Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 09.10.2015r., nr 17/2015, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów Z.H. jest osobą bezdomną i ma 60 % ubytek słuchu. Korespondencję odbiera pod adresem nieruchomości, której współwłaścicielem jest J.O..
Wnioskodawca otrzymuje emeryturę w wysokości 1 014,54 zł, miesięcznie, netto, która w całości wydawana jest na wyżywienie, lekarstwa i lekarzy. Prowadzone jest w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne w którym należność główna wynosi 13 013,90 zł a odsetki 8368,70 zł.
Strona skarżąca, nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 5000 zł.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Przedmiotowy wniosek wymaga osobnego odniesienia się do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych a osobnego do żądania ustanowienia pełnomocnika.
Zgodnie z art.239 §1 pkt1) lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca złożył skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy,
Takie postępowanie sądowoadministracyjne trzeba niewątpliwie zaliczyć do katalogu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w rozumieniu powołanego przepisu. W związku z tym dalsze prowadzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za zbędne. Zwolnienie w tym zakresie obowiązuje już bowiem z mocy samej ustawy.
W rezultacie więc, rozpatrywanie przedmiotowego wniosku zasadne jest tylko w aspekcie ustanowienia pełnomocnika.
Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma w związku z tym analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 pkt.
2) w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r., sygn. akt. FZ 794/04, postanowienie NSA z dnia 07.03.2012r., sygn. akt I FZ 29/12).
Przedstawiona przez stronę skarżącą sytuacja nie daje natomiast, zdaniem orzekającego, możliwości uiszczenia przez nią kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, bez pogorszenia warunków bytowych. Wnioskodawca utrzymuje tylko niewysoką emeryturę, którą wydaje na wyżywienie, lekarstwa i opłacenie wizyt lekarskich. Nie ma też żadnych oszczędności, z których mógłby opłacić wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. W związku z tym wniosek w zakresie przyznania adwokata należało uznać za zasadny. Nie można bowiem ograniczać prawa do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości.
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) ustanowiono adwokata a w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postępowanie umorzono, na podstawie art. 258 §1 i 2, pkt 7) w zw. z art. 249a w/w ustawy.