Wyrok WSA w Krakowie z 8 września 2022 r., I SA/Kr 604/22

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Rozpoznanie

w dniu 8 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym

Sprawa

sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie z dnia 10 marca 2022 r. nr 070000/71/127811/2022/RDZ-B7/3 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za grudzień 2021 r. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Sygn. akt I SA/Kr 399/22 Sygn. akt I SA/Kr 758/22 Sygn. akt I SA/Kr 604/22

Skład

Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Waldemar Michaldo (spr.)

Uzasadnienie

Pismem z dnia 24 lutego 2022 r. M.G. (dalej: Płatnik, Skarżący) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie go z obowiązku opłacenia składek dla płatników prowadzących działalność w branżach określonych w rozporządzeniu. Skarżący wniósł o zwolnienie go z obowiązku opłacania należnych składek za grudzień 2021 r.

Decyzją z dnia 10 marca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie (dalej: organ, ZUS) nr 070000/71/127811/2022/RDZ-B7/3 działając na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z poźn. zm.)(dalej ustawa o COVID-19) w związku z art. 31zy ust. 1 ustawy o COVID-19 i § 10 ust. 2b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371, 713 i 2371) oraz w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, z poźn. zm.),odmówił Płatnikowi prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść § 10 ust. 2b i § 11 ust.2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371, 713 i 2371) wskazując dalej, iż aby skorzystać z pomocy, rodzaj przeważającej działalności na 31 marca 2021 r. wg. PKD oznaczony powinien być jednym ze wskazanych powyżej kodów PKD, jak również spadek przychodów musi dotyczyć tej samej działalności.

Zdaniem ZUS podany przez Płatnika we wniosku PKD 93.29 Z nie został potwierdzony w otrzymanym z GUS wykazie wg stanu na ostatni dzień okresu rozliczeniowego., w którym nastąpił spadek przychodu tj. stycznia 2022 r, w porównaniu do którego nastąpił spadek przychodu tj. września 2020 r. W ocenie organu w sytuacji gdy na 31 marca 2021 r. podany we wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za grudzień 2021 został podany kod PKD 93.29Z (Płatnik spełnił pierwszy warunek), a po tej dacie został zmieniony kod PKD na 93.29B, nie jest możliwe przyznanie pomocy o którą się Płatnik ubiega. Nie został bowiem spełniony drugi istotny warunek, aby przychów z działalności uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był co najmniej o 40% niższy w stosunku do przychodu uzyskanego we wrześniu 2020 r. W związku z powyższym. Płatnikowi nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r.

Od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Płatnik pismem z dnia 15 kwietnia 2022 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W wywiedzionej skardze w pierwszej kolejności podniesiono zarzut nieważności zaskarżonej decyzji, tj.

• naruszenie przepisu art. 31 zq ust. 5 i ust. 7 ustawy w zw. z § 10 ust. 2b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 w zw. z art. 6, art. 7, oraz art. 8 k.p.a., jako że:
• wydanie zaskarżonej decyzji odmawiającej zwolnienia nie było dopuszczalne, z uwagi na to, że wniosek o zwolnienie został już załatwiony pozytywnie dla Skarżącego pismem z 1 marca 2022 r.;
• brak podstawy prawnej do "anulowania" informacji o zwolnieniu z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek; zaś Skarżący nabył prawo do wnioskowanego zwolnienia. W tej sytuacji, ze względu na wyczerpanie procedury rozpatrywania wniosku o przyznanie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres grudnia 2021 r. nie było dopuszczalne wydanie zaskarżonej decyzji;
• ogólne zasady postępowania wynikające z art. 6, 7 oraz 8 k.p.a. nie były przestrzegane, bowiem Organ wydał decyzję wbrew literalnej treści przepisów prawa materialnego, zaś wydanie zaskarżonej Decyzji i sposób procedowania przed jej wydaniem należy ocenić jako godzące w praworządność i podważające zaufanie do Organu. Skarżący, otrzymawszy pismo przyznające zwolnienie z obowiązku uiszczania składek za wskazany w nim okres, miał pełne prawo pozostawać w przekonaniu, że jego wniosek został załatwiony pozytywnie, wobec czego późniejsze bezprawne "anulowanie" wyżej wymienionego pisma przez Organ należy postrzegać jako naruszenie zasady zaufania do organów.

Zatem w ocenie Skarżącego w tej sytuacji wydanie zaskarżonej decyzji naruszało prawo materialne i procesowe oraz godziło w jego interes prawny, powodując, w kontekście stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, nadal trwające negatywne konsekwencje, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności, a w związku z tym doszło do rażącego naruszenia prawa - dotyczącego wyżej opisanych przepisów - co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji w całości (w tym informacji z 10.03.2022 r. o "anulowaniu" pomocy publicznej) - w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Niezależnie od tego w skardze podniesiono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. naruszenie art. 6 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez;

• wydanie decyzji, mimo że sprawa została uprzednio pozytywnie zakończona przyznaniem Skarżącemu zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek (zob. pismo ZUS z 1.03.2022 r.); postępowanie ZUS polegające na "anulowaniu" tego zwolnienia bez podstawy prawnej i wydaniu zaskarżonej Decyzji, w tym w sposób naruszający zasadę zaufania do organów państwa (ZUS) - jako że organ wycofał się z zajętego wcześniej stanowiska zdziałanej czynności, bez wyraźnej ku temu podstawy prawnej, co tym samym prowadzi do powstania niepewności co do sytuacji prawnej i majątkowej Skarżącego;
• na nowo rozstrzygnięcie sprawy - bez podstawy prawnej, bez zachowania jakichkolwiek gwarancji procesowych Skarżącego;

W przypadku, gdyby powyższe nie było wystarczające do uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł nadto zarzuty:

2. naruszenie art. 9 k.p.a., art. 10 § 2 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a. poprzez;

• wydanie zaskarżonej Decyzji nie informując Skarżącego, że postępowanie w sprawie zwolnienia będzie w istocie "na nowo" prowadzone - na nowo rozstrzygnięte, a tym samym zaniechanie poinformowania Skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych z perspektywy praw i obowiązków Skarżącego; zaniechania przedstawienia w tym zakresie niezbędnych wyjaśnień i przysługujących praw Skarżącemu;
• uniemożliwienia wypowiedzenia się przez Skarżącego co do zebranych dowodów czy materiałów przez ZUS;
• zaniechania wskazania przesłanek, które zdaniem ZUS nie zostały spełnione/wykazane w związku ze złożonym wnioskiem Skarżącego, mimo takiego obowiązku wynikającego z m.in. art. 79a k.p.a.;

3. naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z (oraz) art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie wskazania na jakiej podstawie prawnej Organ dokonał "anulowania" wcześniej przyznanego Skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania składek i wydanie zaskarżonej Decyzji odmownej, jak i również zaniechanie przedstawienia wyjaśnienia przesłanek umożliwiających takie "anulowanie" wcześniej przyznanego zwolnienia Skarżącemu;
4. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1-2 k.p.a. w zw. z art. 76 § 3 w zw. z art. 78 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej w związku z zaniechaniem dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wszystkich istotnych przesłanek koniecznych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (tj. ustalenia, że Skarżący spełnił drugi warunek przychodowy uzasadniający przyznanie pomocy publicznej) - wobec przedstawionego uzasadnienia Decyzji (stanowiska Organu w tejże Decyzji), co uniemożliwiło Skarżącemu przedstawienia dowodów wykazujących, że Skarżący prowadził działalność objęta pomocą również w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w których nastąpił spadek przychodu, co następnie doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego.

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie;
2. naruszenie art. 31zq ust. 7 Ustawy w zw. z art. art. 31zq ust. 5, w zw. z art. 31zy ust. 1 tejże Ustawy i § 10 ust. 2b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19, w zw. z art. 83 ust. I ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez ich błędne zastosowanie polegające na odmowie w zaskarżonej decyzji zwolnienia Skarżącego z wnioskowanych składek (wydania decyzji odmownej), a także wydanie zaskarżonej decyzji (w towarzystwie informacji o "anulowaniu" wcześniej przyznanej pomocy publicznej) mimo, że postępowanie zostało w pierwszej kolejności pozytywnie rozpatrzone, co tym samym stanowiło o zakończeniu postępowania w sprawie; wydanie zaskarżonej Decyzji w sytuacji gdy wyżej opisane przepisy nie przewidują instytucji "anulowania" wcześniej pozytywnego rozpatrzenia sprawy;
3. naruszenie § 10 ust. 2b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 poprzez jego błędną wykładnię, jako że przepis ten wymaga tylko, aby działalność kwalifikowana kodem PKD odnosiła się wyłącznie do działalności przeważającej w odniesieniu do marca 2021 r., zaś w relewantnych miesiącach wystąpił spadek przychodów w stosunku do kodu tej działalności.

Mając na uwadze wyżej opisane zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonej Decyzji w całości (wraz z informacją o "anulowaniu" przyznanej pomocy publicznej z dnia 10.03.2022 r.) względnie na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonej Decyzji w całości i związanego z nią pisma ZUS z 10.03.2022 r. "o anulowaniu" udzielonej pomocy publicznej (celem pozostawienia w obrocie wyłącznie rozstrzygnięcia pozytywnego polegającego na udzieleniu przedmiotowego zwolnienia Skarżącemu) i umorzenie postępowania, jako że w obrocie występować będzie pozytywne rozstrzygniecie sprawy (a tym samym bezprzedmiotowe jest rozpatrywanie tej sprawy na nowo), względnie wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez pełnomocnika podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.) Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do ust. 3, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie ZUS Oddział w Krakowie zawnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, z kolei Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z uwagi na brak zgodnych wniosków stron co do przeprowadzenia rozprawy w trybie zdalnym niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Odnosząc się zaś do kwestii kognicji Sądu, należy wpierw przywołać art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), stosownie do którego sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej "k.p.a."), lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami. Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna w zakresie w jakim doprowadziła do stwierdzenia przez Sąd nieważności zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż podstawę materialnoprawną przyznania zwolnień, o które skarżący się ubiegał, stanowiły przepisy ustawy o COVID oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371, 713 i 2371) zwanego dalej Rozporządzeniem. W szczególności podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 31zq ust. 7 w związku z art. 31zy ust. 1 ustawy o COVID-19 i § 10 ust. 2b Rozporządzenia Zgodnie z § 10 ust. 2b Rozporządzenia zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres, na zasadach określonych w art. 31 zo- 31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami; 56.30.Z, 93.29.A, 93.29.Z, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego, lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. Stosownie do § 10 ust. 3 Rozporządzenia, oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1-2b, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r. Należy zauważyć, iż delegacja ustawowa do wydania przedmiotowego rozporządzenia została przewidziana w art.31zy ust.1 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym Rada Ministrów może, w celu przeciwdziałania COVID-19, w drodze rozporządzenia, określić inne okresy zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek, niż określone w art. 31 zo ust. 1- 3 dla wszystkich albo niektórych płatników składek, którzy byli uprawnieni do zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31 zo ust. 1-3, lub objąć tym zwolnieniem innych płatników składek, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, skutki nimi wywołane, ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z tych stanów oraz obszary życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób dotknięte konsekwencjami COVID- 19. Należy zauważyć, iż ustawa o COVID -19 zawiera również uregulowania procesowe, na podstawie których odbywało się procedowanie i rozpoznawanie wniosków o zwolnienie z opłacania składek. W szczególności art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID-19, w zakresie procedowania wniosków o zwolnienie ze składek, odsyła do regulacji K.p.a., niemniej jednak jeżeli chodzi o przewidziane przepisami omawianej ustawy sposoby rozstrzygnięcia tego rodzaju wniosków, to w przypadku ich pozytywnego załatwienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje jednie płatnika składek o zwolnieniu go z obowiązku opłacania tych należności (art. 31 zq ust. 5 ustawy o COVID -19). Mamy więc w tym wypadku do czynienia z czynnością materialnotechniczną, na podstawie której strona uzyskuje odpowiednią kategorię uprawnień. Wydawanie rozstrzygnięć w formie decyzji administracyjnej, zarezerwowane zostało jedynie do przypadków odmownego załatwienia wniosków (art. 31 zq ust. 7 ustawy o COVID-19). Wówczas wydanie tego rodzaju aktu administracyjnego jest bezwzględnie konieczne, ze wszelkimi tego konsekwencjami. Na ich podstawie zastosowanie znalazły pełne modyfikacje w stosunku do ogólnych zasad, wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., zwanej dalej K.p.a.) ustawy o COVID - 19. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 9 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 794/21, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA). W niniejszej sprawie ZUS, ustosunkowując się do złożonego przez Skarżącego wniosku o zwolnienie go ze składek za: grudzień 2021 r., pismem z 1 marca 2022 r. poinformował go, zgodnie z art. 31 zq ust. 5 ustawy o COVID-19, o przyznaniu mu w dniu 28 lutego 2022r. wnioskowanego zwolnienia za miesiąc grudzień 2021 r. jak i jego wysokości. Następnie jednak ZUS, pismem z dnia 10 marca 2022r. poinformował Płatnika, że została anulowana udzielona mu 28 lutego 2022r. pomoc publiczna w formie zwolnienia z opłacania należności za miesiąc grudzień 20221r. w kwocie 147160,33 zł (co stanowi 31371,45 Euro). Jako podstawę prawną organ w piśmie wskazał ogólnie ustawę o COVID -19. Następnie zaskarżoną decyzją organ odmówił Skarżącemu uwzględnienia jego wniosku ignorując fakt wcześniejszego zwolnienia Skarżącego z obowiązku opłacenia składek za miesiąc grudzień 2021 r..

Odnosząc się do sposobu procedowania ZUS w niniejszej sprawie, oraz uwzględniając stanowisko WSA w Rzeszowie przedstawione w przywołanym powyżej wyroku, które Sąd w całości podziela i przyjmuje za własne - wskazać należy w odniesieniu do dokonanych w niniejszych sprawach czynności, w ramach których ZUS poinformował Skarżącego o uwzględnianiu jego wniosku, że tego rodzaju czynność materialnotechniczna zakończyła postępowania w sprawie, a jej materialnoprawnym skutkiem było zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia składek, zgodnie z żądaniem jego wniosku. W związku z powyższym, stwierdzić należy, że następnie wydana decyzja, odmawiająca przyznania zwolnienia, została wydana bez podstawy. prawnej. Mając na uwadze obowiązujące przepisy oraz okoliczności faktyczne sprawy zauważyć należy, że regulacje ustawy z 2 marca 2020 r. nie zawierają jakiejkolwiek procedury, zgodnie z którą mogłoby się odbywać uchylenie skutków czynności materialnotechnicznej, w postaci przyznania płatnikowi zwolnienia z obowiązku opłacenia składek. Teoretycznie można by rozważać przypadek, jako okoliczność umożliwiającą uchylenie się przez organ od skutków dokonanej czynności, w którym to zawiadomienie o zwolnieniu zostałoby wysłane na skutek ewidentnego błędu, co do tożsamości wnioskodawcy czy rodzaju umarzanych należności, niemniej jednak z tego rodzaju sytuacją nie mamy do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Jeżeli zaś chodzi stricte o anulowanie już przyznanego zwolnienia, to ustawa o COVID-19 nie przewiduje tego rodzaju możliwości. Trudno więc domniemywać istnienie tego rodzaju uprawnienia po stronie ZUS, zwłaszcza że rodziłoby ono określone konsekwencje dla samego płatnika, w zakresie realizacji obowiązków ustawowych. W tej sytuacji uznać więc należy, że instytucja zwolnienia ze składek, w kształcie w jakim funkcjonuje na gruncie regulacji ustawy o COVID-19, ma charakter definitywny i nieodwracalny. Ustawodawca w tym wypadku dał prymat zasadzie szybkości postępowania, redukując w sposób maksymalny jego wymogi i towarzyszące mu formalności, o czym świadczy chociażby zastrzeżenie formy decyzji jedynie do sytuacji, w których dochodzi do odmowy uwzględnienia wniosku. W tym miejscu dodać również należy, że przepisy K.p.a., odnoszące się chociażby do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, mają zastosowanie jedynie do tego rodzaju aktów administracyjnych. Brak jest więc podstaw do przyjmowania zastosowania tego rodzaju instytucji do czynności materialnotechnicznych. Podstawa do tego mogłaby więc wynikać jedynie z przepisów szczególnych, jednakże w przypadku zwolnienia z obowiązku opłacenia składek, w kształcie jaki tej instytucji nadano przepisami ustawy o COVID-19, nie sposób jej stwierdzić. Formą właściwą dla uchylenia skutków zwolnienia nie może być w żadnym razie, mające skrajnie odformalizowaną postać pismo informacyjne/zawiadomienie ZUS skierowane do płatnika zawierające stwierdzenie o anulowaniu udzielonego zwolnienia, wydane już po zakończeniu postępowania w sprawie, bez powołania się przy tym przez organ na konkretną podstawę prawną swojego działania.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja ZUS została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż po pierwsze nie ma możliwości uchylenia przyznanego zwolnienia, w sposób jaki organ zaprezentował to w okolicznościach niniejszej sprawy, a po drugie wydał decyzję odmawiającą zwolnienia już po zakończeniu postępowania w sprawie. Sprzeczność podjętego w tych warunkach rozstrzygnięcia z porządkiem prawnym, zwłaszcza art. 31 zq ust. 5 ustawy o COVID - 19, jest rażąca, wyraźna i oczywista.

Niezależnie od powyższego stwierdzić także należy, że uchylenie materialnoprawnych skutków zwolnienia przez ZUS, o czym poinformował on Skarżącego pismem z 10 marca 2022r. było całkowicie nieskuteczne, gdyż odbyło się to w formie nie znanej ustawie, a przy tym bez podstawy prawnej. Sąd w orzekającym składzie podziela stanowisko WSA w Olsztynie (wyrok z 31 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 22/22, CBOSA), że treść art. 31 zq ust. 5 i ust. 7 ustawy COVID-19 nie pozostawia wątpliwości co do tego, że w ustawie tej przyjęto dwa przeciwstawne sposoby załatwienia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek i nie przewidziano w niej możliwości uchylenia się przez organ od skutków przyznania zwolnienia (czynności materialnoprawnej). Dla oceny opisanego naruszenia prawa jako kwalifikowanego, znaczenie mają także jego skutki dla skarżącego, który otrzymał wnioskowane zwolnienie, a następnie został go pozbawiony. Jak podkreślono na wstępie, organ zobowiązany jest do stosowania zasad ogólnych k.p.a., w tym m.in. zawartej w art. 6 k.p.a. zasady praworządności oraz zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Zaufanie do organów władzy publicznej to przekonanie, że postępowanie administracyjne prowadzone jest zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa, że respektowane są uprawnienia jego uczestników, że organ wywiązuje się ze swoich obowiązków i dąży do sprawnego i efektywnego zakończenia sprawy. Przepisy art 7 k.p.a. i art.8 k.p.a. podkreślają służebną rolę organów administracji publicznej wobec Państwa i zarazem jego obywateli i innych podmiotów działających na jego obszarze. Od jakości prawnej działania tych organów zależy zatem autorytet samego Państwa i jego instytucji. Zasada zaufania uznawana jest za klamrę, która spina całość ogólnych zasad postępowania (wyrok WSA we Wrocławiu z 29 kwietnia 2021 r.,sygn. akt I SAB/Wr 87/21, CBOSA).

W rozpatrywanej sprawie wyżej wskazane zasady ogólne nie były przestrzegane, bowiem organ wydał decyzję wbrew literalnej treści przepisów prawa materialnego, zaś wydanie zaskarżonej decyzji i sposób procedowania przed jej wydaniem należy ocenić jako godzące w praworządność i podważające zaufanie do organu. Skarżący, otrzymawszy pismo przyznające zwolnienie z obowiązku uiszczania składek za cały wnioskowany okres tj. grudzień 2021 r., miał pełne prawo pozostawać w przekonaniu, że jego wniosek został załatwiony pozytywnie, wobec czego późniejsze bezprawne wydanie przez organ decyzji odmownej należy postrzegać jako rażące naruszenie zasady zaufania do organów. W tej sytuacji wydanie zaskarżonej decyzji naruszało prawo materialne oraz godziło w interes prawny Skarżącego, powodując, w kontekście stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, nadal trwające negatywne konsekwencje, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt.2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Z sytuacją tego rodzaju mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, w której organ, już po zakończeniu postępowania w sprawie, przyznaniem skarżącemu wnioskowanego przez niego zwolnienia, wydał decyzje odmawiającą mu ulgi, właśnie w postaci zwolnienia ze składek, a w treści jej uzasadnienia pominął całkowicie fakt uprzedniego uwzględnienia wniosku Płatnika i przyznania zwolnienia z miesiąc grudzień 2021 r. Działanie ZUS było więc w realiach niniejszej sprawy całkowicie dowolne i nie znajdowało umocowania w obowiązujących przepisach, stanowiąc zarazem przejaw rażącego naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego zawartych w art. 6 k.p.a. i art. 8 k.p.a.. jak i przejaw rażącego naruszenia prawa materialnego tj. art. 31 zq ust. 5 ustawy COVID- 19.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.