Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012r. II FZ 308/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w części oddalającej wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu ww. postanowienia NSA wskazał, że orzekający WSA w Krakowie na poparcie swojego stanowiska o oddaleniu wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu przedstawił tylko jeden argument. Uznał, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak fachowej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodziło zaś w jego ocenie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270) – zwanej dalej "p.p.s.a.",a także art. 6 tej ustawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko takie nie zasługiwało na aprobatę. W uzasadnieniu tego poglądu Sąd wskazał, że podstawą prawną przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, że należy przyznać taką pomoc osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jedynym więc kryterium przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest kryterium sytuacji materialnej. W konsekwencji, w ocenie naczelnego Sądu Administracyjnego, ocenianie prawidłowości dotychczasowych działań strony w postępowaniu w kontekście tej instytucji nie znajduje żadnych podstaw w przepisach będących podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Art. 246 p.p.s.a. uzależnia przyznanie prawa pomocy wyłącznie od szeroko rozumianej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Nie ma w nim mowy o konieczności oceny, czy wnioskujący o pomoc sprawnie porusza się w procedurze sądowej, czy jego wnioski są logiczne, a działania terminowe.
Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wywodził, że skoro ustawodawca przewidział w art. 245 p.p.s.a. możliwość przyznania prawa pomocy także przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i uzależnił jego przyznanie od sytuacji materialnej, nie ograniczając przy tym tego prawa do konkretnej instancji sądowej (do czego w efekcie doprowadziła wykładnia przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu) i nie obwarowując go innymi warunkami, brak podstaw, by sąd administracyjny w procesie stosowania prawa instytucję przewidzianą przez ustawodawcę ograniczał, tak jak to uczynił Sąd pierwszej instancji w tej sprawie.
Sąd w niniejszej sprawie nie rozpatrzył wniosku skarżącej w całości pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., lecz w odniesieniu do jego części - dotyczącej ustanowienia pełnomocnika - kierował się bezpodstawnie okolicznościami nieistotnymi dla sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (a ocenianych przy przyznawaniu zwolnienia od kosztów sądowych) tj. oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą rozwiedzioną na własnym utrzymaniu. Ma dorosłą córkę posiadającą własną rodzinę, zamieszkałą w G. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest emerytura w wysokości 1.265 zł brutto (1.068,25 zł netto). W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie własnościowe o powierzchni 48 m², trzy działki o łącznej powierzchni 46 arów położone na terenie zalewowym os. L. oraz udział we własności działki o powierzchni 12 arów zabudowanej starym domem o powierzchni około 100 m². Od 10 lutego 2010 roku skarżąca jest również współwłaścicielką działki o powierzchni 1.0071 ha zwróconej decyzją Prezydenta Miasta K., porośniętej drzewami i krzewami, bez dojazdu, sklasyfikowanej jako teren rekreacyjno – wypoczynkowy.
Z nieruchomości tych skarżąca nie czerpie żadnych korzyści, a ich sprzedaż jest niemożliwa. J.D. ponosi miesięcznie następujące wydatki: czynsz za mieszkanie 405 zł, energia elektryczna 70 zł, gaz ok. 100 zł, telefon ok. 50 zł, podatek od nieruchomości w wysokości ok. 385 zł kwartalnie. W związku z podeszłym wiekiem (69 lat) i chorobami, na które cierpi (serce, cukrzyca, żylaki, nadciśnienie), skarżąca wydaje ponad 200 zł miesięcznie na lekarstwa. Nie posiada ona oszczędności, ani przedmiotów wartościowych.
Ocena sytuacji majątkowej skarżącej uzasadniała zwolnienie jej od kosztów (opłata sądowa z tytułu wpisu w wysokości 200 zł). Sąd obecnie rozpoznający sprawę wziął pod uwagę, że koszty prowadzenia sprawy, zgodnie z przepisami dotyczącymi doradców podatkowych (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31 poz. 153) w tego typu sprawach wynoszą 240 zł. (§3 ust.1 pkt 2), co uzasadnia analogiczną ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Skarżąca jest osobą starszą i schorowaną, na konieczne leczenie przeznacza znaczną część uzyskiwanych dochodów. Ponosi także wysokie, w stosunku do dochodów, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem. Posiadane nieruchomości ze względu na nieuregulowany stan prawny, bądź niską atrakcyjność ze względu na położenie, nie przynoszą skarżącej wymiernych korzyści.
W takiej sytuacji wygospodarowanie przez skarżącą środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru byłoby zatem dla niej zbyt dużym obciążeniem. Dlatego orzekający przychylił się do wniosku skarżącej o przyznanie pełnomocnika – doradcy podatkowego z urzędu.
Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.