Wyrok WSA w Krakowie z 12 kwietnia 2022 r., I SA/Kr 357/22

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Rozpoznanie

w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym

Sprawa

sprawy ze skargi T. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 stycznia 2022 r., nr: [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Skład

Przewodniczący: SWSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Urszula Zięba WSA Grzegorz Klimek

Uzasadnienie

Wnioskiem z 11 maja 2020 r. T. M. (dalej także: skarżący) zwrócił się do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie.

Decyzją z 28 lipca 2020 r. nr [...], ZUS odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r., uzasadniając to brakiem spełnienia ustawowego warunku do zwolnienia z opłacania składek, w postaci złożenia przez płatnika deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA w terminie do 30 czerwca 2020 r. Organ wyjaśnił, że termin 30 czerwca 2020 r. na złożenie dokumentów jest terminem ustawowym i nie podlega przywróceniu, a złożenie dokumentów rozliczeniowych po tym terminie nie może wywrzeć skutków prawnych w zakresie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek skarżącego, decyzją z 16 października 2020 r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z 28 lipca 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu i poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. Organ ustalił, że 11 marca 2020 r. strona zawiesiła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, a w związku z tym, że nie złożyła dokumentu DRA za marzec 2020 r., utworzył się na jej koncie przypis z urzędu z błędną podstawą wymiaru składek - za pełny miesiąc. Deklaracja rozliczeniowa została złożona 4 sierpnia 2020 r.

Powyższa decyzja została zaskarżona do WSA w Warszawie (poprzednia właściwość miejscowa sądu).

W wyniku rozpoznania skargi strony, WSA w Warszawie wyrokiem z 30 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2567/20, uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z 16 października 2020 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy po uchyleniu przez WSA w Warszawie, ZUS decyzją z 11 stycznia 2022 r., nr: [...], odmówił skarżącemu zwolnienia z opłacania składek za marzec 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ponownie rozpoznając sprawę ustalono w oparciu o przesłanki wynikające z treści art. 18c i art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czy skarżący był ustawowo zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i opłacająca składki wyłącznie za siebie.

W pozostałej części ZUS podtrzymał swoje stanowisko i powtórzył argumentację zawartą w uchylonej decyzji z 16 października 2020 r., nr [...], uzasadniając odmowę brakiem spełnienia ustawowego warunku do zwolnienia z opłacania składek, w postaci złożenia przez płatnika deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA w terminie do 30 czerwca 2020 r. Organ wyjaśnił, że termin 30 czerwca 2020 r. na złożenie dokumentów jest terminem ustawowym i nie podlega przywróceniu, a złożenie dokumentów rozliczeniowych po tym terminie nie może wywrzeć skutków prawnych w zakresie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i pozytywne rozpatrzenie jego wniosku o zwolnienie. Skarżący podał, że w jego przypadku dokument DRA był automatycznie i elektronicznie generowany każdego miesiąca, więc sądził, że tak będzie również tym razem. Skarżący podniósł, że nie wiedział, iż w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej 10 marca 2020 r., sam powinien był zadbać o wygenerowanie tego dokumentu, a nawet gdyby o tym wiedział, to nie mógłby tego zrobić gdyż w momencie składania przez niego wniosku o zwolnienie (w kwietniu) ZUS był nieczynny z powodu pandemii. Dopiero po otrzymaniu decyzji odmownej, 4 sierpnia 2020 r. skarżący udał się do Oddziału ZUS w M. by wyjaśnić sprawę i wówczas pracownik ZUS wygenerował elektronicznie brakujący dokument DRA oraz zażądał by skarżący go podpisał. Skarżący zarzucił, że ZUS zwykle informuje swoich klientów o brakujących dokumentach, z prośbą o ich uzupełnienie, a tym razem tego nie uczynił. Według skarżącego zaskarżona decyzja ZUS nie uwzględnia szczególnych okoliczności wynikających z sytuacji kryzysowej w czasie wiosennego lockdownu.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Na wstępie należy zaznaczyć, że w przedmiotowej sprawie WSA w Warszawie wyrokiem z 30 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2567/20, uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z 16 października 2020 r. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ jest zobowiązany wyjaśnić, w oparciu o przesłanki wynikające z treści art. 18c i art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czy skarżący był ustawowo zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i opłacająca składki wyłącznie za siebie. Brak bowiem takiego ustalenia powoduje, że nie zostały przez organ wyczerpująco wyjaśnione wszystkie okoliczności niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a. zarówno organ, jak i obecnie orzekający Sąd, są związani ww. wyrokiem co do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania.

Oceniając zatem wywiązanie się z organu co do wskazań WSA w Warszawie, należy uznać, że organ wywiązała się z nałożonych na niego wskazań i ustalił w oparciu o art. 18c i art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, że skarżący był ustawowo zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i opłacająca składki wyłącznie za siebie.

W tej sytuacji spór zwisły przed WSA w Krakowie dotyczy uznania czy ZUS zasadnie odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia od opłacania składek za marzec 2020 r.

W ocenie Sądu ocena prawa do zwolnienia ta zapadła niezasadnie, bowiem organ nie poinformował strony o braku deklaracji za ww. miesiąc 2020 r. Strona, nie mając zatem świadomości tej sytuacji, nie mogła wnieść o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowej deklaracji. Sytuacja taka nie czyni zadość podstawowym zasadom postępowania administracyjnego.

W badanej sprawie, zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W myśl art. 31zq ust. 1 ustawy o COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Stosownie do art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Niewątpliwie skarżący jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne miał obowiązek sporządzić i przekazać w terminie ustawowym, tj. do 30 czerwca 2020 r., deklarację ZUS DRA. Jednakże, w tej konkretnej sprawie i sytuacji faktycznej skarżącego usprawiedliwione było jego przekonanie, że dokument DRA za wnioskowany miesiąc został automatycznie i elektronicznie wygenerowany, tak jak zawsze. Skarżący nie miał również wiedzy, iż w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej 10 marca 2020 r., sam powinien był wygenerować ten dokument, a nawet gdyby o tym wiedział, to nie mógłby tego zrobić, gdyż w momencie składania przez niego wniosku o zwolnienie (w kwietniu 2020 r.) ZUS był nieczynny z powodu pandemii. Jednakże po otrzymaniu decyzji odmownej, 4 sierpnia 2020 r. skarżący udał się do Oddziału ZUS i wówczas pracownik ZUS wygenerował brakujący dokument DRA za niego.

W następstwie wpływu wniosku organ winien był zweryfikować, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne wniosku, przy czym zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany był działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Niewątpliwie organ w niniejszej sprawie tej zasadzie uchybił, co ostatecznie spowodowało negatywne rozpatrzenie wniosku strony.

Naruszenie wyżej wskazanych przepisów uniemożliwiło zatem stronie skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jej prawo do uzyskania zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek i w konsekwencji doprowadziło do negatywnego rozstrzygnięcia.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów k.p.a., mając na uwadze, że strona skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491). Uwzględniając powyższą regulację w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie.

Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenie wyżej powołanych przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania nie orzeczono ponieważ skarżący był z urzędu zwolniony od obowiązku ich ponoszenia.