Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, z dnia 25 września 2007r., sygn. akt I SA/Kr 955/07.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" A. U. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną S. U. ur. w [...] i pobiera emeryturę w wysokości 1.694,00 zł. brutto. Małżonkowie mieszkają w domu o pow. 80 m2 - stanowiącym ich majątek wspólny. Są też właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 1,74 ha.
Ich miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok. 1.600,00 zł i obejmują: wydatki związane z utrzymaniem domu - ok. 400,00 zł, wydatki na lekarstwa – 400,00 zł, wydatki na wyżywienie – 800,00 zł.
Z wniosku wynika nadto, że skarżący nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Zaznaczono dodatkowo, że żona skarżącego nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W terminie do wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia skarżący złożył pismo z dnia [...] grudnia 2008 r. (prośba), w którym prosi o wycofanie wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] września 2008 r. oraz wnosi o ponowne rozpoznanie jego sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
Artykuł art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny.
Pomimo wezwania przez Referendarza sądowego wnioskodawca nie uzupełnił swego wniosku o żadne dokumenty źródłowe, które uprawdopodabniałyby przedstawioną przez niego we wniosku sytuację majątkową. Tymczasem, jak już wspomniano, to skarżącego obciążał ciężar przekonania Sądu o realnej potrzebie skorzystania z pomocy Państwa przy okazji dochodzenia swych praw. W szczególności w swych pismach wnioskodawca nie pokusił się o wyszczególnienie poszczególnych pozycji składających się na określone przez niego w sposób ogólny kategorie "wydatków związanych z utrzymaniem domu", czy też "wydatków na wyżywienie".
W świetle zasad doświadczenia życiowego - nie może bowiem ulegać wątpliwości, że mieszkając w warunkach wiejskich i posiadając gospodarstwo rolne o pewnych zdolnościach produkcyjnych (powierzchnia 1,74 ha pozwala przecież na prowadzenie drobnej działalności wytwórczej) skarżący jest w stanie poczynić pewne oszczędności. Co oczywiste Sąd nie może dokonać w tym względzie żadnych jednoznacznych ustaleń. W oparciu o treść wniosku nie można przy tym również realnie ocenić, czy wszystkie wydatki składające się na poszczególne kategorie wydatków wnioskodawcy w istocie posiadają przymiot koniecznych, tzn. ich poniesienie jest w konkretnych warunkach bytowych nieodzowne. Celowe zatem było skierowane do wnioskodawcy przez Referendarza wezwanie do uzupełnienia wniosku o kopie konkretnych dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono by w sposób przybliżony - z jednej strony poszczególne świadczenia składające się na dochody rodziny wnioskodawcy, z drugiej zaś konkretne wydatki związane z utrzymaniem.
Informacje takie mogłyby rzucić światło na rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy. Sąd wziął pod uwagę także treść pisma z dnia [...] grudnia 2008 r., w którym skarżący nie podniósł żadnych argumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a wręcz przeciwnie poprosił o wycofanie wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] września 2008 r.
W takich okolicznościach – w ocenie Sądu – brak jest przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.