Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. A. Z. (zwany dalej też Skarżącym lub Wnioskodawcą) w związku toczącym się postępowaniem w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wniósł o umorzenie dotychczasowych odsetek oraz o wstrzymanie naliczania dalszych odsetek motywując wniosek ciężką sytuacją majątkową. Wnioskodawca następnie w odpowiedzi na wezwanie Z. sprecyzował, iż wnioskuje o udzielenie pomocy de minimis. Skarżący przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 24 września 2018 roku, wszelkie niezbędne formularze dotyczące ubiegania się o pomoc de minimis oraz zaświadczenia o otrzymywanej pomocy de minimis za okres 2 lat.
Decyzją z dnia [...]czerwca 2019 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Ł, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365), odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w kwocie 648,00 zł w tym na:
ubezpieczenia społeczne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 460,00 zł, liczonych na [...]sierpnia 2018 r. ubezpieczenie zdrowotne - za okres od maja 2017 r. do stycznia 2018 r. w kwocie 188,00 zł, liczonych na [...]sierpnia 2018 r.
Organ uzasadnił swoją decyzję okolicznością braku wystąpienia w sposób bezsporny którejkolwiek z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w ujęciu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako u.s.u.s.), a nadto nie wykazaniem przez wnioskodawcę – w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s – że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną lub zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i zapewnienia egzystencji rodzinie wnioskodawcy.
Wyżej wymieniona decyzja Z. została objęta wnioskiem A. Z. z dnia [...] lipca 2019 roku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Zakład. W treści wniosku podniesiono zarzut błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, iż Wnioskodawca złożył wniosek o kredyt, z którego zamierza spłacić zaległe należności przysługujące Z. błędnym ustaleniu daty rozpoczęcia działalności oraz błędnym ustaleniu obecnej sytuacji majątkowej Skarżącego. Wnioskodawca ponadto podkreślił, iż wnioskował o udzielenie pomocy de minimis, co nie zostało przez organ rozpatrzone. W końcowej części wniosku dodał, iż nie zgadza się z odmową umorzenia zaległości.
Rozpoznając ponownie sprawę wnioskodawcy Z Oddział w B. decyzją z dnia [...] października 2019 roku Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Z. l Oddział w Ł.z [...] czerwca 2019 r. nr [...]o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.
Z. wskazał m.in., iż jak wynika z zadeklarowanych przez Wnioskodawcę informacji, prowadził on działalność od 1992r, i od tego okresu figuruje jako płatnik składek i do 2017 roku nie zalegał z płatnością składek. W roku 2018 Wnioskodawca zawiesił działalność z uwagi na wysokie koszty składek, których nie był w stanie uiszczać z uwagi na chorobę, która pojawiła się w październiku 2014 roku. W 2017 roku uzyskał dochód w kwocie 4211 zł, zaś w roku 2018 nie wykazał zarobków. Wnioskodawca nie pracuje zarobkowo ani nie otrzymuje zasiłków czy też nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką W. Z. która uzyskuje dochód w wysokości kwoty 998,14 zł netto. Małżonkowie ponoszą stałe wydatki miesięczne w wysokości 200zł tytułem utrzymania, opłaty eksploatacyjne w wysokości 400 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 600 zł. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych oraz wierzytelności.
W związku ze złożonym przez wnioskodawcę wnioskiem o udzielenie pomocy de minimis organ rozważył przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE C83 z dnia 30.03.2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż wsparcie może zostać uznane za pomoc publiczną w sytuacji łącznego spełnienia warunków z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 869 ze zm.) należności z tytułu składek stanowią środki publiczne, ponadto umorzenie ma charakter indywidualny, a decyzja w tym zakresie jest zależna od organu co oznacza iż wsparcie udzielone w tym zakresie przedsiębiorcy ma charakter uprzywilejowujący względem innych przedsiębiorstwo. Organ wskazał, że wsparcie udzielone w tej sytuacji przedsiębiorcy jest korzystniejsze od warunków jakie mógłby on uzyskać w warunkach rynkowych. Końcowo organ ustalił, iż udzielone wsparcie nie zakłócałoby ani nie groziłoby zakłóceniem konkurencji i nie wpływałoby na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej, ponieważ Wnioskodawca zawiesił w styczniu 2018 roku działalność, która stanowiła świadczenie usług na rynku ogólnopolskim.
Udzielenie pomocy de minimis możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy łączna wartość udzielonej pomocy beneficjentowi nie przekroczyła 200 tysięcy euro w okresie 3 lat budżetowych. Na podstawie przedłożonej dokumentacji organ ustalił, iż ewentualnie udzielona pomoc nie przekroczyłaby dozwolonego ustalonego pułapu.
W dalszej części organ przeszedł do analizy przesłanki umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., która wskazuje na całkowitą nieściągalność należności. Zakład wyjaśnił, iż przesłankę tę należy dekodować z art. 28 us. 3 pkt 1-6, który stanowi katalog zamknięty sytuacji, w których można stwierdzić, iż należności są całkowicie nieściągalne. W ocenie organu, w niniejszym postępowaniu nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, iż dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych wobec płatnika składek nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności.
Następnie Zakład przeszedł do analizy szczegółowych zasad umarzania należności wynikających z zaległych, nieopłaconych składek. Zasady te wynikają z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, póz. 1365). Zakład wyjaśnił, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem umorzenie zaległości i odstąpienie od egzekwowania od zobowiązanego zapłaty ma charakter zupełnie wyjątkowy. Podkreślił, iż samo wykazanie uciążliwości i trudności w zapłacie należności nie jest wystarczające.
Organ ustalił, iż zadłużenie nie wynika z klęski żywiołowej czy też innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie zachodziła również okoliczność z pkt 3 dotycząca przewlekłej choroby zobowiązanego lub jego członka rodziny. Zakład rozważył szerzej natomiast przesłankę z pkt 1 zgodnie, z którym opłacenie należności doprowadziłoby do pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych rodziny. W ocenie ZUS, sytuacja ta nie miała miejsca. Organ wskazał, iż wnioskodawca w sposób niedostateczny wykazał, iż opłacenie składek doprowadziłoby do uniemożliwienia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Wydatki przedstawione przez płatnika przewyższały dochód jaki zadeklarował zobowiązany, co w ocenie organu podważało wiarygodność wskazanego dochodu oraz oświadczenia o nieotrzymywaniu pomocy z innych źródeł. Zakład podkreślił, iż prowadzenie działalności zawsze wiąże się z ryzykiem ciążącym na przedsiębiorcy, a opłacanie składek powinno być priorytetem. W ocenie organu obecna sytuacja materialna zobowiązanego stanowi jego świadomy wybór – sam mimo możliwości nie podejmuje dodatkowe zatrudnienia, co Zakład uznał za celowe działanie mające doprowadzić do umorzenia należności wynikających z zaległych składek. Wydatki ponoszone przez Wnioskodawcę nie stanowią nadzwyczajnych wydatków, a koszty ponoszone przez ogół społeczeństwa, co nie może uzasadniać zastosowania instytucji umorzenia zaległych składek.
Z tych powodów ZUS stwierdził, że poprzednio wydana decyzja była prawidłowa, gdyż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, określone w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
W skardze na powyższą decyzję Z. z dnia [...] grudnia 2019 roku A. Z. podniósł, że się z nią nie zgadza. Podkreślił, iż nie deklarował możliwości spłaty zadłużenia, a we wniosku wskazał, iż ubiega się o umorzenie zaległości w ramach pomocy de minimis. Ponadto Skarżący wskazał, iż nie została wskazana podstawa prawna odmowy umorzenia zaległości, a Zakład oparł się na błędnych ustaleniach faktycznych podczas wydawania decyzji. Autor skargi wskazał, iż organ błędnie ustalił, iż jest on mikroprzedsiębiorcą w sytuacji kiedy od stycznia 2018 roku nie prowadzi on działalności gospodarczej. Skarżący podkreślił, iż nie rozumie dlaczego analizując sytuację majątkową zobowiązanego organ podkreślił, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną jednakże nie wziął pod uwagę jej sytuacji majątkowej. Ponadto autor skargi wskazał, iż przepisy, które wskazuje organ nie wyjaśniają pojęcia "zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".
Powyższa skarga została następnie uzupełniona przez pełnomocnika Skarżącego. W treści pisma z [...] lipca 2020 roku podtrzymał on stanowisko wyrażone przez A. Z. Sprecyzował on podniesione przez Skarżącego zarzuty wskazując, iż zaskarżonej decyzji zarzuca naruszenie:
- art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. przez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego w sprawie w zakresie sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego i jego rodziny,
- § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Dz. U. Nr 141, póz. 1365 (dalej: rozporządzenie) w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz. U. z 2020 r. póz. 266 z późn. zm. (dalej: ustawa) przez niewłaściwe zastosowanie, ponieważ organ zastosował te przepisy w niewłaściwie ustalonym stanie faktycznym i również w pewnym zakresie nie przeprowadził postępowania w sprawie ustalenia zadłużenia płatnika z tytułu składek, które to postępowanie winno poprzedzać decyzję w sprawie umorzenia zadłużenia;
- art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł na podstawie art. 145 par. l pkt l lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazano, iż organ nie dokonał wnikliwej analizy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącego i jego rodziny w sytuacji zapłaty zaległości składek, tj. okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, jak również nie zwrócił wystarczającej uwagi na dolegliwości chorobowe Skarżącego, które Skarżący sygnalizował w postępowaniu administracyjnym. Nie zbadano, jaki charakter mają te dolegliwości, a także czy mają wpływ na możliwości zarobkowe skarżącego i czy noszą znamiona choroby przewlekłej. Ponadto w treści uzasadnienia decyzji organu II instancji wprost wskazano, że dla Zakładu sytuacja zobowiązanego jest niejasna, co nie przeszkodziło organowi w stwierdzeniu jaka była sytuacja Skarżącego i rozwodzeniu się nad tym, czy ta sytuacja ma charakter trwały, a także czy Skarżący może polepszyć swoją sytuacją finansową. Podkreślono również, że § 3 ust. l pkt 1 rozporządzenia MGPiPS nie wskazuje, że zła sytuacja materialna osoby musi mieć charakter trwały.
Ponadto Skarżący wskazał, iż organ zaniechał ustalenia jakiego rodzaju choroba dotknęła Skarżącego. Zakład zaniechał wezwania A. Z. do przedłożenia dalszej dokumentacji medycznej stwierdzając jedynie, że choroba ta nie miała znaczenia dla umorzenia składek w sytuacji gdy nie posiadał odpowiedniej wiedzy by dokonać takiego stwierdzenia. Dodatkowo zaznaczono, że w przekazanych Sądowi aktach sprawy administracyjnej brakuje karty informacyjnej leczenia szpitalnego O. w K. z pobytu od dnia [...] do [...] lipca 2014 r., nie ma też wniosku Skarżonego z dnia [...].06.2018 r., do którego załączone były dokumenty lekarskie - a na te dokumenty powołuje się Organ. W ocenie Skarżącego akta sprawy administracyjnej wydają się niekompletne.
Skarżący podkreślił, iż uznaniowość decyzji o umorzeniu zaległości publicznoprawnej nie zwalnia Organu od obowiązku prowadzenie postępowania wyjaśniającego. Decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego nie może być decyzją dowolną, lecz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy czego w ocenie Skarżącego w niniejszej sprawie zabrakło.
W odpowiedzi na skargę Z. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a decyzja nie została obarczona wadą prawną, która skutkowałaby jej uchyleniem. Zakład wskazał, iż umorzenie należności było niemożliwe zarówno z uwagi na niespełnienie ustawowych przesłanek jak i z uwagi na społeczną sprawiedliwość.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zakres działania sądów administracyjnych określa art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji w tym m.in. kontrolę wydanych decyzji administracyjnych. Sądy dokonują kontroli weryfikując zgodność z prawem zaskarżonych decyzji poprzez sprawdzenie prawidłowości stosowania przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) – dalej p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ustalenia, że dany akt jest objęty nieważnością a także w sytuacji gdy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).
Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja z dnia [...] października 2019 roku jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...]czerwca 2019 roku nie odpowiadają prawu i powodują konieczność ich wyeliminowania z porządku prawnego.
Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Z. Oddział w B. którą utrzymano w mocy decyzję Z. Oddział w Ł. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu odsetek przypadających od zaległych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż Skarżący wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018 roku wnioskował o umorzenie należności wynikających z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis. Podkreślenia wymaga, iż ZUS przy pierwszym rozpoznaniu wniosku skarżącego nie odniósł się w żaden sposób do przesłanek udzielenia pomocy de minimis. Organ I instancji pominął wniosek płatnika w tym zakresie przechodząc od razu do analizy przesłanek z ustawy z dnia [...] października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r., poz. 300 z późn. zm.) – dalej jako u.s.u.s., a następnie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., poz. 1365) – dalej jako rozporządzenie MGPiPS. Sąd dostrzegł, iż ZUS przy drugim rozpozpozniu wniosku podjął próbę przeanalizowania przesłanek udzielenia pomocy de minimis na gruncie obowiązującego prawa wspólnotowego jednakże ocena czy doszło do realizacji przesłanek, a także stanowisko dotyczące możliwości udzielenia pomocy de minimis zostało przedstawione w sposób niejasny. W ocenie Sądu niemożliwe jest odczytanie stanowiska organu w zakresie możliwości udzielenia pomocy de minimis, gdyż zostało ono przedstawione w sposób niegramatyczny, uniemożliwiający ustalenie jakie końcowe stanowisko / konkluzję wyraził organ we wspomnianym zakresie. Mimo iż Zakład przy ponownym rozpoznaniu wniosku dostrzegł, iż Skarżący wnioskował o udzielenie pomocy de minimis nie można uznać dokonanej przez niego analizy, a następnie jego nieczytelnego stanowiska za sanowanie uchybienia dokonanego przez Z. Oddział w Ł., który tego wniosku w ogóle nie dostrzegł.
Podkreślenia wymaga, iż organ wydając decyzję powinien działać zgodnie z podstawowymi zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz 2096 z późn. zm.) – dalej jako k.p.a., postępowanie prowadzone przed organami administracyjnymi jest dwuinstancyjne. Działanie Z. Oddział w Ł. nie może być sanowane przez czynności podjęte przez Z. Oddział w B. nie tylko z uwagi na nieczytelność i lakoniczność stanowiska przedstawionego przez organ ale również z uwagi na wagę uchybienia jakiego dopuściły się organy. Wskazać należy, iż mimo iż w realiach niniejszej sprawy nie mamy do czynienia z dwuinstancyjnością sensu stricto związaną z przekazaniem sprawy organowi wyższego rzędu to jednak postępowanie toczące się przed Z. charakteryzuje się możliwością skierowania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez organ (względna dewolutywność środka zaskarżenia). Działanie organów doprowadziło do sytuacji, w której Skarżący korzystając z prawa do ponownego rozpoznania sprawy został pozbawionej możliwości rozpoznania wniosku o udzielnie pomocy de minimis dwukrotnie co w ocenie Sądu stanowi poważne uchybienie mogący mieć wpływ na końcowy wynik sprawy.
Kolejną sporną kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie czy w przypadku gdy w ocenie organów Skarżącemu nie przysługiwało prawo do pomocy de minimis był on uprawniony do uzyskania umorzenia zaległości na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia MGPiPS.
Przepisem umożliwiającym umorzenie zaległości wynikających z nieopłaconych składek jest art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wskazujący na całkowitą nieściągalność należności. Znaczenie tego pojęcia należy odczytywać w związku z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., który stanowi katalog zamknięty sytuacji, w których można stwierdzić, iż należności są całkowicie nieściągalne. Nie można mówić o realizacji żadnej z przesłanek – niewątpliwie zobowiązany żyje (pkt 1), z przedłożonych do akt dokumentów wynika, iż nie składał on wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2, 4b), jego działalność pozostaje od stycznia 2018 roku zawieszona i nie doszło do jej wyrejestrowania (pkt 3). Ponadto nie było prowadzone wobec niego postępowanie likwidacyjne (pkt 4) co ustalił Sąd na podstawie akt sprawy. Wysokość dochodzonych odsetek za zwłokę przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a), a w ocenie Sądu niemożliwe jest jednoznaczne ustalenie czy w postępowaniu egzekucyjnym możliwe jest uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Wskazać należy również, że wobec płatnika nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne co uniemożliwia stwierdzenie, iż zobowiązany nie posiada majątku, z którego możliwa by była egzekucja należności (pkt 5).
W ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności i w tym zakresie Sąd podziela stanowisko organu, które zostało oparte na informacjach i wiarygodnych dokumentach, które nie budziły wątpliwości.
W tej sytuacji konieczne było rozważenie przepisów szczególnych dotyczące możliwości umorzenia zaległości w sytuacji gdy nie zaistniała całkowita nieściągalność należności. Przesłanki umożliwiające umorzenie należności znajdują się w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w treści § 3 wydanego na tej podstawie rozporządzenia MGPiPS. Stanowią one katalog zamknięty – możliwe jest umorzenie należności w sytuacji gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); zobowiązany poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); powstała przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).
Podkreślić należy, iż decyzja organu dotycząca umorzenia zaległości jest decyzją uznaniową i to ostatecznie od organu zależy czy uzna, iż umorzenie zaległości będzie w sprawie celowe.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż Skarżący nie ucierpiał z powodu klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, dlatego też nie można mówić o realizacji przesłanki z pkt.
- Odnosząc się do przesłanki wskazanej w pkt 3 podkreślić należy, iż w ocenie Sądu nie zostało udowodnione jej zrealizowanie się. Wskazać należy, iż ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy – to ona powinna wykazać, że doszło do spełnienia przesłanki umożliwiającej umorzenie posiadanych przez nią zaległości. Oceniając działalność organów w zakresie weryfikacji spełnienia przez płatnika przesłanki z pkt 2 i pkt 3 należy uznać za prawidłową.
Przechodząc do weryfikacji czy w niniejszym postępowaniu doszło do realizacji przesłanki z pkt 1 tj. czy zobowiązany opłacając składki zostałby pozbawiony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych należy wskazać, iż Sąd nie może się zgodzić ze stanowiskiem wskazanym w zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, iż organ przede wszystkim nie wyjaśnił jak należy rozumieć pojęcie niezbędnych potrzeb życiowych rodziny, a ponadto ustalenia jakie dokonał nie korelują w pełni ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, co jednoznacznie świadczy iż organ nie dokonał wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego. Działaniem tym organ naruszył naczelne zasady postępowania w sprawach administracyjnych tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.
W tym miejscu w ocenie Sądu konieczne jest wyjaśnienie pojęcia niezbędnych potrzeb życiowych. Do wydatków związanych z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych zaliczają się w ocenie Sądu nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie) czy też koszt leczenia, ale także koszty zakupu: żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieustalenie przez organ pełnej wysokości comiesięcznych wydatków Skarżącego związanych z jego pełnym utrzymaniem powoduje, że obraz jego sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy jest on w stanie uregulować zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Ustalając zatem sytuację materialną Skarżącego organ powinien był ustalić jego miesięczny dochód netto, pomniejszyć go o sumę jego comiesięcznych wydatków oraz zobowiązań, a następnie ocenić, czy kwota jaka skarżącemu pozostaje pozwala mu na chociażby częściowe uregulowanie zaległych zobowiązań względem ZUS, bez pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W postępowaniu dotyczącym umorzenia należności wynikających z nieopłaconych składek nie podlegają ocenie przyczyny niemożności uiszczenia składek – Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, iż przedsiębiorca powinien brać pod uwagę ryzyko związane z prowadzeniem działalności jednakże jedynie sytuacja majątkowa może mieć wpływ na umorzenie należności.
Rozporządzenie zawiera zwrot "gdy zobowiązany wykaże" co nie oznacza jednak, iż organ jest zwolniony z działania w celu zgromadzenia dowodów w niezbędnym zakresie samodzielnie. Powinien on współdziałać ze stroną w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż Z. powziął wątpliwości co do sytuacji Skarżącego. W ocenie Sądu w tej sytuacji powinien on podjąć działania mające na celu jej wyjaśnienie.
W zaskarżonej decyzji brak jest wnikliwej analizy sytuacji zobowiązanego. Organ nie zweryfikował czy płatnikowi pozostanie zabezpieczone niezbędne minimum egzystencji. Dokonana przez organ ocena sytuacji materialnej Skarżącego jest dowolna, albowiem pomija fakt, iż Skarżący nie posiada obecnie żadnego dochodu, a utrzymuje się jedynie z dochodów uzyskiwanych przez jego małżonkę. Ponadto podkreślić należy, iż Zakład powołując się na własne ustalenia wskazał iż dochód małżonki, z którą pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym jest wyższy niż zadeklarowany przez płatnika. Sąd nie był w stanie zweryfikować twierdzeń organu, gdyż w aktach sprawy nie znajdują się żadne dokumenty czy też analizy wskazujące, iż dochód ten jest osiągany w wyższej wysokości. Czysto hipotetycznie przyjmując, iż organ ma rację i dochód małżonki Skarżącego jest wyższy to w ocenie Sądu różnica pomiędzy dochodem wskazanym przez płatnika, a dochodem wskazanym prze organ nie jest na tyle znacząca, iż mogłaby wpłynąć na ocenę czy A. Z. jest w stanie opłacić należności wynikające ze składek bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie ustalił wydatków Skarżącego ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że wynoszą one 1200 zł i składają się na nie opłaty stałe w wysokości 200 zł, opłaty na leczenie w wysokości 600 zł oraz opłaty eksploatacyjne w wysokości 400 zł. Wskazać należy, że proste matematyczne równanie, w którym od dochodów uzyskiwanych przez małżonkę zobowiązanego odejmiemy miesięczne wydatki ponoszone przez skarżącego prowadzi do uzyskania ujemnego wyniku. Wydatki Skarżącego obecnie przekraczają uzyskiwane przez jego gospodarstwo domowe dochody. W tej sytuacji nie sposób się zgodzić w twierdzeniem organu, iż wydatki ponoszone przez płatnika są ponoszone przez ogół obywateli i nie zachodzi przesłanka zagrożenia zabezpieczenia niezbędnego minimum egzystencji. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie konieczne jest ustalenie czy płatnik będzie w stanie opłacić zaległe składki i mimo wszystko zaspokoić niezbędne wydatki związane z utrzymanie, a nie ustalenie czy wydatki ponoszone przez zobowiązanego mają charakter nadzwyczajny. Jak wynika z przeprowadzonego przez Sąd prostego równania matematycznego wydatki przekraczają wysokość aktualnych dochodów. Rozpoznając wniosek organ winien ustalić, z jakich środków / źródeł skarżący finansuje koszty gospodarstwa domowego, w zakresie w jakim przewyższają one jego comiesięczny dochód.
Dodać należy, iż okoliczność iż A. Z. nie korzysta z pomocy społecznej nie świadczy automatycznie o dobrej sytuacji majątkowej, a co za tym idzie nie przesądza, iż nie doszło do realizacji przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.
W orzecznictwie Sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, iż decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter uznaniowy. Wskazać należy, iż nie wyłącza to organu od zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a ostatecznie uzasadnienia swojego stanowiska w sprawie. W sytuacji gdy organ odmawia umorzenia zaległości jest on zobowiązany wskazać konkretne okoliczności, które uniemożliwiły udzielenie pomocy przedsiębiorcy. Podkreślenia wymaga, iż Sąd dokonujący oceny legalności wydanej decyzji musi mieć możliwość skontrolowania czy organ prawidłowo zinterpretował przepisy prawa i zastosował je w sprawie. Podkreślić należy, że Sąd nie ocenia wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy też celowości, a jedynie kontroluje czy organ podjął wszelkie niezbędne czynności zmierzające do zebrania materiału dowodowego (por. Wyrok WSA w G. z [...]04.01, sygn. Akt [...], wyrok WSA w Ł. Z [...].01.98, sygn.. akt [...]). Uznanie administracyjne nie oznacza, że organ może dowolnie zdecydować – aby zapobiec takim sytuacjom zostały ustanowione dyrektywy umożliwiające wybór. Oznacza to, że organ jest zobowiązany do rzetelnego przeanalizowania wszelkich okoliczności sprawy i dopiero po zakończeniu tego etapu powinien on wydać decyzję (por. Wyrok [...] sygn. Akt [...]).
Organ nie może dokonywać ustaleń faktycznych w oparciu o tylko mu znaną wiedzę – w takiej sytuacji okoliczności te powinny zostać ujawnione w aktach sprawy tak aby możliwa była weryfikacja podjętej decyzji przez Sąd. W ocenie Sądu działanie organu stanowi naruszenie art. 11 k.p.a., ponieważ nie doszło do prawidłowego uzasadnienia decyzji. Powyższy przepis zobowiązuje organ do działania zgodnie z zasadą przekonywania, która ma na celu przekonanie strony, iż decyzja jest słuszna i ograniczyć konieczność zastosowania środków przymusu podczas jej wykonania. Co więcej Sąd uważa, iż niniejsze postępowanie naruszyło również zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do organów sformułowaną w art. 8 k.p.a.
Art. 133 § 1 p.p.s.a. wskazuje, iż Sąd orzeka na podstawie zgromadzonego w aktach materiału – w sytuacji gdy brak jest w aktach dowodów, na których oparł się organ ustalając okoliczności mające istotny wpływ na wynik postępowania Sąd nie może dokonać wnikliwej kontroli zaskarżonej decyzji.
Decyzja uznaniowa może zostać uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia takiego naruszenia przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd oceniając dokonując oceny zaskarżonej decyzji uznał skargę za uzasadnioną. Przede wszystkim Z. pozbawił Skarżącego możliwości dwukrotnego rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy de minimis. Ponadto sytuacja finansowa, zdrowotna i rodzinna A. Z. nie została rozważona wnikliwe pod kątem spełnienia przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenie MGPiPS. W ocenie Sądu stanowi to naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu organ jest zobowiązany uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim konieczne jest dokonanie wszechstronnej analizy wniosku m.in. w oparciu o przepisy Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz przepisy wykonawcze w celu ustalenia czy Skarżącemu przysługuje prawo do pomocy de minimis. Dopiero w dalszej kolejności w przypadku uznania, iż nie może on otrzymać pomocy na tej podstawie należy przejść do dokładnego wyjaśnienia sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej zobowiązanego w celu ustalenia czy doszło do spełnienia przesłanki z § 3 ust.1 pkt. 1 rozporządzenie MGPiPS. Po wykonaniu tych czynności organ powinien przystąpić do analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a następnie winien wydać odpowiednią decyzję.
Mając na uwadze powyższe, uznając skargę za uzasadnioną Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.