Uzasadnienie
K. M. (dalej: Strona, Zobowiązany, Skarżący) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS, organ II instancji) z dnia 23 grudnia 2019 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej: NUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia 18 października 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny.
NUS jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Zobowiązanego na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie należności głównej [...] zł. Zawiadomieniem z dnia 13 sierpnia 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia należącej do Zobowiązanego nieruchomości - lokalu mieszkalnego w K. przy ul. [...]. Zawiadomieniem tym wezwano Stronę do zapłaty zaległych należności pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości. Wobec nieuregulowania zaległości, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 6 lutego 2019 r. poinformował Zobowiązanego o tym, że w dniu 15 maca 2019 r. o godz. 13.00 w K. przy ul. [...] rozpocznie się opis i oszacowanie nieruchomości, a zakończy w dniu 9 kwietnia 2019 r. o godz. 12.00 w siedzibie Urzędu Skarbowego [...], poprzez odczytanie sporządzonego protokołu z opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
W zawiadomieniu tym pouczono zobowiązanego o prawie do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania. Zawiadomienie to doręczono Zobowiązanemu w dniu 18 lutego 2019 r.
NUS w dniu 9 kwietnia 2019 r. sporządził protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Tego samego dnia o godz. 12.00 w/w czynność zakończono poprzez odczytanie w/w protokołu. Zobowiązany nie był obecny w czasie wykonywania w/w czynności. Protokół opisu i oszacowania nieruchomości oraz operat szacunkowy organ egzekucyjny wysłał do Zobowiązanego. Przesyłkę nadano w placówce pocztowej w dniu 10 kwietnia 2019 r., a doręczenie jej Zobowiązanemu nastąpiło w dniu 23 kwietnia 2019 r.
Zobowiązany w dniu 29 kwietnia 2019 r. (data nadania) złożył zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów.
NUS postanowieniem z dnia 29 maja 2019 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów, uznając, że zarzuty zostały złożone w ustawowym terminie.
Zobowiązany pismem z dnia 22 czerwca 2019 r. złożył zażalenie na to postanowienie, w którym zarzucił naruszenie:
- - art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.), poprzez przyjęcie, że termin 14 dni liczony jest od dnia doręczenia protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości,
- - art. 58 § 1 K.p.a., poprzez brak przywrócenia terminu pomimo zaistnienia i wykazania przesłanek do wydania orzeczenia o takiej treści,
- - art. 61a § 1 K.p.a., poprzez przyjęcie, że zaistniały podstawy do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Na podstawie tych zarzutów, Zobowiązany wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
DIAS postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2019 r. nr [...] uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji podkreślił, że Zobowiązany co prawda uchybił terminowi do złożenia zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości lecz zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a., w ustawowym terminie złożył o wniosek przywrócenie terminu. Organ egzekucyjny powinien więc merytorycznie rozpatrzyć ten wniosek, a nie odmawiać wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów.
NUS po ponownym rozpoznaniu postanowieniem z dnia 16 października 2019 r. nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów do protokołu opisu oszacowania wartości nieruchomości oraz postanowieniem z dnia 18 października 2019 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów.
Na powyższe postanowienia Zobowiązany, w terminie ustawowym złożył zażalenia, które odrębnie rozpoznał DIAS.
Zobowiązany postanowieniu z dnia 18 października 2019 r. nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości, zarzucił naruszenie przepisu art. 61a §1 K.p.a. w zw. z art. 18 w zw. z art. 110u § 1 u.p.e.a., poprzez odmowę wszczęcia postępowania w zakresie rozpatrzenia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości
Na podstawie tego zarzutu Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów.
DIAS opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 23 grudnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia 18 października 2019 r.
DIAS w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w sprawie nie budzi wątpliwości, że Zobowiązany uchybił terminowi do złożenia zarzutów na opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że opis i oszacowanie wartości nieruchomości zostało zakończone w dniu 9 kwietnia 2019 r. Zobowiązany w dniu 29 kwietnia 2019 r. (data stempla pocztowego) złożył do organu egzekucyjnego zarzuty do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości po upływie ustawowego terminu. Wraz z zarzutami zobowiązany wniósł również wniosek o przywrócenie terminu (art. 58 § 1 i § 2 K.p.a.). Wniosek został rozpatrzony przez organ egzekucyjny odmownie.
DIAS wskazał, że w zaistniałej sytuacji zasadne było wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia w trybie art. 61a § 1 K.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów ze względu na uchybienie terminu do ich wniesienia. Jeżeli na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, w postanowieniu wydanym w trybie 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, po zbadaniu kontekstu sprawy. Przepis art. 61a K.p.a. wskazując na przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania, posługuje się klauzulą generalną innych uzasadnionych przyczyn, do których należy np. tak jak w przedmiotowej sprawie, złożenie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości po upływie terminu do ich złożenia. Uchybienie terminu do złożenia zarzutów, nawet jednodniowe, czyni więc czynność zobowiązanego prawnie nieskuteczną.
Podsumowując DIAS wskazał, że w jego ocenie organ I instancji prawidłowo zastosował art. 61a K.p.a. w niniejszej sprawie, odmawiając wszczęcia postępowania, gdyż zarzuty zostały złożone po ustawowym terminie.
Na powyższe postanowienie Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając postanowieniu naruszenie:
- 1. art. 61a § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji w której nie było obiektywnych podstaw do utrzymania w mocy postanowienia wydanego przez organ I instancji wskazującego na zaistnienie podstaw do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania;
- 2. art. 58 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak przywrócenia terminu pomimo zaistnienia i wykazania przesłanek do wydania orzeczenia o takiej treści.
Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia DIAS wraz z poprzedzającym go postanowieniem NUS.
Skarżący uzasadniając zarzut sformułowany w pkt 1 wskazał, że stosownie do art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolei zgodnie z art. 138. § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. organ odwoławczy wydaje postanowienie, w którym utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie. Wydanie decyzji (odpowiednio postanowienia) utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji jest możliwe wtedy, gdy organ odwoławczy uznaje prawidłowość rozstrzygnięcia organu niższej instancji. Dokonując takiej oceny organ odwoławczy powinien brać pod uwagę nie tylko zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, ale także powinien dokonać jego oceny pod kątem kryterium celowości i słuszności.
W przypadku rozpatrywanego postanowienia DIAS wydając zaskarżone postanowienie potwierdził, że NUS zasadnie odmówił merytorycznego rozpatrzenia zarzutów do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, z uwagi na wniesienie zarzutów z przekroczeniem 14 dniowego terminu do ich wniesienia (art. 110u § 1 u.p.e.a.).
Skarżący uzasadniając zarzut sformułowany w pkt 2 przywołał treść przepisu art. 58 § 1 K.p.a. i wskazał, że jedną z koniecznych przesłanek przywrócenia terminu jest to, aby zainteresowany żądający przywrócenia terminu uprawdopodobnił okoliczność braku ponoszenia winy w niedokonaniu czynności w terminie przewidzianym w przepisach prawa. Oznacza to, że zainteresowany powinien uwiarygodnić brak swojej winy, czyli powinien uwiarygodnić argumentacją swoją staranność oraz okoliczność, że przeszkoda była niezależna od niego. Zainteresowany nie może dopuścić się nawet lekkiego niedbalstwa, zaś jego zachowanie powinno cechować się dochowaniem należytej staranności.
W ocenie Skarżącego niedbalstwo zaś oznacza brak dochowania należytej staranności w danych warunkach, a zatem postępowanie inne niż oczekiwane przez normy prawne. Jednakże aby móc mówić o wystąpieniu niedbalstwa konieczne będzie uprzednie określenie na czym właściwe zachowanie jednostki w danym wypadku powinno polegać. Z uwagi na analizowaną materię prawa administracyjnego, koniecznym jest aby wzorzec postępowania był określony w przepisach lub co najmniej w ukształtowanym orzecznictwie sądowym.
Skarżący zauważył, że zrekonstruowany przez organ I instancji i zaaprobowany przez DIAS wzorzec postępowania, zgodnie z którym strona postępowania powinna odbierać korespondencję w każdej sytuacji niemalże natychmiast, bez zważania na zasadę tzw. podwójnego awizowania, nie ma podstaw prawnych. Nawet jeżeli taka zasada dałaby się zrekonstruować na gruncie przepisów K.p.a., to jej praktyczne zastosowanie musiałoby uwzględniać następujące okoliczności:
- - strona musiałaby być poinformowana o tym, że oczekuje na nią korespondencja urzędowa w określonym postępowaniu; należy w tym miejscu zauważyć, że obecnie obowiązujące przepisy i zasady doręczeń stronie postępowania dokumentów w formie pisemnej nie pozwalają na poinformowanie zainteresowanego, od kogo i o jakiej treści dokument oczekuje na odebranie;
- - strona musiałaby mieć realną możliwość odebrania dokumentu niezwłocznie, tzn. niezależnie od sytuacji osobistej.
Żaden przepis K.p.a. nie nakłada na stronę obowiązku odbioru korespondencji wcześniej niż w związku z upływem terminu tzw. podwójnego awizowania, ani nie stanowi podstawy do wcześniejszego poinformowania jej o treści (pilnej) korespondencji, która powinna być odebrana we wcześniejszym terminie. Z tego powodu nie jest uzasadnione czynienie zarzutu Skarżącemu, że nie odebrał on korespondencji wcześniej, skoro żaden przepis go do tego nie zobowiązywał oraz nie wiedział on, że może na niego oczekiwać korespondencja urzędowa. W niektórych sprawach, wymagających szczególnej staranności, organy podatkowe niekiedy komunikują się bezpośrednio z pełnomocnikiem lub stroną w związku z faktem przesłania (drogą tradycyjną jak i na platformę ePUAP) ważnego rozstrzygnięcia np. decyzji określającej podstawę opodatkowania w VAT za kilka okresów. Taka praktyka, choć nie ma bezpośredniego umocowania w przepisach, realizuje normę zawartą w art. 12 § 1 K.p.a. przyspieszając de facto tok postępowania i wymiany korespondencji a także realizując zasadę zaufania.
Skarżący zauważył, że nie było wykluczone podjęcie chociażby próby kontaktu z nim i ostrzeżenie o nadchodzącej ważnej korespondencji, czego jednak NUS nie uczynił. Skarżący dodatkowo podniósł, że nie można z góry zakładać, że dana czynność jest dokonana przez organ zawsze w terminie i termin na jej wykonanie nigdy nie ulega przesunięciu. Powszechną bowiem praktyką w postępowaniach podatkowych jest wyznaczanie nowego terminu zakończenia sprawy, w związku z czym organ podatkowy nie wydający rozstrzygnięcia w terminie przewidzianym w przepisach nie jest w zwłoce. Z kolei strona aż do momentu odbioru odpowiedniego zawiadomienia nie ma informacji o tym, że termin załatwienia jej sprawy uległ przesunięciu.
Skarżący zwrócił uwagę na obowiązek organów prowadzących postępowanie w zakresie podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia okoliczności niezbędnych do ustalenia zasadności przywrócenia uchybionego terminu lub odmowy jego przywrócenia. Organ prowadzący postępowanie powinien zweryfikować wiarygodność podanych powodów usprawiedliwiających niezachowanie terminu do dokonania czynności. Skarżący uważa, że podjęcie próby wyjaśnienia tych okoliczności byłoby zrealizowaniem zasady zawartej w art. 7 K.p.a. Jednocześnie zdaniem Skarżącego należy dostrzec, że zarówno organ I instancji jak i DIAS nie podjęli w tym zakresie żadnych kroków i oparli się wyłącznie na materiale zgromadzonym już w aktach. W tych okolicznościach nie jest usprawiedliwiony zarzut niedbalstwa, który w ocenie NUS oraz DIAS stanowił punkt wyjścia do wydania kwestionowanych w sprawie postanowień. Skoro bowiem Skarżący nie zachował się niedbale i nie naruszył żadnej z norm postępowania, to żądanie przywrócenia uchybionego terminu powinno być uwzględnione.
Natomiast postawienie zarzutu niedbalstwa byłoby uzasadnione tylko w razie podjęcia próby wyjaśnienia okoliczności uchybienia terminowi i potwierdzenia w toku postępowania, że Skarżący co najmniej nie podał wiarygodnej przyczyny uchybienia terminowi dokonania czynności.
W odpowiedzi na skargę DIAS uznał stawiane zarzuty za bezpodstawne. Wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem skargi jest postanowienie DIAS z 23 grudnia 2019 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie NUS z 18 października 2019 r., nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości położonej w K..
Należy zauważyć, że w skardze oprócz zarzutów związanych z powyższymi postanowieniami Skarżący sformułował zarzut dotyczący postanowienia DIAS z dnia 23 grudnia nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie NUS z dnia 16 października 2019 r. nr [...] o odmowie przywrócenia Skarżącemu terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości położonej w K. (zarzut nr [...]). Zarzut ten Sąd rozpoznał w sprawie Skarżącego o sygn. akt I SA/Kr 274/19, w której zostały poddane kontroli Sądu przywołane powyżej postanowienia. W sprawie o sygn. akt I SA/Kr 274/19 Sąd oddalił skargę.
Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, wydanego na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienia nie naruszają prawa.
Oceniając kwestię uchybienia terminu do wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości należy w pierwszej kolejności odnieść się do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Sąd wskazuje, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły postanowienie art. 110u § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. za podstawowe rozwiązanie normatywne, którego zastosowanie determinowało kierunek załatwienia sprawy Skarżącego. Przepis ten przesądza mianowicie o tym, że zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego, w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Brzmienie przywołanej normy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, termin na złożenie zarzutów wynosi 14 dni i liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu, chociażby np. doręczenia protokołu z tej czynności. Trzeba bowiem zaznaczyć, że w myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a. Z kolei zgodnie z art. 57 § 1 K.p.a., jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu.
Z kolei w § 5 powołanego przepisu ustawodawca wskazał zdarzenia mające wpływ na zachowanie terminu, stwierdzając w pkt 5, że termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego.
Nie ulega więc wątpliwości, że w niniejszej sprawie ukończenie przedmiotowej czynności nastąpiło z chwilą sporządzenia protokołu z opisu i oszacowania nieruchomości, tj. w dniu 9 kwietnia 2019 r., tak więc czternastodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął Skarżącemu z dniem 23 kwietnia 2019 r. Co ważne, analiza akt dowodzi, że organ egzekucyjny nie naruszył zasad procedowania, w szczególności zasady informowania stron wyrażonej w art. 9 K.p.a., która z racji treści art. 18 u.p.e.a. w administracji ma również zastosowanie w tej sprawie. Należy bowiem mieć na względzie następujące, wymienione poniżej fakty.
W zawiadomieniu z 6 lutego 2019 r., organ egzekucyjny zawarł wszystkie istotne informacje. Organ precyzyjnie zawiadomił strony o terminie rozpoczęcia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wyznaczonym na dzień 15 marca 2019 r. o godzinie 13.00 w K. przy ul. [...], jak również o terminie zakończenia tej czynności, wyznaczonym na dzień 9 kwietnia 2019 r. o godzinie 12.00 w siedzibie Urzędu Skarbowego [...]. Zawiadomienie zawierało pouczenie o prawie i terminie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W sposób jednoznaczny poinformował, że stawiennictwo stron nie jest obowiązkowe, zaś niestawiennictwo nie wstrzymuje dokonania powyższej czynności. Zawiadomienie to doręczono Skarżącemu 18 lutego 2019 r., to jest na ponad trzy tygodnie przed planowaną czynnością. Wniesienie zatem zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w dniu 29 kwietnia 2019 r., czyli 6 dni po terminie określonym w art. 110u § 1 u.p.e.a, bezspornie nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu do skutecznego dokonania tej czynności. Ta okoliczność wykluczała zaś możliwość merytorycznego rozpatrzenia przez organy zarzutów Strony.
NUS reagując na wykazane spóźnienie się Skarżącego z wniesieniem zarzutów, zastosował wynikającą z art. 61a § 1 K.p.a. konstrukcję odmowy wszczęcia postępowania. Podstawy prawne odmowy zostały zaakceptowane przez DIAS.
Sąd zauważa, że w razie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości zajętych nieruchomości po terminie przewidzianym w art. 110u § 1 u.p.e.a., ustawa ta nie przewiduje jakie rozstrzygnięcie w takiej sytuacji winien podjąć organ egzekucyjny.
Przyznać przy tym należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite, co do określenia w jakiej formie należy rozstrzygać zarzuty wniesione po terminie. Z jednej strony przyjmuje się, że powinno się wówczas odmówić uwzględnienia zarzutu (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1342/13; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), bądź pozostawić zarzuty bez rozpoznania (por wyroki WSA w Łodzi z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 209/16 i sygn. akt III SA/Łd 252/16; wyrok WSA w Opolu z 18 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Op 484/14). Wśród możliwych rozstrzygnięć w przedmiocie zarzutów można także wymienić: umorzenie postępowanie w przedmiocie zarzutów (por. wyroki NSA: z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 712/99 i z dnia 8 lutego 1994 r., sygn. akt SA/Wr 1463/93), albo nieuwzględnienie zarzutów z powodu ich wniesienia po upływie terminu (por. wyrok NSA z dnia 1 października 1999 r., sygn. akt I SA/Lu 722/98; wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 19/08).
Sądy administracyjne akceptują również tego typu rozstrzygnięcia jak: odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny I instancji w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia (por. wyrok WSA w Gdańsku: z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1017/13 i z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 173/19). Wprawdzie niektóre z orzeczeń zapadły w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, jednakże na zasadzie analogii można je odnieść do niniejszej sprawy, bowiem w zakresie wniesienia zarzutów egzekucyjnych po terminie, ustawa również nie zawiera przepisów wskazujących na sposób i formę rozstrzygnięcia.
We wszystkich tych przypadkach podkreśla się jednak, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. Możliwość taką dopuścił legislator również w art. 61a § 1 K.p.a., między innymi w sytuacji, gdy postępowanie nie może być wszczęte z każdej uzasadnionej przyczyny. Takiej uzasadnionej przyczyny upatrują organy właśnie w fakcie uchybienia terminowi, zakreślonemu na wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania.
Zdaniem Sadu rozpatrującego niniejszą sprawę z taką oceną można się zgodzić, gdyż jej bezpośrednim skutkiem było wyłączenie dopuszczalności merytorycznego zbadania zasadności zarzutów. Jakkolwiek w ocenie Sądu bardziej właściwą formą byłoby stwierdzenie przez organy uchybienia terminu, konsekwencja byłaby identyczna. W sytuacji, gdy organ stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 K.p.a. Przepis ten stanowi o obowiązku stwierdzenia w takim przypadku, postanowieniem (mającym walor postanowienia ostatecznego) uchybienia przez stronę terminu do wniesienia odwołania. Norma prawna wynikająca z art. 134 K.p.a. ma charakter imperatywny. Wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest obowiązkiem organu odwoławczego w każdym przypadku, gdy takie uchybienie ma miejsce.
Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej wystąpienia organ nie ma innej możliwości, niż wydanie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Organ nie może bowiem w takiej sytuacji przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, lecz ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 K.p.a.
Wobec braku jednoznacznej regulacji w powyższym zakresie w u.p.e.a., Sąd uznał, że organy prawidłowo przyjęły jeden z dopuszczalnych sposobów zastosowania przepisów w zaistniałym stanie faktycznym. Ostatecznie wykorzystanie tej, czy innej instytucji kończącej postępowanie z powodów formalnych, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, ani na uprawnienia Skarżącego do weryfikowania rozstrzygnięć podjętych w niniejszej sprawie.
Reasumując Sąd wskazuje, że poddane kontroli sądowej postanowienia czynią również zadość wymogom postawionym przez ustawodawcę w art. 107 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W uzasadnieniach postanowień, poza przytoczeniem właściwych przepisów prawa, opisano stan faktyczny i odniesiono go do wskazanych norm prawnych.
Sąd nie stwierdził zatem podnoszonego w skardze naruszenia przepisów art. 61a §1 K.p.a. uzasadniającego zdaniem Skarżącego uchylenie zaskarżonych postanowień. Sąd nie stwierdził też uchybień przepisom postępowania czy prawa materialnego, które obowiązany byłby wziąć pod uwagę z urzędu z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a.
Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za niezasadne i nie stwierdzając naruszenia prawa mającego lub mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.