Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek L.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 13.12.2013r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów L.W.
samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W marcu 2014r. przebył operację przewlekłego krwiaka podtwardówkowego nad prawą półkulą. Otrzymuje on rentę w wysokości 943,31 zł., miesięcznie (wysokość świadczenia za luty 2014r.) W 2013r. z tego tytułu uzyskał 12 924,98 zł. Jest on również wraz E. W. wspólnikiem "P. E.W. L.W." s.j. w K., która jak podaje, nie uzyskuje przychodów.
Jego miesięczne wydatki, według przesłanego spisu, obejmują: opłatę za energię elektryczną – ok. 240 zł. opłatę za gaz – 110 zł., (choć rachunek za luty 2014r. opiewał na kwotę 333,04 zł.), opłatę wodno - kanalizacyjną – ok. 110 zł., opłatę za "neostradę " – 50 zł., opłatę za wywóz śmieci – 45 zł., podatek od nieruchomości – ok. 73 zł., koszty leków – 350 zł.
Wnioskodawca oświadcza, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Jest natomiast właścicielem nieruchomości o pow. 0,0897 ha, zabudowanej domem jednorodzinnym, o pow. ok. 200 m2, znajdującej na Woli Justowskiej w Krakowie. Nieruchomość ta obciążona jest: hipoteką umowną zwykłą w wysokości 10 zł., na rzecz Banku Investycyjnego S.A., Oddział w Nowej Hucie; hipoteką umowna zwykłą, w wysokości 385 000 zł., na rzecz PKO BP S.A.; hipoteką przymusową w wysokości 1 046 438,90 zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Krakowie; hipoteką przymusową w wysokości 779 385 zł., na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego; hipoteką przymusową w wysokości 6767,28 zł., na rzecz ZUS, Oddział w K. Z decyzji Prezydenta Miasta w sprawie podatku od nieruchomości wynika natomiast, że jest również właścicielem nieruchomości o pow. 722 m2, oznaczonej: 749 - W., Dolina dz. nr 59, co nie zostało ujawnione w formularzu PPF.
L.W. jest ponadto właścicielem pojazdów następujących marek; KIA UP Carnival, 2007 rok prod.- na którym ustanowiony jest zastaw skarbowy, Audi TT, 2001 rok prod., KIA Ta Picanto, 2011 rok prod.
Na wezwanie przedłożenia oświadczenia określającego z jakiego źródła finansowane jest wynagrodzenie pełnomocnika, adwokat L. W. podniósł, że źródło funduszy z jakich opłacany jest pełnomocnik objęte jest tajemnicą adwokacką.
Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06).
Tymczasem przedstawione przez wnioskodawcę dane, dotyczące podstawowych kwestii, z punktu widzenia analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy, są niepełne. Przede wszystkim należy podkreślić, że miesięczny dochód strony skarżącej wynosi ok. 943,31 zł. a same jej wydatki opiewają na kwotę 978 zł., miesięcznie. Wydatki te nie obejmują jednak kosztów wyżywienia oraz kosztów związanych z eksploatacją samochodów, takich jak koszty benzyny, ubezpieczenia, czy napraw. Na wyżywienie oraz koszty związane z eksploatacją samochodów wnioskodawcy zostaje więc kwota 34,69 zł. Zasady logicznego rozumowania, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego wskazują natomiast, że suma ta nie może wystarczyć na realizację tych celów. Zaznaczyć też trzeba, że przedstawione kalkulacje oparte zostały na podanej przez stronę skarżąca cenie opłaty za gaz w wysokości 110 zł., miesięcznie. Rachunek za gaz w lutym 2014r. wyniósł natomiast 333,04 zł. Przy uwzględnieniu tej kwoty miesięczne wydatki strony skarżącej wynosiłyby ok. 1 201,04 zł. co zupełnie wykluczałoby jej dochody na poziomie 978 zł., miesięcznie.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz fakt, iż wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności oraz innych dochodów, poza wymienionym świadczeniem, pytanie o źródło finansowania wynagrodzenia pełnomocnika jest zupełnie zasadne, z punktu widzenia analizy przesłanek prawa pomocy.
Odnosząc się natomiast do zarzutu jakoby kwestia ta objęta była tajemnicą adwokacką, nie można się z nim zgodzić.
Art. 6 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U z 2009r., nr 146, poz. 1188 z p. zm.) stoi bowiem na straży interesu klienta, nie adwokata i chroni jego dobro. W momencie powoływania się adwokata na tajemnicę adwokacką w uzupełniającym postępowaniu dowodowym jakim jest wezwanie strony skarżącej, na podstawie art. 255 w/w ustawy, o dostarczenie dodatkowych dokumentów czy oświadczeń, działanie to można natomiast określić jako nakierowane "na niekorzyść " klienta – strony. Zgodnie bowiem z przyjętą i cytowaną wyżej linią orzeczniczą sądów administracyjnych spowoduje ono w konsekwencji negatywne skutki procesowe, a w rezultacie i finansowe dla strony. Adwokat nie może ujawnić poufnych informacji, jeśli miałoby to odbyć się ze szkodą dla klienta. W tym przypadku jednak nie ma mowy o szkodzie a o korzyści zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
W podobnym duchu wypowiedział się też Sąd Najwyższy, w wyroku z dnia 20.12.2007r. sygn. akt SDI 28/07, w którym stwierdził, że wykorzystanie w toku procesu, przy aprobacie klienta, uzyskanych od niego wiadomości, także dokumentów, nie może być rozpatrywane w kategoriach naruszenia przez adwokata obowiązującej go tajemnicy. Zarzut naruszenia tajemnicy zawodowej może być natomiast zasadny, gdy adwokat, wiadomości oraz dokumenty pozyskane przy wykonywaniu obowiązków zawodowych, wykorzysta w innym celu niż związanym z prowadzeniem powierzonej mu sprawy.
Przyjęcie tezy postawionej przez pełnomocnika strony skarżącej skutkowałoby tym, iż uzyskanie przez orzekającego odpowiedzi na pytania zadane w trybie art. 255 w/w ustawy, w celu ustalenia sytuacji majątkowej strony, w oparciu o zasadę prawdy materialnej, stawałoby się niemożliwe lub znacznie utrudnione, w przypadku reprezentowania strony przez adwokata. Intencja ustawodawcy w tym zakresie była natomiast zupełnie odmienna.
W konsekwencji w/w okoliczności trzeba więc stwierdzić, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację finansową. Orzekający nie ma wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić rzetelną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może się natomiast opierać na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79).
Na marginesie dodać też należy, iż posiadanie dwóch nieruchomości oraz więcej niż jednego samochodu trudno przyjąć za przesłanki kwalifikujące do przyznania prawa pomocy.
Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r.,poz.270 z p. zm.).