Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 06.09.2010r., Nr[...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy M. N. ur. w 1956r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę (I grupa) w wysokości 934 zł. miesięcznie. Po zapłaceniu czynszu za mieszkanie (459,18 zł.) rachunku za energię elektryczną (25 zł.) i raty kredytu (400 zł.) stronie skarżącej pozostaje do dyspozycji kwota 50 zł. miesięcznie. Zmuszona jest więc korzystać z pomocy finansowej rodziny. Jej dochód nie wystarcza bowiem na samodzielne utrzymanie się.
Wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania w T. o pow. 60,5 m2 i dwóch działek o pow. 0,87 ha i 0,37 ha położonych w gminie L., podarowanych przez matkę. Jest też właścicielką sklepu o pow. 24 m2 o nieuregulowanej sytuacji prawnej. Lokal ten nie jest użytkowany od trzech lat. Strona skarżąca zalega też z płatnościami za ten okres.
M. N. nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04)
Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP
Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. M. N. uzyskuje stały miesięczny dochód. Jest też właścicielką mieszkania, dwóch nieruchomości gruntowych i sklepu. Trzeba natomiast zaznaczyć, iż strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r., sygn. akt. OZ 862/04) Zwolnienie M. N. w takich okolicznościach w całości od kosztów sądowych byłoby więc niezasadne.
Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej wziął pod uwagę fakt, iż uzyskiwana przez nią renta nie starcza na samodzielne utrzymanie. Wnioskodawczyni musi korzystać z pomocy finansowej rodziny. Podkreślić też trzeba, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe obejmują natomiast wpis od skargi w wysokości 500 zł. Kwota ta stanowi więc przeszło połowę wysokości otrzymywanego świadczenia, z którego ciężko się utrzymać stronie skarżącej.
Biorąc powyższe pod uwagę orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie wnioskodawczyni w ½ części od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jego możliwościom finansowym. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego.
W związku z tym, na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz.1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.