Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 29 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1684/21

Uzasadnienie

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 29 lipca 2020 r. nr 180100/71/4607632020 odmówił A. N. (dalej: Skarżąca) prawa do zwolnienia z opłacenia należności "z tytułu składek za marzec 2020 r.-maj 2020 r."

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 31zo ust. 2 i 4 oraz art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19) i stwierdził, że "We wniosku z 2 kwietnia 2020 r. wnosi Pani o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za 03.2020 - 05.2020 (...). Z uwagi na fakt, że jednocześnie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył Pani deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie spełniła Pani warunku do zwolnienia z opłacania składek za wnioskowane miesiące tj. 03.2020 r. do 05.2020 r. Zatem Zakład odmawia zwolnienia z obowiązku opłacania należności za marzec do maj 2020 r.".

Skarżąca pismem z dnia 17 sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym podniosła, że "Nigdy nie zalegałam z płatnościami wobec ZUS. Dokumenty rozliczam sobie sama nie mam biura rachunkowego które się tym zajmuje. W 2020 roku nie zatrudniałam też pracowników, więc zgodnie z ustawą jestem zwolniona z przesyłania deklaracji rozliczeniowych. I tego też nie robiłam. W związku z tym iż przeszłam na płatność małego ZUS-u to w 2019 roku wysłałam odpowiednie zgłoszenie na czas z odpowiednim kodem, w związku z tym przez 2019 rok byłam na niższej podstawie ZUS. W 2020 roku przeczytałam informację iż osoba która jest już zgłoszona z kodem 059000 i chce nadal korzystać z "małego ZUS-u" nie ma obowiązku wykonywania jakich kol wiek czynności zgłaszających do ZUS.

W związku z wystąpieniem stanem epidemii wywołanym COVID-19 utraciłam możliwości zarobkowania. Prowadzę Działalność pilotów wycieczek i przewodników turystycznych, więc kiedy ogłoszono epidemię i zamknięto szkoły i niektóre zakłady pracy, musiałam się zaopiekować moim małoletnim dzieckiem. Nie maiłam możliwości pracować (zresztą moja działalność miała przestój w ogóle nie pracowałam, nie było klientów). Utraciłam całkowicie dochody, ciągle czekając na poprawę sytuacji w kraju. W związku z COVID-19 zamknięto szkoły i żłobki więc złożyłam wniosek o zasiłek opiekuńczy w związku z COVID-19, niestety mi go odmówiono. Odmowa była przez nie podleganie do ubezpieczenia chorobowego od 01/2020. Składki opłacałam wiec nie wiedziałam o co chodzi dodam iż dokumentacje firmową prowadzę sobie sama. Złożyłam więc wniosek o przywrócenie do chorobowego gdyż nie posiadłam zaległości w składkach. Na początku maja dostała telefon od Pani z ZUS iż muszę dosłać deklarację rozliczeniową za luty co też natychmiast zrobiłam.

Pani potwierdziła mi telefonicznie że wystarczy tylko za luty. Później w lipcu dostałam ponowny telefon że muszę wysłać jednak jeszcze za styczeń 2020 co też zostało zrobione. Widząc jaka jest sytuacja dosłałam jeszcze miesiąc marzec mimo iż nie maiłam obowiązku jej wysyłać i nikt mi też nie przekazał informacji że muszę ją dosłać, zrobiłam to sama dobrowolnie. Od marca moja sytuacja jest bardzo drastyczna utraciłam dochody, nie dostałam też zasiłku opiekuńczego a nie pracowałam w ten czas w ogóle. Przez trudną sytuację materialną złożyłam wniosek do ZUS o umorzenie składek na trzy miesiące za marzec 2020 - maj 2020, które też mi odmówiono. Skoro ustawa zwalnia mnie z obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych to nie rozumiem czemu odmówiono mi zwolnienie ze składek.

Bardzo o proszę o ponowne rozpatrzenie mojej sprawy, gdyż miałam informację iż jestem zwolniona z przesyłania deklaracji rozliczeniowych i dlatego też tego nie rozbiłam. Telefon od Pań i ZUS spowodował wysyłkę deklaracji za luty styczeń oraz marzec 2020r. Bardzo proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej sprawy.".

Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej: Rzecznik) pismem z dnia 19 października 2020 r. nr GDA.1991.2020.AM przedstawił własne stanowisko w sprawie, wniósł o udzielenie informacji przez ZUS w zakresie stanowiska organu co do ewentualnego uchylenia bądź zmiany decyzji z dnia 29 lipca 2020 r.

Pismem z dnia 20 listopada 2020 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie udzielił odpowiedzi Rzecznikowi, w którym podtrzymał stanowisko przedstawione w decyzji z dnia 29 lipca 2020 r.

PZUS decyzją z dnia 7 grudnia 2020 r. 180000/71/539068/2020-RED-MK utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 lipca 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał przepisy art. 31zo ust. 2 i 4 i art. 31zq ust.3 ustawy o COVID-19 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej: K.p.a.) i wskazał, że "Od 1 stycznia 2019 r. pani A. N. podlega ubezpieczeniom korzystając z tzw. "małego ZUS", w którym wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne zależy od wysokości osiąganych przez płatnika przychodów. Od 1 lutego 2020 r. zaczęły obowiązywać nowe zasady korzystania z tzw. "małego ZUS plus", w którym wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne zależy od wysokości osiąganych przez płatnika dochodów. Pani A. N. korzystając w styczniu 2020 r. z "małego ZUS" mogła nadal korzystać z "małego ZUS plus" nie przekazując do ZUS żadnych dokumentów zgłoszeniowych. Zwolnienie z obowiązku złożenia dokumentów zgłoszeniowych nie obejmowało innych obowiązków płatnika, do których należą:

1. - obowiązek przekazania w deklaracji rozliczeniowej bądź w imiennym raporcie miesięcznym informacji o rocznym przychodzie, rocznym dochodzie oraz formach opodatkowania z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz podstawie wymiaru składek (ZUS DRA cz. II bądź ZUS RCA cz. II),
2. - obowiązek przedstawienia na nasze żądanie dokumentów potwierdzających zastosowane przez płatnika w poprzednim roku kalendarzowym formy opodatkowania, wysokość rocznego przychodu i rocznego dochodu z tytułu wykonywania działalności gospodarczej za poprzedni rok kalendarzowy w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania.
3. - Jeśli w związku z korzystaniem z "małego ZUS" w styczniu 2020 r. płatnik przekazał ZUS DRA cz. II bądź ZUS RCA cz. II, to płatnik miał również obowiązek przekazania tych dokumentów w związku z korzystaniem z "małego ZUS plus".

W takim przypadku w roku 2020 r. płatnika obowiązują dwie podstawy wymiaru składek:

1. - ustalona na styczeń 2020 r. oraz
2. - ustalona na okres od lutego do grudnia 2020 roku.

Dokumenty te płatnik powinien przekazać w komplecie z deklaracją ZUS DRA. Osoba ustalająca najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i opłacająca składki wyłącznie za siebie lub osoby z nią współpracujące, jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliła tę podstawę. Ponadto jest zobowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliła najniższą podstawę wymiaru składek.

Z analizy konta pani A. N. jako płatnika składek wynika, że w 2020 roku obowiązują ją dwie podstawy wymiaru składek:

1. - ustalona na styczeń 2020 r. (mały ZUS), oraz
2. - ustalona na okres od lutego do grudnia 2020 r. (mały ZUS plus).

Pani A. N. korzystając z "małego ZUS plus" zobowiązana była do złożenia dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA cz. II za 01.2020 i za 02.2020 w komplecie z deklaracjami ZUS DRA, w terminie za 01.2020 do 10 lutego 2020 r. i za 02.2020 do 10 marca 2020 roku.

Z uwagi na brak tych dokumentów, 5 maja 2020 r. wezwaliśmy panią A. N. do złożenia brakujących dokumentów rozliczeniowych za 02.2020 do teraz oraz zaległych, jak też dokumentów ZUS DRAM i ZUS DRAM cz. II. Jednocześnie poinformowaliśmy płatniczkę, że niezłożenie tych dokumentów spowoduje wymiar składek z urzędu, tj. od podstawy wymiaru składek w wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

6 maja 2020 r. płatniczka złożyła dokumenty rozliczeniowe za 02.2020, a 8 lipca 2020 r. złożyła dokumenty rozliczeniowe za 01.2020.

Zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów należnych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Brak terminowo złożonej deklaracji za 02.2020 uniemożliwił ZUS utworzenie na koncie płatnika składek pani A. N. tzw. "klonu" deklaracji rozliczeniowych za kolejne miesiące 2020 r. Stwierdziliśmy również, że do 30 czerwca 2020 r. na tym koncie płatnika składek brak było deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień, maj 2020 roku. 8 lipca 2020 r. płatniczka złożyła dokumenty rozliczeniowe za 03.2020, a 22 lipca 2020 r. złożyła dokumenty rozliczeniowe za 04.2020 i 05.2020.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdza, że poprzednio wydana decyzja została wydana prawidłowo.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji. Wobec powyższego Zakład odmawia zwolnienia z opłacania należności za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.".

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję PZUS z dnia 7 grudnia 2020 r. Skarżąca powtórzyła argumentację z wniosku o ponowne rozpoznanie i wniosła pozytywne rozpatrzenie sprawy.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Rzecznik pismem z dnia 13 kwietnia 2021 r. nr GDA 1991.2020.AM zawiadomił Sąd o wstąpieniu na prawach przysługujących prokuratorowi do postępowania do toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w niniejszej sprawie i wniósł o uchylenie decyzji z dnia 7 grudnia 2020 r.

Nadto wniósł o doręczanie Mu pism procesowych, zawiadamianie o terminach czynności i posiedzeniach w sprawie, a także doręczanie postanowień oraz wyroków w niniejszym postępowaniu.

W uzasadnieniu pisma Rzecznik stwierdził, że decyzja PZUS narusza obowiązujące przepisy w tym w szczególności przepisy tzw. Konstytucji Biznesu oraz art. 9 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżąca ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Organ złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 4 lipca 2022 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 29 lipca 2022 r., gdyż Skarżąca i PZUS nie odpowiedzieli na zawiadomienie Sądu o możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej a Rzecznik wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa ZUS, którą utrzymano w mocy decyzję z dnia 29 lipca 2020 r., którą odmówiono Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za marzec-maj 2020 r.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o COVID-19, która w art. 31zo ust. 2 i następne przewiduje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek.

Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy).

W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że Skarżąca tego obowiązku nie spełniła, gdyż dokumenty rozliczeniowe za styczeń 2020 r. złożyła po 30 czerwca 2020 r. tj. w dniu 8 lipca 2020 r. Skarżąca w skardze natomiast wykazuje m.in., że została wprowadzona w błąd przez pracownika organu, który stwierdził, że jest zwolniona z przesyłania dokumentów rozliczeniowych.

Zatem w okolicznościach sprawy kwestią sporną jest niedopełnienie przez Skarżącą obowiązku terminowego złożenia dokumentów rozliczeniowych za okres, za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.).

Sąd wskazuje, że przepis art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ (PZUS) do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega między innymi na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 K.p.a., PZUS działając jako organ I instancji nie poinformował Skarżącej nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji, nie wezwał do złożenia dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, wreszcie nie czuwał, aby Skarżąca nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. Sąd intencjonalnie in extenso przytoczył fragment zaskarżonej decyzji, w której PZUS wyjaśniał obowiązki dokumentacyjne płatnika składek, które za każdym razem są inne w zależności od korzystania przez płatnika "z małego ZUS" lub "małego ZUS plus". Zaznaczyć również trzeba, że niektóre obowiązki dokumentacyjne weszły w życie z dniem 1 lutego 2020 r. wraz ze zmianą art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), który dotyczy możliwości płacenia niższych składek na ubezpieczenia społeczne.

Nota bene organ w uzasadnieniu w żaden sposób nie wskazał przepisów, na podstawie których Skarżąca była zobowiązana do złożenia deklaracji, jak również nie wyjaśnił co oznaczają te zwyczajowe nazwy, którymi się posługuje, a nie wynikają z przepisów prawa. Wspomniany przepis art. 18c u.s.u.s. nie posługuje się pojęciem "małego ZUSu" czy "małego ZUSu plus").

Kolejno Sąd wskazuje, że w aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że PZUS podjął starania, by poinformować Skarżąca o braku złożenia deklaracji za styczeń i luty 2020 r. Zdaniem Sądu, jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed dniem 30 czerwca 2020 r., Skarżąca miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymagane deklaracje. PZUS powinien był o to zadbać. Skoro Skarżąca zwróciła się w dniu 2 kwietnia 2020 r. z wnioskiem do ZUS o zwolnienie z opłacania składek za marzec-maj 2020 r., było wystarczająco dużo czasu, by poinformować Skarżącą o braku dokumentów potrzebnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku przed 30 czerwca 2020 r., zwłaszcza, że zgodnie z przepisem art. 12 § 1 K.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

W ocenie Sądu brak działania organu przed dniem 30 czerwca 2020 r. spowodował istotne naruszenie obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W myśl art. 79a § 2 K.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

Naruszenie przepisu art. 79a § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Skarżąca, gdyby organ zastosował powyższy przepis, mogłaby złożyć wymaganą przepisami deklarację DRA.

W drugiej kolejności Sąd, w ślad za stanowiskiem WSA w Krakowie zawartym w prawomocnym wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 903/21 – które to stanowisko Sąd w całości podziela i przyjmuje za własne - zwraca uwagę na obowiązujące od dnia 16 grudnia 2020 r. przepisy art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1. 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
2. 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3. 3) przedawnienia,
4. 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5. 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6. 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
7. - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Co niezwykle istotne, ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to jest 16 grudnia 2020 r., to niewątpliwie obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491).

W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę stanowisko dopuszczające zastosowanie omawianego przepisu w tym okresie zasługuje na aprobatę (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21; w Szczecinie z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 593/21, w Poznaniu z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 160/21 i sygn. akt III SA/Po 162/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1332/21).

Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, tj. dnia 7 grudnia 2020 r., przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez Sąd i organ pomijane.

Przywołana regulacja wyznacza bowiem również kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej.

Podkreślić też zdecydowanie należy, że płatnicy składek nie powinni być traktowani w różny sposób w zależności jedynie od tego, kiedy zostanie złożony wniosek i kiedy zostanie on rozpatrzony tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy też po tej dacie, co ma bezpośrednie znaczenie jeśli chodzi o obowiązki organu pouczania w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych.

Sąd musi mieć i ma na uwadze dobro płatników w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu epidemii. Dlatego przestrzeganie przez organ także zasad wskazanych w K.p.a. i ustawie o COVID-19 powinno być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym skorzystanie ze zwolnienia, nawet jeżeli nie dopełnili oni od razu określonego obowiązku (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 lipca 2020 r., gdyż było to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania przez organ wniosku Skarżącej o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maj 2020 r., z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania z uwagi na to, że Skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca, która zaskarżyła działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżąca w sprawie występowała osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.