Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 759/20

Uzasadnienie

I. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: NMUS, organ egzekucyjny, organ I instancji), prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej A.-A. sp. z o.o. w likwidacji (dalej: Zobowiązana) z wniosku wielu wierzycieli administracyjnych i cywilnych m.in: J. W. (dalej: Wierzyciel, Skarżący), na podstawie tytułu wykonawczego – nakazu zapłaty z dnia 4 marca 2011 r. sygn. akt [...] wydanego przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie Wydział V Gospodarczy.

Wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i cywilnej prowadzonej do majątku Zobowiązanej, Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt [...], wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej: NUS) do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej wobec Zobowiązanej do wierzytelności z rachunku bankowego.

Dodatkowo Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt [...] wobec dalszych zbiegów egzekucji sądowej i administracyjnej wyznaczył ponownie NUS do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej z całego majątku Zobowiązanej.

Z uwagi na spełnienie przez Zobowiązaną kryteriów określonych w art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 121 poz. 1267 ze zm.) z dniem 1 stycznia 2012 r. NMUS z mocy prawa stał się organem właściwym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych wobec Zobowiązanej.

Na podstawie ww. tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny dokonywał czynności egzekucyjnych, m.in. zawiadomieniem z dnia 21 października 2013 r. nr [...] dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej Zobowiązanej wobec G. D. E. sp. z o.o. Odpis zawiadomienia został doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 października 2013 r., a Zobowiązanej w dniu 6 listopada 2013 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.). G. D. E. sp. z o.o., pismem z dnia 29 października 2013 r. poinformowała organ egzekucyjny, że uznaje zajętą wierzytelność.

W wyniku dokonanej czynności powstała kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości 2.766,20 zł, która została częściowo zaspokojona w wysokości 222,21 zł.

NMUS postanowieniem z dnia 12 października 2018 r. nr [...] umorzył prowadzone wobec Zobowiązanej postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

II. Kolejno NMUS pismem z dnia 21 listopada 2018 r. nr [...] poinformował Wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 28 listopada 2018 r. Wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 19 grudnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 64c § 1, § 4, § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a., obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego w wysokości 2.543,99 zł wskazując, iż po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma podstaw do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od Zobowiązanej.

1. III. Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego Wierzyciel wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS, organ II instancji), wnosząc o jego uchylenie i umorzenie kosztów egzekucyjnych.
2. IV. DIAS postanowieniem z dnia 18 marca 2019 r. nr [...], działając na podstawie art. 134 oraz art. 144 K.p.a. w związku z art. 17 i art. 18 oraz art. 23 § 4 u.p.e.a., stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia.
3. V. Wierzyciel wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając m.in. naruszenie:
4. 3. art. 30 § 1 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 38 K.c, art. 34 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 45 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez podjęcie czynności zajęcia innej wierzytelności pieniężnej A.-A. sp. z o.o. wobec G. D. E. sp. z o.o., a także prowadzenie egzekucji oraz doręczanie zawiadomienia o zajęciu na adres: ul. [...] w K., mimo iż A.-A. sp. z o.o. w chwili dokonania przedmiotowego zajęcia nie miała organów uprawnionych do reprezentowani spółki oraz nie prowadziła działalności pod adresem stanowiącym niegdyś siedzibę spółki, czego konsekwencją było obciążenie Skarżącego przez NMUS kosztami egzekucyjnymi nieskutecznej czynności zajęcia;
5. 4. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez zaniechanie podjęcia czynności mających na celu weryfikację zasadności kierowania zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej A.-A. sp. z o.o. wobec G. D. E. sp. z o.o. w dniu 23 października 2013 r., w sytuacji, gdy ze zgromadzonych w postępowaniu dowodów wynikało, że w sprawie niemożliwe jest faktyczne zajęcie wskazanej wierzytelności, co doprowadziło do niezasadnego obciążania Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi z tytułu podjęcia przez organ egzekucyjny prób przedmiotowego zajęcia;
6. 5. art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1 oraz § 4 u.p.e.a., poprzez przyjęcie przez organ I instancji, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie Skarżącego opłatą egzekucyjną w maksymalnej wysokości jest prawidłowe, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, "w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tej opłaty".

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia NMUS z dnia 19 grudnia 2018 r.

1. VI. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 580/19 uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując m.in., odnosząc się do zarzutów skargi zawartych w pkt 3-5 oraz wniosku o uchylenie postanowienia NMUS dnia 19 grudnia 2019 r., że granice rozpoznawanej sprawy wyznaczają okoliczności faktyczne i prawne dotyczące stosowania przepisów regulujących związanych z doręczeniem postanowienia z dnia 19 grudnia 2018 r. oraz z terminem do wniesienia zażalenia na to postanowienie, a więc kwestie nie odnoszące się do postanowienia w jego warstwie materialnej (merytorycznej). Tym samym poza "granicami sprawy" w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia pozostaje ocena legalności postanowienia, od którego wniesiono zażalenie.
2. VII. DIAS postanowieniem z dnia 5 marca 2020 r. nr [...] uchylił postanowienie NMUS z dnia 19 grudnia 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał m.in., że powodem uchylenia jest brak uwzględnienia przez organ I instancji standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych opisanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

VIII. NMUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydał postanowienie z dnia 1 kwietnia 2020 r. nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, którym ponownie określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie 2.543,99 zł.

IX. Wierzyciel na powyższe postanowienie złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie oraz nieobciążanie go kosztami egzekucyjnymi, względnie o uchylenie postanowienia oraz ustalenie opłaty manipulacyjnej za czynności egzekucyjne z uwzględnieniem ilości, czasochłonności oraz stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Wierzyciel powtórzył zarzuty zawarte uprzednio w skardze do WSA w pkt 3 i 4, a ponadto zarzucił naruszenie:

1. - art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1 oraz § 4 u.p.e.a., poprzez zaniechanie miarkowania i określenie wysokości kosztów egzekucyjnych na kwotę, która pozostaje w rażącej dysproporcji do nakładu pracy organu egzekucyjnego oraz skuteczności i stopnia skomplikowania działań egzekucyjnych, w sytuacji, gdy zgodnie z ww. wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, organ winien uwzględnić te okoliczności i dokonać miarkowania kwoty kosztów,
2. - art. 7 w zw. z art. 12 K.p.a., poprzez brak wzięcia pod uwagę okoliczności wskazanych przez DIAS w postanowieniu z dnia 5 marca 2020 r., w zakresie, w jakim organ II instancji wskazał na obowiązek miarkowania opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne.
3. X. DIAS postanowieniem z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NMUS z dnia 1 kwietnia 2020 r.

Uzasadniając postanowienie DIAS w pierwszej kolejności wskazał, że zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta jest jednak w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wypływają wprost z przepisów u.p.e.a. Ustawa powyższa nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

Dalej DIAS wskazał, że w niniejszej sprawie podstawą wydania przez NMUS postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tej sytuacji, w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Ustawodawca przez użycie w treści przedmiotowego przepisu regulacji zwrotu: "wierzyciel pokrywa", nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Odpowiadając na zarzuty zażalenia DIAS wskazał, że przywołany przez skarżącego w zażaleniu m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15 zapadł w odmiennym stanie faktycznym. W sprawie rozpatrywanej przez NSA, egzekucja została skierowana do wierzytelności z rachunku bankowego, na którym w chwili wpływu zajęcia brak było środków pieniężnych, jak również na rachunek ten po zajęciu nie wpłynęły żadne środki pieniężne. W omawianej sprawie organ egzekucyjny natomiast nie naliczył kosztów egzekucyjnych z tytułu zajęcia "rachunku bankowego" tylko z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej w G. D. E. sp. z o.o.

DIAS zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1.

W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 21 października 2013 r. nr [...] dokonał w dniu 23 października 2013 r. (data doręczenia zawiadomienia dłużnikowi zajętej wierzytelności), zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu wobec G. D. E. Sp. z o.o. W odpowiedzi na to zajęcie, dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 29 października 2013 r. złożył wymagane oświadczenie, w którym uznał zajętą wierzytelność. Powyższe pozwoliło stwierdzić, że doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Zgodnie z art. 64 § 7 u.p.e.a., jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty. DIAS wskazał, że w myśl art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Z przedstawionych powyżej przepisów wynika zdaniem organu II instancji, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych powstał z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. U.p.e.a. nie przewiduje natomiast, że w sytuacji, gdy dokonane zajęcie nie zostanie zrealizowane lub środki pieniężne uzyskane w wyniku jego realizacji nie pokryją w całości kosztów egzekucyjnych, to opłata za czynność zostaje umorzona.

Zdaniem DIAS słusznie organ egzekucyjny wskazał, że w myśl art. 64 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 8 września 2016 r., jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata.

Organ II instancji wyjaśnił ponadto, że badanie możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego (art. 56 § 1 u.p.e.a.) wobec zobowiązanego jest kwestia wtórną. Wykracza ono poza przedmiot rozstrzygania w zakresie zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi czy też prawidłowości naliczenia opłat za zajęcie wierzytelności pieniężnej.

Zdaniem organu II instancji organ egzekucyjny ponownie obliczając koszty egzekucyjne, przyjął zasady obliczania i miarkowania opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnej G. D. E. sp. z o.o zgodnie ze standardami dotyczącymi określenia wysokości kosztów egzekucyjnych wskazanymi w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie określa maksymalnej kwoty kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ograniczenie kwotowe ustawodawca zawarł natomiast w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w odniesieniu do opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalając ją w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Organ egzekucyjny dla określenia maksymalnej kwoty kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8% egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - 34.200,00 zł., organ egzekucyjny przyjął, że koszty egzekucyjne należne za zajęcie wierzytelności pieniężnych, stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie mogą być wyższe od kwoty 21.375,00 zł., czyli 5/8 z 34.200,00 zł.

Kwota kosztów egzekucyjnych za zajęcie ww. wierzytelności pieniężnej nie przekroczyła wysokości maksymalnej tj. 21.375,00 zł ustalonej w sposób opisany powyżej. Wymóg miarkowania kosztów wynikający z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego został więc spełniony.

DIAS zauważył, że organ egzekucyjny przyjął i zastosował górny kwotowy limit opłaty za czynność egzekucyjną. Uczynił to w sposób usystematyzowany. Wskazał jakim systemem do tego doszedł. Nie uczynił więc niczego na zasadzie dowolnego uznania i przypadkowości, lecz właśnie przyjął odpowiednią systematykę i zasady w tym zakresie. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Organ egzekucyjny uwzględniając ww. wyrok TK ustalił górną kwotową granicę kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej i odnosząc tą kwotę do wysokości kosztów egzekucyjnych obliczonych w niniejszej sprawie na podstawie przepisów u.p.e.a. stwierdził, że mieszczą się one w ustalonym limicie i nie ma podstaw do zmiany ich wysokości.

DIAS podniósł końcowo, że organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu zasadnie wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego konieczne było zarejestrowanie tytułu wykonawczego w systemie informatycznym, ustalenie wierzytelności, z których można było dochodzić należności objętej tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny ponosił również koszty związane z wysyłka korespondencji za pomocą operatora pocztowego Poczty Polskiej S.A. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podejmował szereg innych czynności zmierzających do wyegzekwowania należności. Czynności te zostały szczegółowo wymienione w postanowieniu z dnia 18 października 2018 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne (były to m.in. próby zajęcia rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych oraz inne czynności mające na celu poszukiwanie majątku zobowiązanego).

X. Wierzyciel wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, powtarzając opisane wyżej zarzuty podniesione w pkt 3-5 poprzednio wniesionej skargi, a także art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy nieprawidłowego postanowienia organu I instancji podczas, gdy postanowienie to było wadliwe, a zatem organ II instancji winien był zastosować art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozważenie uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi Skarżący powtórzył argumentację zawarta w zażaleniu.

W szczególności podniósł, że organ II instancji w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2020 r. wyjaśnił, że badanie możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego jest kwestią wtórną i wykracza ono poza przedmiot rozstrzygania w zakresie zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi czy też prawidłowości naliczenia opłat za zajęcie wierzytelności. Ponad to arbitralne stwierdzenie, organ II instancji w zasadzie nie ustosunkował się do stawianych przez Skarżącego zarzutów odnoszących się do podejmowania czynności egzekucyjnych w sytuacji, gdy A.-A. sp. z o. o. nie posiadała organów uprawnionych do reprezentacji. Zważywszy na podniesione powyżej okoliczności, istotnym jest, że w tym zakresie postępowanie mogło być obarczone wadą nieważności. Przyjmując zatem argumentację organu, Skarżący zobowiązany byłby do ponoszenia negatywnych konsekwencji nieuprawnionych działań organu, tj. do ponoszenia kosztów czynności egzekucyjnych, które w ogóle nie powinny zostać podjęte. Taka sytuacja jest nieakceptowalna.

Ponadto Skarżący zarzucił, że organ obciążył Skarżącego opłatą za zajęcie wierzytelności, które nie doprowadziło do choćby częściowego zaspokojenia dłużnej należności.

Podniósł, że opłata, której zapłaty żąda organ może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 1254/17).

W opinii Skarżącego, nie ma racji także organ odwoławczy, twierdząc, że przywołany przez Skarżącego w zażaleniu wyrok NSA zapadł w innym stanie faktycznym, z uwagi na fakt, że rozpatrywana sprawa dotyczyła egzekucji skierowanej do wierzytelności z rachunku bankowego, na którym w chwili wpływu zajęcia brak było środków pieniężnych, jak również na rachunek ten po zajęciu nie wpłynęły żadne środki pieniężne, a nie zajęcie wierzytelności względem trzeciodłużnika. Powyższe sytuacje są analogiczne i nie ma znaczenia czy zajęcie zostało skierowane do wierzytelności na rachunku bankowym czy do wierzytelności względem trzeciodłużnika, którym w niniejszym postępowaniu była G. D. E. sp. z o.o.

Zdaniem Skarżącego, gdy nie uda się wyegzekwować żadnych kwot, niezależnie od rodzaju kierowanych zajęć, wierzyciel nie może być obciążany kosztami postępowania egzekucyjnego.

Organ, wbrew dyspozycji art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. zaniechał uwzględnienia okoliczności, o których mowa powyżej, jak również nie zbadał, czy zajęcie wierzytelności wobec powiązanej z dłużnikiem osobowo (osobą A. C.) spółki daje szansę na jakiekolwiek zaspokojenie.

DIAS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

1. X. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie DIAS z dnia 16 czerwca 2020 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie NMUS z dnia 1 kwietnia 2020 r. w sprawie obciążenia Skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.543,99 zł.

Podstawowy spór w rozpatrywanej sprawie koncentruje się wokół dochowania przez organy obu instancji standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych opisanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

W przedmiotowym sporze, zdaniem Sądu, rację ma Skarżący, ponieważ postępowanie organów egzekucyjnych narusza art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Sąd wskazuje, że w sprawach o bardzo zbliżonych stanach faktycznych (ta sama Zobowiązana tylko inny wierzyciel) orzekał już wyrokami z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 492/19, a następnie z dnia 29 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 411/20. Obydwa wyroki są prawomocne, przy czym od wyroku z 29 lipca 2020 r., DIAS złożył skargę kasacyjną, która została oddalona wyrokiem NSA z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I GSK 1651/20.

Podzielając zapatrywania prawne, które WSA uwzględnił w ww. wyrokach, Sąd w niniejszej sprawie posłuży się częściowo argumentacją zawartą w ich uzasadnieniach.

Należy podkreślić, że wyrok TK z dnia 28 czerwca 2016, sygn. akt SK 31/14, przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. uznał za niekonstytucyjne. Brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym go postanowieniu NMUS przez zaproponowany sposób "miarkowania" organy nie dochowały standardów, na które wskazał TK.

Organy uznały bowiem, że koszty zajęcia wierzytelności są kilkakrotnie niższe niż maksymalna wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, a tym samym sporne koszty odzwierciedlają zasady wyszczególnione w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organy nie zbadały sprawy w sposób indywidualny, lecz ustaliły kwotowo górną granicę spornych kosztów stwierdzając, że skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200,00 zł, to 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynieść maksymalnie 21.375,00 zł, zaś wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów jest przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki (egzekucji z nieruchomości) z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności.

Przyjęcie przez organy wyłącznie mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zdaniem Sądu nie jest wystarczające dla miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Sąd zauważa, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie ma rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone w łącznej wysokości na kwotę 2.766,20 zł za podjęcie kilku nieskomplikowanych czynności, są adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań.

Uwzględnienie zaś realiów tej sprawy wymagało odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego. Brak rzetelnych rozważań w tej materii powoduje, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi obciążony został Skarżący. Zauważyć należy, że organy nie wyjaśniły dlaczego uznały, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu jest wypełnieniem wymogu miarkowania.

Organ stosując prawo powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku TK. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Odwoływanie się poprzez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w wyżej wymienionych okolicznościach z uwzględnieniem wyroku TK, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych.

Wobec tego zaistniała podstawa do uznania, że organy nie powiązały wysokości kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu. Zdawkowe informacje zawarte w uzasadnieniach np. o kosztach wysyłki korespondencji (bez wykazania rzeczywistych kosztów), czy też ogólne stwierdzenie, że konieczne było zarejestrowanie poszczególnych tytułów w systemie informatycznym, podjęto próby zajęcia rachunków bankowych oraz innych wierzytelności pieniężnych, w żadnym wypadku nie mogły być uznane przez Sąd za wypełnienie powyższych wymogów.

Sąd rozpoznający niniejszą skargę wskazuje kolejny raz na wyrok TK, w którym Trybunał stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, iż wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Trybunał jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Ponadto okoliczność, że w chwili orzekania przez organy nadal nie weszły w życie przepisy wykonujące wyrok TK z dnia 28 czerwca 2016 r., nie może stanowić podstawy do określania kosztów egzekucyjnych bez wykazania ich rzeczywistego poniesienia. Wskazać również należy, iż skutkiem wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., było wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności w zakresie przekroczenia ich maksymalnego rozsądnego pułapu. Minimalna ich granica nadal obowiązuje. W takiej sytuacji organ powinien ograniczać ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych do niebudzących wątpliwości wydatków, a więc kosztów poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego (podkreślenie Sądu).

Skoro do chwili wydawania postanowień w niniejszej sprawie nie weszły w życie przepisy zgodne z Konstytucją RP, w zamian za niekonstytucyjne, to trudno by Skarżący ponosił tego negatywne konsekwencje. W ocenie Sądu, nie jest wystarczające w takiej sytuacji odnoszenie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej (tutaj, opłatę stosunkową dotyczącą zajęcia nieruchomości), tym bardziej, że w rozpatrywanej sprawie działania egzekucyjne organu okazały się dla Skarżącego całkowicie bezskuteczne (jedyna suma, jaka została wyegzekwowana w kwocie 222,21 zł, została zaliczona przez organ egzekucyjny w całości na pokrycie kosztów egzekucyjnych).

Zatem Skarżący jako Wierzyciel nie uzyskał z prowadzonej egzekucji żadnego przysporzenia. Wymaga przypomnienia, że wyrażona w art. 8 K.p.a. zasada proporcjonalności nakazuje podejmowanie przez administrację działań proporcjonalnych do zamierzonego celu. Nie powinny być zatem nakładane na stronę obowiązki niewspółmierne do celu, który miałby być osiągnięty dzięki ich nałożeniu. Zdaniem Sądu, w obliczu powyższych ustaleń, określenie należnych kosztów na kwotę łącznie 2.766,20 zł, narusza zasadę proporcjonalności. Co więcej, wyliczenie niewspółmiernie wysokich kosztów postępowania egzekucyjnego stwarza potencjalne zagrożenie, że wierzyciele nie będą kierować tytułów egzekucyjnych do organów egzekucyjnych w obawie przed grożącymi im kosztami tego postępowania. Oczywistym jest, że zachowanie takie nie sprzyja zasadzie praworządności, wyrażonej w art. 6 i art. 7 K.p.a.

Jedynie dla ścisłości należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym konsekwentnie przyjęto stanowisko prawne, w myśl którego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego należy wiązać z wpływem na ten rachunek środków finansowych. Na kwestię tę zwraca uwagę judykatura choćby w wyrokach NSA z dnia: 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16, 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, 9 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16.

Na marginesie niniejszej sprawy Sąd zauważa, że w art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553), która weszła w życie 20 lutego 2021 r. (z wyjątkami wskazanymi w art. 15 pkt 1 i pkt 2) przewidziano w zmienionym art. 64 § 4 maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych (...) nie więcej niż 40.000 zł, natomiast w zmienionym przepisie art. 64 § 6 (po zmianie, w art. 64 § 1) przewidziano, że opłata manipulacyjna wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji (...) 100 zł. Zatem, to nie samo zajęcie rachunku bankowego, lecz wysokość "wyegzekwowanych środków pieniężnych" będzie stanowić o należnym organowi egzekucyjnemu wynagrodzeniu, uzależnionym od swego rodzaju "skuteczności" podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Zwrócić należy również uwagę, że sądy administracyjne wielokrotnie zajmowały się kwestią miarkowania w oparciu o odniesienie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej i zajmowały stanowisko, że ten sposób miarkowania nie wypełnia zachowania standardu określonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. Tytułem przykładu należy wskazać na wyroki zapadłe w analogicznych sprawach:

1. - wyrok tutejszego Sądu z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 408/19, od którego DIAS w K. wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 2205/19 została oddalona,
2. - wyrok WSA w Kielcach z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 431/18, od którego DIAS w K. wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II FSK 949/19 została oddalona,
3. - wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 184/19, od którego DIAS w O. wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1550/19 została oddalona
4. - wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1326/18.

Odnosząc się z kolei do przywołanego i cytowanego w uzasadnieniu postanowienia DIAS wyroku z dnia 30 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 404/19, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę wskazuje, że z przyczyn podanych powyżej nie podziela stanowiska przedstawionego w tym wyroku, że "wykonaniem zaleceń WSA w Krakowie i wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcie innej wierzytelności do kwoty 21.375 zł, a opłaty manipulacyjnej do kwoty 4.275 zł wynikające z zasady miarkowania kosztów egzekucyjnych".

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 u.p.e.a. za w pełni zasadny i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie NUS, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a.

Podniesione przez Skarżącego kwestie dotyczące braku organów Zobowiązanej, a przez to wadliwego doręczania pism Zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym, oraz związane z powyższym zarzucane naruszenie przepisów K.p.a., K.c. i u.p.e.a., Sąd uznał za okoliczności, które są poza zakresem rozpatrywanej sprawy. Rozpatrywana przez Sąd sprawa dotyczy określenia kosztów egzekucyjnych w związku z zajęciem wierzytelności Zobowiązanej wobec G. D. E. Sp. z o.o., zatem kwestia doręczenia korespondencji Zobowiązanej w trakcie postepowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Niej nie mieści się w granicach tej sprawy.

W sprawie nie ma najmniejszej wątpliwości, że zawiadomieniem z dnia 21 października 2013 r. nr [...] dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej Zobowiązanej wobec G. D. E. sp. z o.o. Odpis zawiadomienia został doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 października 2013 r. G. D. E. sp. z o.o pismem z dnia 29 października 2013 r. uznała zajętą wierzytelność. Przypomnieć należy, że zgodnie z przepisem art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.

W myśl przepisu art. 89 § 2 zdanie 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. W świetle tych przepisów nie jest warunkiem skutecznego dokonania zajęcia doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia. Natomiast właśnie z powyższą czynnością egzekucyjną związane jest naliczenie spornych kosztów egzekucyjnych.

W kontekście tego co Sąd wywiódł powyżej zarzut Skarżącego postulujący brak rzeczywistego dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności pieniężnej w niniejszej sprawie Sąd uznał się bezzasadny. Co prawda zajęcie wierzytelności przysługującej Zobowiązanej wobec G. D. E. Sp. z o.o. umożliwiło jedynie zaspokojenie części kosztów egzekucyjnych i to w znikomym stopniu, to jednak nie można uznać, by w okolicznościach sprawy w ogóle do zajęcia nie doszło.

Organ egzekucyjny rozpoznając po raz trzeci sprawę zrealizuje zalecenia zawarte w niniejszym wyroku, a w szczególności uwzględni, że wysokość kosztów egzekucyjnych powinna zależeć od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy (czasochłonności, pracochłonności) organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć również na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Ustalenia powyższe powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym znajdujących się w aktach sprawy. Postępowanie w sprawie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego, w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., powinno być przeprowadzone zgodnie z wymogami określonymi m.in. przepisami art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a., a orzeczenie powinno spełniać wymogi określone przepisami art. 124 w zw. z art. 107 § 3 i w zw. z art. 126 K.p.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz Skarżącej kwotę 597,00 zł, na którą składa się 100 zł tytułem wpisu sądowego, 480,00 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.