Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 18.10.2013r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2007r.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy J.N. ur. w 1964r. prowadzi obecnie gospodarstwo domowe wraz z synem P.N. ur. w 1991r. Wnioskodawca wynajmuje pokój o pow. 16 m2, od byłej żony H.N., wraz z możliwością korzystania z łazienki i kuchni. Mieszkanie żony znajduję się przy ul. P. w T. J.N.obecnie zatrudniony jest na cały etat, z wynagrodzeniem 1750 zł., miesięcznie, brutto (netto 1286 zł.). P.N. nie jest nigdzie zatrudniony.
Wnioskodawca z tytułu opłat przekazuje żonie, co miesiąc, kwotę 75 zł., na leki wydaje ok. 130 zł. a na środki czystości 40 zł., miesięcznie. Nie posiada oszczędności, nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Nie spłaca już też rat pożyczki.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14).
Zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania ma więc zastosowanie w takim przypadku, jak rozpatrywany, kiedy wnioskodawca uzyskuje stałe miesięcznie wynagrodzenie w wysokości 1750 zł., brutto.
Oczywiście stopień partycypacji musi być uzależniony z jednej strony od sytuacji majątkowej strony skarżącej, z drugiej zaś od wysokości należnych kosztów sądowych. Wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wynosi 1767 zł. Stąd też wpis od skargi kasacyjnej, który stanowi koszty sądowe, na obecnym etapie sprawy, wynosi zgodnie z § 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003r., poz. 221, nr 2193 z p. zm.) 883,50 zł. (1767zł.: 2 = 883,50 zł.).
Porównując więc zarobki wnioskodawcy z tą sumą, stwierdzić należy, iż uiszczenie jej jest poza możliwościami płatniczymi strony skarżącej. Dlatego też częściowe zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. jest zasadne, a zarazem adekwatne do jej sytuacji materialnej. Nie obciąża strony skarżącej w całości kosztami sądowymi ale i nie pozbawia jej zupełnie pomocy Państwa.
Zwrócić należy również uwagę, iż w niniejszej sprawie J.N. skorzystał już z przyznania prawa pomocy. WSA w Krakowie dnia 17.06.2014r. zwolnił go z wpisu sądowego od skargi, a dnia 26.01.2015r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie ustanowił dla niego doradę podatkowego. W takich okolicznościach zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w całości stałoby się w konsekwencji przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, a takie rozstrzygnięcie wykraczałoby poza ustawowe ramy tej instytucji. J.N. ma bowiem stałą pracę a syn P.N. jest osobą młodą i dorosłą, zatem nie sposób zakładać, że w przypadku trudności finansowych ojca nie podejmie pracy zarobkowej, nawet tymczasowej, dzięki której wspomoże budżet domowy.
Przedmiotowe rozstrzygnięcie jest więc wyrazem racjonalnego miarkowania możliwości finansowych wnioskodawcy w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne. Stanowi jednocześnie bardzo znaczną pomoc finansową ze strony Skarbu Państwa dla J.N., który jest zobowiązany uiścić tylko 100 zł., czyli najmniejszą wartość wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.).