Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 05 sierpnia 2011r. nr [...], w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007rok.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.B. (ur. w 1967 r.) prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną (ur. w 1974 r.) oraz synem (ur. w 1995 r.). Wszystkie trzy osoby mieszkają w mieszkaniu o pow. 34,34 m2 będącym własnością rodziców skarżącego. Wnioskodawca wskazał także, iż nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego konkubina nie uzyskuje dochodów. Decyzją Burmistrza Miasta C. z dnia 02.07.2010 r. został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej jako przedsiębiorca prowadzący działalność pod firmą J.B. "R". Jego miesięczne wydatki wynoszą ok. 2000 zł i obejmują: koszty utrzymania w wysokości 600 zł i spłatę rat kredytowych (Bank Millennium SA – 630 z., Lukas – Bank SA – 380 zł i 200 zł, Sygma Bank SA – 150 zł).
Skarżący wskazał, że powyższe wydatki pokrywane są z pieniędzy, które zostały jej zwrócone z Towarzystwa Budownictwa Społecznego sp. z o.o. w C. w ramach wpłaconej uprzednio "zapłaty partycypacji" w kwocie 43.455,50 zł. w dniu 29 stycznia 2011 r. Nadto skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Z zaświadczenia nr [...] wydanego przez Starostę C. dnia 15.11.2011r. wynika, że samochód J.B. marki Chrysler 300 M został zajęty przez komornika sądowego dnia 07.04.2011r.
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r., Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził miedzy innymi,że przyznanie prawa pomocy winno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, natomiast strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Referendarz sądowy uznał, że złożone przez skarżącego oświadczenia są sprzeczne. We wniosku o przyznanie prawa pomocy(formularz PPF) skarżący stwierdził, że nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej,nie posiada oszczędności,a w następnie nadesłanym piśmie z dnia 21.11.2011r. stwierdza,że jego miesięczne wydatki w kwocie ok.2000 zł pokrywa z sumy zwróconej przez TBS sp. z o.o. w C. Zwrócono także uwagę,że po pierwsze nie wiadomo, ile w chwili obecnej środków pieniężnych znajduje się w jego posiadaniu, po drugie zaś wskazano, że skarżący reguluje na bieżąco miesięcznie kwotę 1 360 zł na spłatę swoich zobowiązań kredytowych.
Referendarz uznał także, że w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przez zobowiązaniami publicznoprawnymi. Dlatego też biorąc pod uwagę wyżej wskazane okoliczności wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił na podstawie art. 246§1pkt1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie p.p.s.a.)
W dniu 13 grudnia 2012 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia Referendarza sądowego. W jego uzasadnieniu podniesiono, że pieniądze ze zwrotu z Towarzystwa Budownictwa Społecznego w C. nie stanowią oszczędności, lecz kredyt służący na pokrycie bieżących potrzeb i innych zobowiązań w latach 2010 – 2011. Obecnie skarżący nie posiada już owych środków finansowych, w związku z czym długi z zaciągniętych kredytów przestał spłacać w październiku 2011r.Obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna,bez prawa do zasiłku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym pkt1) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym pkt 2).
Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe i koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04)
Sąd analizując sytuację majątkową skarżącego i porównując ją do wysokości wpisu od skargi (cały wpis 1998,00 zł) uznał, iż uzasadnione jest w jego przypadku przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia w ¾ wysokości wpisu sądowego. Udzielenie bowiem prawa pomocy w całkowitym zakresie jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe(por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych.
Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Należy także pamiętać,że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu (por. postanowienie z dnia 30 września 2011roku, sygn. akt II FZ 409/11 publ. LEX nr 948952).
Jak wynika natomiast z akt sprawy skarżący na etapie toczącego się wobec niego postępowania podatkowego jak i na etapie złożenia skargi do Sądu był w posiadaniu środków finansowych, które przeznaczał na spłatę bieżących zobowiązań, a więc miał możliwość chociażby w części poczynienia w tym zakresie oszczędności. Ponadto skarżący jest osobą młodą (l.45), nie choruje, a więc w jego przypadku nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające podjęcie pracy i uzyskania dodatkowych środków finansowych. Ponadto na tym etapie postępowania sądowego skarżący nie jest zobligowany do poniesienia dodatkowych kosztów związanych z prowadzeniem swoich spraw przed sądami administracyjnymi poprzez konieczność występowania w jego sprawie profesjonalnego pełnomocnika.
Należy mieć bowiem na uwadze okoliczność, że wynikająca z art. 134§1p.p.s.a. zasada niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Sąd I instancji ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony.
Biorąc pod uwagę powyżej przedstawione okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 244 § 1, art.245, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.