Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 16 września 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 356/20

Uzasadnienie

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzjami:

1. - z dnia 24 stycznia 2020r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję KRUS z dnia 13 lipca 2018r., nr [...] o odmowie R. G. rozłożenia na raty należności za okres od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r. w łącznej kwocie [...]zł;
2. - z dnia 24 stycznia 2020r., nr [...] i nr [...] utrzymał w mocy decyzję KRUS z dnia 13 lipca 2018r., nr [...] i nr [...] o odmowie R. G. umorzenia odsetek w kwocie [...]zł.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym. W dniu 7 maja 2018r. do ww. organu wpłynęły prośby ww. wnioskodawczyni o rozłożenie na raty należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz o umorzenie ww. odsetek.

Decyzjami z dnia 13 lipca 2018r. odmówiono wnioskodawczyni rozłożenia na raty należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz o umorzenia ww. odsetek.

W dniu 1 sierpnia 2018r. ww. zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie ww. spraw.

Po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym i w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Placówka Terenowa KRUS w N. S. nie znalazła podstaw do uwzględnienia ww. wniosków. W związku z powyższym, decyzjami z dnia 2 października 2018r. utrzymano w mocy decyzje z dnia 13 lipca 2018r.

W wyniku rozpoznania skarg od decyzji organu II instancji z dnia 13 lipca 2018r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019r., sygn. I SA/Op 60/19 uchylił zaskarżoną decyzję w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, natomiast wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019r., sygn. akt I SA/Op 63/19 uchylił zaskarżoną decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W wyrokach tych uznano, że organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie poczynił ustaleń, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji, sporne zaległości, zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a tym samym, czy istniał przedmiot sprawy administracyjnej. Okoliczności te - w ocenie WSA w Opolu - wymagały wyjaśnienia w ponownym postępowaniu, dlatego też ww. decyzje zostały uchylone.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania dowodowego i ponownej analizie sprawy, KRUS wydał decyzje z dnia 21 stycznia 2020r., o których mowa na wstępie. W uzasadnieniach powołano się m.in. na treść art. 7, art. 16, art. 4, art. 40 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2019r. poz. 299, ze zm.). Wskazano, że zaległości w opłacaniu składek wraz z odsetkami, objęte decyzją dotyczącą rozłożenia na raty – dotyczą okresu od 1 lipca 2001r. do 30 listopada 2017r. Natomiast zaległości w opłacaniu składek wraz z odsetkami objęte decyzją dotyczącą umorzenia odsetek dotyczą okresu od 1 lipca 2001r. do 30 czerwca 2017r.

Organ podał, że wielokrotnie proponowano ww. przystąpienie do spłaty zadłużenia w formie umowy ratalnej, jednak z dokumentacji znajdującej się w KRUS wynika, iż zawarte z ww. umowy ratalne, na skutek braku wpłat, zostały zerwane. Dlatego organ skierował sprawę dochodzenia zadłużenia na drogę postępowania egzekucyjnego.

W ocenie organu, zaległości te nie uległy przedawnieniu, gdyż organ podejmował działania skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu przedawnienia, poprzez kierowanie spraw do egzekucji administracyjnej i tak:

1. - zaległości za okres od 1 lipca 2001r. do 30 września 2004r. zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym - upomnienie egzekucyjne odebrane dnia 26 listopada 2004r. tytuł wykonawczy z dnia 13 grudnia 2004r. W dniu 14 września 2006r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone;
2. - w dniu 13 października 2009r. KRUS ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne, poprzez doręczenie dnia 13 października 2009r. upomnienia egzekucyjnego oraz wystawiając w dniu 17 lutego 2010r. tytuł egzekucyjny na zaległości do 30 września 2009r., postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone;
3. - ponownie skierowano do przymusowego dochodzenia zaległości za okres od 1 października 2009r. do czerwca 2013r. oraz od lipca 2013r. do 31 grudnia 2015r. - upomnienie egzekucyjne doręczone dnia 15 kwietnia 2016r. tytuł wykonawczy z dnia 29 maja 2016r. - sprawa nadal jest w realizacji w Urzędzie Skarbowym;
4. - kolejny tytuł wykonawczy obejmujący okres od 1 stycznia 2016r. do 30 listopada 2017r. został wystawiony dnia 13 lutego 2018r., wcześniej upomnienie egzekucyjne doręczone dnia 8 stycznia 2018r. - wspomniany tytuł jest nadal w trakcie realizacji w Urzędzie Skarbowym.

Organ podał, że przedmiotowe zadłużenie wobec KRUS, powstało w efekcie wieloletniego nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Niewywiązywanie się z obowiązku ustalonego przez ustawodawcę jest równoznaczne z nieprzestrzeganiem prawa i norm określonych przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialno-bytową wnioskodawczyni, pomimo wezwań organu, nie przedłożono żądanych dokumentów na tą okoliczność. Zdaniem organu, na obecnym etapie sprawy zgromadzony materiał dowodowy nie jest wystarczający do podjęcia decyzji zgodnej z wnioskiem wnioskodawcy.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła m.in., że w kilkustronicowych uzasadnieniach decyzji, organ nie zastosował się do wyroku WSA w Opolu, nie wykazał bowiem, które należności są wymagalne, które się przedawniły, a które są zabezpieczone wskazaną przez organ hipoteką. Sąd bardzo szczegółowo wskazał przepisy prawa, które należało zastosować przy ustalaniu wysokości zobowiązania strony. Jednak organ, wydając skarżone decyzje nie wziął ich pod uwagę. Organ wyliczył jedynie przychody i wydatki strony oraz wysokość jej "majątku" w postaci nieruchomości i na tej podstawie wysnuł wniosek, że strona "dysponuje majątkiem umożliwiającym spłatę zadłużenia". Wydając zaskarżone decyzje, organ nie wykonał wyroku Sądu, nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, zgodnie z zasadami, które wynikają z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., oraz z art. 153 p.p.s.a. W oparciu o powyższe, uznano, że skargi są zasadne, a decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w postaci niewykonania wyroków WSA w Opolu (sygn. I SA/Op 60/19 i I SA/Op 63/19).

W odpowiedziach na skargi organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając na rozprawie sądowej w dniu 16 września 2020r. sprawy o sygn. akt od I SA/Kr 356/20 do I SA/Kr 357/20 połączył je do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt I SA/Kr 356/20. Ze względu bowiem na występującą w nich tą samą skarżącą, jak i tożsamy stan faktyczny, pozostawały one ze sobą w związku, który uzasadniał zastosowanie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.").

Przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy Sąd dostrzegł, iż nie jest właściwy miejscowo do rozpoznania żadnej z połączonych spraw, mimo iż skarżąca R. G. postąpiła zgodnie z pouczeniem zamieszczonym w treści zaskarżonej decyzji i skierowała skargę do sądu administracyjnego tam wskazanego. Mylne pouczenie jednak nie może sanować powyższej nieprawidłowości, mimo iż nie została ona wywołana przez stronę wnoszącą skargę.

Stosownie do art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

W myśl § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2017r. poz. 367), wydanym na podstawie delegacji ustawowej określonej w art. 13 § 3 p.p.s.a., rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przekazano wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

W powołanym art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017r. poz. 2336 ze zm.) uregulowano, w dwóch odrębnych jednostkach redakcyjnych oznaczonych punktami, możliwość dokonania przez Prezesa Kasy: odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożenia ich spłaty na raty lub umorzenia w całości lub w części; umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Przepisy cytowanego wyżej rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zmieniające – wynikającą z p.p.s.a. – właściwość miejscową sądu administracyjnego, dotyczą tylko "należności z tytułu składek", które to pojęcie zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 13b ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i obejmuje: składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Nie obejmuje natomiast nienależnie pobranych świadczeń. Ich definicję legalną i zasady zwrotu oraz ustalania odsetek za opóźnienia, z mocy art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, regulują przepisy art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1778 ze zm.), wespół z przepisami art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1368 ze zm.).

Z akt sprawy wynika, że skarżąca ma miejsce zamieszkania w miejscowości L. G. w powiecie [...], w województwie [...].

Zaskarżona decyzja dotyczy sprawy określonej w § 1 pkt 3 powołanego wyżej rozporządzenia, ponieważ odnosi się do "należności z tytułu składek", o których mowa w art. 41 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z treścią art. 59 § 1 p.p.s.a. jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny, sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu.

Skoro zatem – w myśl § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydanym na podstawie delegacji ustawowej określonej w art. 13 § 3 p.p.s.a., rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przekazano wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę – skarżąca zamieszkuje w miejscowości L. G. w powiecie kluczborskim, w województwie opolskim, a ww. rozporządzenie znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie, to na podstawie art. 59 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 3 rozporządzenia, należało stwierdzić niewłaściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i przekazać skargi R. G. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.