do uznania, iż przedstawiony stan jest trwały i pogłębiający się, tym bardziej, że córka wnioskującej jest osobą pełnoletnią, mogącą chociażby częściowo ponosić koszty związane z nauką poprzez podjęcie pracy zarobkowej.
Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia objętego wnioskiem, w czasie spłaty należności na ubezpieczenia społeczna w ramach zawartego już układu ratalnego. Wprawdzie dowiedziono przewlekłą chorobę jednak na uwagę zasługuje fakt, iż choroba trwa od 2002r., natomiast działalność gospodarczą zakończono dopiero w 2007r., co przeczy stwierdzeniu, że stan zdrowia od 2002r. pozbawia wnioskodawczynię możliwości uzyskiwania dochodu.
Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez M. M., która przywołała argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W szczególności podniosła rażące naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez błędną ocenę sytuacji materialnej skarżącej i nieuwzględnienie, że spłata należności składkowych mogłaby narazić skarżącą oraz jej najbliższych na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca zarzuciła także wadliwość ustalenia, iż egzekucyjne ściągnięcie należności zaspokoi całości roszczenia..
Skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.
Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn, niż artykułowane przez skarżącego. Na mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie natomiast z treścią art. 83 ust. 4 cytowanej ustawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie nie przysługuje odwołanie, ale prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a także na mocy art. 140 K.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008r. sygn. akt: II GSK 472/07).
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowi z kolei, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z 11 września 2002r. sygn. akt: V SA 2535/01, uchwała NSA z 22 lutego 2007r. sygn. akt: II GPS 2/06, wyrok WSA z 18 lutego 2008r., sygn. akt: V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 7 marca 2005r. sygn. akt: P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 84 ust. 4 u.s.u.s. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczającym jest więc, że pracownik organu jest czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji i podejmuje jakiekolwiek czynności procesowe niezbędne do załatwienia sprawy.
Pracownik wyłączony od udziału w sprawie nie może zatem podejmować czynności procesowych w tej sprawie, z zastrzeżeniem art. 24§4 K.p.a. Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że, podlegał wyłączeniu stanowi podstawę do wznowienia postępowania. (art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.) W realiach rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że przy wydawaniu obu decyzji, t.j. z 6.06.2012 r., jak i z 22.08.2012 r. brała udział ta sama osoba – Z. C. W tej sytuacji w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. (art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.) Wedle art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy o p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.
Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na ten wynik, co determinować musi rozstrzygnięcie zawarte w wyroku. W konsekwencji stwierdzonej wadliwości sąd nie mógł poddać kontroli zaskarżonej decyzji w jej materialnoprawnym aspekcie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną.