Uzasadnienie
1.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Śródmieście, postanowieniem z 9 grudnia 2022 r. (nr 1213.SEE.711.1162.POS.22.MW), oddalił skargę na czynności egzekucyjne wniesioną przez L.W. – nazywanego dalej "Skarżącym".
1.2. Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego, postanowieniem z 14 lutego 2023 r. (nr 1201-IEE.7113.1.7.2023.2.EP), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W motywach postanowienia organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Śródmieście, jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne względem Skarżącego. W toku postępowania dokonano między innymi zajęcia wierzytelności Skarżącego względem E. sp. z o.o. (zawiadomienie z 24 października 2022 r.).
Skarżący wniósł na powyższą czynność skargę, podnosząc w niej, że "świadczenie pieniężne które otrzymuje od E. Sp. z o.o. z uwagi na jego wysokość oraz, że jest ono okresowym świadczeniem pieniężnym i nie podlega zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym". Tożsamą argumentację Skarżący miał zawrzeć również w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji.
Wskazawszy na art. 54 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej jako "u.p.e.a.") Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie uznał, że zobowiązany nie podniósł w skardze i zażaleniu, na czym konkretnie miałaby polegać nieprawidłowość wskazanej powyżej czynności egzekucyjnej.
Dalej zaś wskazał, że w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. wymienione zostały środki egzekucyjne, które może zastosować organ, w tym zajęcie wierzytelności pieniężnych – tak jak miało miejsce w niniejszej sprawie.
Procedura zajęcia wierzytelności została uregulowana w art. 89 do art. 92 u.p.e.a. W zawiadomieniu o zajęciu zostały oznaczone strony postępowania oraz wskazany organ egzekucyjny, podano numer tytułu wykonawczego, określono wysokość dochodzonej należności, a także zawarto pouczenie dla zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie o zajęciu zostało sporządzone na prawidłowym formularzu i podpisane przez osobę do tego upoważnioną. Zawiadomienie o zajęciu doręczono zobowiązanemu i dłużnikowi zajętej wierzytelności. Zatem wymogi formalne określone dla zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zostały spełnione.
Dalej organ zaznaczył, że Skarżący pełni w spółce E. (dłużniku zajętej wierzytelności) funkcję prezesa zarządu. Spółka ta jednak nie zrealizowała ani nie powiadomiła organu o przeszkodzie w realizacji zajęcia z 24 października 2022 r.
Ostatecznie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów dotyczących sposobu i formy dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, a zażalenie okazało się niezasadne.
2.1. W skardze na powyższe postanowienie Skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ art. 72 § 1 u.p.e.a. w związku z zajęciem przysługującego mu wynagrodzenia od spółki E. bez uwzględnienia kwoty zwolnionej spod egzekucji.
W motywach skargi strona sprecyzowała, że "istota sporu w tej sprawie sprowadza się do tego, czy organ egzekucyjny, dokonując zajęcia wynagrodzenia za pracę wykonaną w ramach umowy wynagrodzenia za udział w organach stanowionych winien uwzględnić kwotę wolną od egzekucji".
Dale przywołał obszerny fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 września 2010 r. (sygn. akt V SA/Wa 302/10), w którym podkreślił następujący ustęp: "W związku z tym należy stwierdzić, że ograniczeniom egzekucji podlega również wynagrodzenie wypłacane pracownikom regularnie z tytułu zawarcia umowy o dzieło bądź umowy zlecenia".
- 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu pisma organ powtórzył swoje dotychczasowe stanowisko, a ponadto wskazał, że zajęcia dokonano na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. i nie dotyczyło ono wynagrodzenia za pracę tylko innej wierzytelności pieniężnej.
- 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
- 3.1. Skarga okazała się zasadna, dlatego została uwzględniona.
- 3.2. Biorąc pod uwagę, że kontrolowane postanowienie zostało wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych postępowanie wszczęte skargą na czynności egzekucyjne stanowi jedynie fragment postępowania egzekucyjnego i nie prowadzi do kontroli całego postępowania egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kontrola jest ograniczona do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, którymi zgodnie z treścią art. 1a pkt 2 u.p.e.a. są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 132/22). W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził również, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Przewidziany w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (zob. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3044/21 oraz wyrok WSA w Białymstoku z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bk 487/21)
- 3.3. Dalej należy zwrócić uwagę, że lektura zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie upatruje zasadniczej przyczyny, ze względu na którą zażalenie strony oraz jej skarga na czynności egzekucyjne nie zasługiwały na uwzględnienie, w tym, że Skarżący nie wyjaśnił na czym konkretnie miałyby polegać nieprawidłowości czynności polegającej na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Równocześnie, badając prawidłowość zastosowania tego środka egzekucyjnego organ skoncentrował się na jego zgodności ze stawianymi mu wymogami formalnymi.
Organ nie dostrzegł jednak dość oczywistej kwestii: Skarżący konsekwentnie podnosi, że wypłacane mu przez spółkę E. środki mają okresowego świadczenia pieniężnego. Jakkolwiek stanowisko to zostało wyraźnie sformułowane dopiero w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, tym niemniej – zdaniem Sądu – zarówno treść skargi na czynności egzekucyjne, jak i zażalenia wniesionego w toku postępowania były w tym względzie wystarczająco jasne. W skardze na czynność egzekucyjną Skarżący podniósł bowiem, że: "Wynagrodzenie, które otrzymuję od E. Sp. z o.o. jest okresowym świadczeniem pieniężnym". Tym samy, nawet jeżeli nie czyni tego wprost, strona odnosi się do definicji wynagrodzenia zawartej w art. 1a pkt 17 u.p.e.a. Przy czym według strony z uwagi na jego wysokość nie powinno ono podlegać zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym.
Dalej zaś, przytaczając in extenso motywy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 września 2010 r. (sygn. akt V SA/Wa 302/10), wytłuścił w jego treść następujące zdanie: "W związku z tym stwierdzić należy, że ograniczeniom egzekucji podlega również wynagrodzenie wypłacane pracownikom regularnie z tytułu zawarcia umowy o dzieło bądź umowy zlecenia". (k.18 akt administracyjnych). Zaznaczyć przy tym należy, że wspomniany wyrok odnosi się do zajęcia wynagrodzenia za pracę, czyli środka przewidzianego w art. 72 § 1 u.p.e.a.
Zestawiając powyższe z pozostałą częścią przywołanych przez stronę motywów wyroku, narzuca się stwierdzenie, że strona powiązała przesłankę z art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a z zastosowaniem niewłaściwego środka egzekucyjnego. Innymi słowy, zdaniem Skarżącego, organ nie tyle powinien był dokonać zajęcia wierzytelności na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., co zająć jej wynagrodzenie za pracę, tak jak stanowi art. 72 § 1 tej ustawy. W konsekwencji błędna identyfikacja charakteru wierzytelności należnej Skarżącemu od spółki E. skutkowała zastosowaniem odmiennego reżimu egzekucyjnego – w tym przypadku niezastosowaniem wyłączeń spod egzekucji przewidzianych w stosunku do wynagrodzenia za pracę.
Organ nie może przy tym zasłaniać się przy tym treścią art. 89 § 3 oraz art. 91 u.p.e.a. w związku z tym, że spółka E. – jako dłużnik zajętej wierzytelności – nie ustosunkowała się co do realizacji zajęcia. Istota tych przepisów sprowadza się bowiem do zapewnienia sprawnej egzekucji wierzytelności. Środki, które mogłyby posłużyć do zaspokojenia zobowiązania pozostają bowiem w posiadaniu dłużnika, stąd też w pierwszej kolejności powinien on wypowiedzieć się co do tego, czy potwierdza istnienie pomiędzy nim a zobowiązanym wierzytelności (uznaje zajętą wierzytelność).
Dalej zaś chociażby wskazać, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności, a jeżeli nie z jakiego powodu odmawia tego przekazania. Treść tych przepisów nie zwalnia zatem organu egzekucyjnego z obowiązku zbadania, czy zajmuje wierzytelność pieniężną, czy też wynagrodzenie w rozumieniu art. 1a pkt 17 u.p.e.a. Tym bardziej, jeżeli w skardze na czynności egzekucyjne strona podnosi, że stosunek prawny, z którego wynikają jej wierzytelności względem spółki E. jest tego rodzaju, iż należało uznać je za wynagrodzenie – a nie inną wierzytelność pieniężną.
3.4. Pamiętając o tym, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego, ma charakter środka subsydiarnego i nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut (art. 33 u.p.e.a.) – Sąd przyjmuje, że w tym przypadku kwestia wyboru właściwego środka egzekucyjnego mieści się w granicach przewidzianych w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Organ nie ma bowiem swobody w decydowaniu, czy względem danej wierzytelności zastosuje środki przewidziane w Rozdziale drugim (egzekucja z wynagrodzenia za pracę), czy też w Rozdziale piątym (egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych) Działu II. Równocześnie powyższego zagadnienia nie można przyporządkować do którejkolwiek z podstaw zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Ustawa nie przewiduje również innych środków pozwalających zobowiązanemu zakwestionowanie prawidłowości wyboru zastosowanej przez organ czynności egzekucyjnej.
3.5. Powyższe oznacza, że w sprawie doszło do naruszenia art. 107 § 3, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000; dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a oraz art. 54 § 2 tej ustawy. Żaden z organów nie rozpoznał bowiem sprawy co do jej istoty z uwagi na błędne odczytanie uzasadnienia skargi na czynności egzekucyjne i zawartego w nim zakresu żądani (art. 54 § 2 u.p.e.a.) Tymczasem, zdaniem Sądu, powyższe elementy skargi na czynności egzekucyjne zostały sformułowane tak, że odczytanie intencji strony, która wszak działała bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie przysparzało większych trudności. Jeżeli zaś organy miały wątpliwości, co do treści tejże skargi, powinny były wezwać zobowiązanego do jej sprecyzowania, tak jak przewiduje to art. 64 ust. k.p.a. Sąd jednak wątpliwości tych nie ma, a co więcej uznaje, że wątpliwości te nie powinny były się pojawić już na etapie rozpoznawania sprawy przez organ pierwszej instancji.
Sąd dostrzega przy tym, że tego rodzaju zarzuty nie zostały sformułowane w skardze, tym niemniej kierując się dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako "P.p.s.a."), przeprowadził całościową kontrolę zaskarżonego postanowienia.
3.6. Ponownie rozpoznając sprawę organ przyjmie powyższą ocenę prawną, jak również rozważy, jakie czynności należy podjąć w celu ustalenia, który ze środków egzekucyjnych powinien zostać zastosowany względem wierzytelności należnego od spółki E. względem strony skarżące.
3.7. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 P.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 tej ustawy.