Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 29 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 411/20

Uzasadnienie

I. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: NMUS, organ egzekucyjny), prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej [...] sp. z o.o. w likwidacji (dalej: Zobowiązana) z wniosku wielu wierzycieli administracyjnych i cywilnych m.in: Kolonia sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka, Wierzyciel, Skarżąca), na podstawie tytułu wykonawczego - wyroku zaocznego z dnia 21 czerwca 2011 r. wydanego przez Sąd Rejonowy dla [...] w K. [...] z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt [...] [...]

Wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i cywilnej prowadzonej do majątku Zobowiązanej, Sąd Rejonowy dla K. - [...] w K. postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt I Co [...], wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego K. - [...] (dalej: NUS) do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej wobec Zobowiązanej do wierzytelności z rachunku bankowego. Sąd Rejonowy dla K. - [...] w K. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt [...] [...] wobec dalszych zbiegów egzekucji sądowej i administracyjnej wyznaczył ponownie NUS do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej z całego majątku Zobowiązanej.

Z uwagi na spełnienie przez Zobowiązaną kryteriów określonych w art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 121 poz. 1267 ze zm.) z dniem 1 stycznia 2012 r. NMUS z mocy prawa stał się organem właściwym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych wobec Zobowiązanej.

Na podstawie ww. tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny dokonywał czynności egzekucyjnych, m.in. w dniu 23 października 2013 r. zawiadomieniem z dnia 21 października 2013 r. nr [...] dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu wobec [...] sp. z o.o. Odpis zawiadomienia doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 października 2013 r., a Zobowiązanej w dniu 6 listopada 2013 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.). [...] sp. z o.o., pismem z dnia 29 października 2013 r. poinformowała organ egzekucyjny, że uznaje zajętą wierzytelność.

NMUS postanowieniem z dnia 18 października 2018 r. nr [...] umorzył prowadzone wobec Zobowiązanej postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

II. NMUS pismem z dnia 27 listopada 2018 r. nr [...] poinformował Wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 7 grudnia Wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 64c § 1, § 4, § 6a pkt 2 i § 7 u.p.e.a., obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego w wysokości [...] zł wskazując, iż po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma podstaw do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od Zobowiązanej.

1. III. Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego Wierzyciel wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: DIAS, organ II instancji), wnosząc o jego uchylenie i zmianę w ten sposób, aby zostały ustalone koszty egzekucyjne w wysokości nie wyższej niż [...] zł. Wierzyciel zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 6 i art. 8 K.p.a. oraz art. 2, art. 8 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie przez organ I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 w zakresie, w jakim artykuł ten nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej.
2. IV. DIAS postanowieniem z dnia 21 lutego 2019 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i art. 64c § 4 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie NMUS z dnia 21 grudnia 2018 r. o obciążeniu Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
3. V. Wierzyciel wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając mu naruszenie:
4. - art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 6 i art. 8 K.p.a. oraz art. 2, art. 7, art. 8 i art. 190 ust. 1 Konstytucji, poprzez nieuwzględnienie przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepis ten nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, co spowodowało ustalenie przez organ I instancji zbyt wysokich kosztów egzekucyjnych, które w żadnym stopniu nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów podjętych przez organ egzekucyjny czynności, podczas gdy organ zważając na zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji powinien ustalić, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy je miarkować,
5. - art. 262 K.p.a., poprzez jego nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji pomimo, że strony postępowania nie powinny obciążać koszty niewynikające z jej winy lub które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie,
6. - art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez jego nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego pomimo, że organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku, a więc egzekucji z majątku dłużnika, która ma skutkować przysporzeniem majątku wierzyciela.

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

1. VI. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji i zważył, co następuje.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że na "gruncie badanej sprawy istotnym jest to, na co słusznie zwróciła uwagę Skarżąca, że zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. 1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
2. 2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
3. 3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
4. 4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty. Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu. W pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał - przepis ten należy nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – między innymi – w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17.

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną".

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Na kanwie kontrolowanej sprawy organ egzekucyjny całkowicie pominął omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a DIAS uznał, że przepisy będące podstawą obciążenia naliczenia kosztów egzekucyjnych, pomimo wspomnianego wyroku Trybunału, mogą być stosowane w pełnym zakresie. DIAS nie dostrzegł, że przepisy te od chwili ogłoszenia orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału.

Należy również podnieść, że w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Nie odniosły się również do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m.in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się na gruncie badanej sprawy.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym, reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (...).

Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 2626/12; z dnia 30 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 745/13; z 23 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14) (...).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku sygn. akt SK 31/14 i Trybunał uznał je za niezgodne z Konstytucją, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie NUS.

Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W tym zakresie Sąd za zasadny uznaje zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i w pełni go podziela."

Formułując zalecenia co dalszego postępowania Sąd wskazał: "Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny, obciążając Wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu, a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, do którego Sąd odniósł się szczegółowo powyżej ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych."

VI. NMUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydał postanowienie z dnia 7 stycznia 2020 r. nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, którym ponownie określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie [...]zł.

VII. Wierzyciel na powyższe postanowienie złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, aby zostały ustalone koszty egzekucyjne w wysokości nie wyższej niż [...] zł.

Wierzyciel zarzucił naruszenie:

1. - art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 6 i art. 8 K.p.a., poprzez obciążenie wierzyciela nadmiernie wysokimi kosztami, w oderwaniu od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, stopnia skomplikowania podejmowanych czynności i ich czasochłonności,
2. - art. 2, art. 8 i art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie przez organ I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, które nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów podjętych w postępowaniu,
3. - art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) poprzez niezastosowanie w pełnym zakresie wyroku WSA w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 492/19 i nieuwzględnienie wytycznych zawartych w tym wyroku i nie wykazanie, że poniesione przez organ koszty przekraczają już ściągniętą kwotę [...]zł I wynoszą [...] zł.
4. VIII. DIAS postanowieniem z dnia 28 lutego 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NMUS.

Uzasadniając postanowienie DIAS w pierwszej kolejności wskazał, że zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta jest jednak w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wypływają wprost z przepisów u.p.e.a. Ustawa powyższa nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

Dalej DIAS wskazał, że w niniejszej sprawie podstawą wydania przez NMUS postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tej sytuacji, w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Ustawodawca przez użycie w treści przedmiotowego przepisu regulacji zwrotu: "wierzyciel pokrywa", nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

DIAS wskazał, że Wierzyciel nie kwestionuje w zażaleniu obowiązku naliczenia przez organ kosztów egzekucyjnych, a jedynie kwestionuje ich wysokość przy naliczeniu kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu u dłużnika zajętej wierzytelności. W niniejszej sprawie bez wątpienia powstały koszty egzekucyjne w wyniku skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności w [...] sp. z o.o.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] gr. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której koszty egzekucyjne naliczono w konsekwencji ponownego ich przeliczenia po uchyleniu przez WSA w Krakowie postanowień organu I i II instancji w/s obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi,

Następnie DIAS wskazał, że NMUS stosując się do w/w wyroku Sądu, ponownie obliczając koszty egzekucyjne, przyjął opisane w postanowieniu zasady obliczania i miarkowania opłaty za czynność egzekucyjną. Art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie określa maksymalnej kwoty kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ograniczenie kwotowe ustawodawca zawarł natomiast w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w odniesieniu do opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalając ją w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Organ egzekucyjny dla określenia maksymalnej kwoty kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej przyjął analogiczny sposób miarkowania wysokości opłaty. Odwołując się do powyższego przepisu, uwzględniającego stawkę 8% egzekwowanej należności z określoną górną granicą naliczenia kosztów - [...] zł., organ egzekucyjny przyjął, że koszty egzekucyjne należne za zajęcie wierzytelności pieniężnych, stanowiące 5% egzekwowanej należności, nie mogą być wyższe od kwoty [...]zł., czyli [...] z [...] zł.

Dalej DIAS wskazał, że Wierzyciel zarzucił w zażaleniu również, że określona wysokość kosztów egzekucyjnych jest niewspółmierna do wykonanych czynności, a organ egzekucyjny nie zastosował się do wyroku sądu. Odnosząc się do powyższego zarzutu DIAS wyjaśnił, że w wyroku Sąd wskazał, że określając koszty egzekucyjne należy uwzględnić wyrok TK dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował dopuszczalności stosowania stawek procentowych, tylko brak stawek maksymalnych przy obliczaniu wysokości kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej. Uwzględniając ten wyrok organ egzekucyjny ustalił górną kwotową granicę kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej i odnosząc tę kwotę do wysokości kosztów egzekucyjnych obliczonych w niniejszej sprawie na podstawie przepisów u.p.e.a. stwierdził, że mieszczą się one w ustalonym limicie i nie ma podstaw do zmiany ich wysokości.

DIAS podniósł, że organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu zasadnie wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego konieczne było zarejestrowanie poszczególnych tytułów w systemie informatycznym i ustalenie wierzytelności, z których można było dochodzić należności objętej tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny ponosił również koszty związane z wysyłka korespondencji za pomocą operatora pocztowego Poczty [...] S.A. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podejmował szereg innych czynności zmierzających do wyegzekwowania należności. Czynności te zostały szczegółowo wymienione w postanowieniu z dnia 18 października 2018 r. umarzającym postępowanie egzekucyjne (były to m.in. próby zajęcia rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych oraz inne czynności mające na celu poszukiwanie majątku zobowiązanego).

Końcowo DIAS uznał zarzuty naruszenia art. 6 i art. 8 za nieuzasadnione.

1. IX. Wierzyciel wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając mu naruszenie:
2. - art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a. w zw. z art. 6 i art. 8 K.p.a. poprzez obciążenie Wierzyciela nadmiernie wysokimi kosztami egzekucyjnymi za zajęcie wierzytelności, w oderwaniu od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, stopnia skomplikowania podejmowanych czynności i ich czasochłonności co sprawia, że koszty te stanowią de facto dodatkową sankcją pieniężną i, nieuzasadniony, skrajnie wygórowany dochód organu egzekucyjnego, a organ w żaden sposób nie wykazał jakie poniósł rzeczywiste koszty związane z zajęciem wierzytelności i jakie konkretnie czynności składają się na te koszty,
3. - art. 2, art. 7, art. 8, art. 190 § 1 oraz art. 217 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie przez organ w odpowiednim zakresie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i obciążenie Wierzyciela obowiązkiem zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego, które nie odzwierciedlają rzeczywistych kosztów podjętych w postępowaniu czynności oraz są oderwane od stopnia skomplikowania podejmowanych czynności i ich czasochłonności, co sprawia, że koszty te stanowią de facto dodatkową sankcję pieniężną i nieuzasadniony, skrajnie wygórowany dochód organu egzekucyjnego, a organ w żaden sposób nie wykazał, jakie poniósł rzeczywiste koszty związane z zajęciem wierzytelności i jakie konkretnie czynności składają się na te koszty,
4. - art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przez organ w pełnym zakresie do wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 492/19 i nieuwzględnienie wszystkich wytycznych zawartych w tym wyroku, bowiem organ egzekucyjny w dalszym ciągu nie uzasadnił i nie wykazał, by poniesione przez niego rzeczywiste koszty związane z zajęciem wierzytelności przekraczały ściągniętą już kwotę [...]zł i nadto wynosiły kwotę [...]zł, co doprowadziło do obciążenia Wierzyciela nadmiernie wysokimi kosztami egzekucyjnymi za zajęcie wierzytelności, w oderwaniu od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, stopnia skomplikowania podejmowanych czynności i ich czasochłonności, co sprawia, że koszty te stanowią de facto dodatkową sankcję pieniężną i nieuzasadniony, skrajnie wygórowany dochód organu egzekucyjnego, w szczególności mając na uwadze liczbę wierzycieli i łączną wysokość zobowiązań (opłaty egzekucyjne tylko z tytułu zajęcia wierzytelności pobrane przez organ wynosiłyby łącznie ponad [...] zł, nawet przy ograniczeniu maksymalnej opłaty od jednego tytułu wykonawczego do kwoty [...]zł, jak przyjął to organ,
5. - art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 K.p.a., poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy nieprawidłowego postanowienia organu I instancji podczas, gdy z uwagi na wskazane powyżej zarzuty podlegało ono zmianie, względnie uchyleniu,
6. - art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez jego nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego pomimo, że organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku, a więc egzekucji z majątku dłużnika, która ma skutkować przysporzeniem majątku wierzyciela.

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organy egzekucyjnego.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia 7 stycznia 2020 r. nie wykazał w żaden sposób jakie rzeczywiście poniósł koszty w związku z dokonanym zajęciem wierzytelności oraz jakie konkretnie czynności zostały przez organ egzekucyjny podjęte w związku z zajęciem wierzytelności (ewentualne inne koszty wynikające z prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w tym opłaty manipulacyjne czy koszty związane z innymi niż zajęcie wierzytelności czynnościami nie są bowiem przedmiotem zaskarżonego postanowienia, a organ egzekucyjny powinien wykazać tylko rzeczywiste koszty związane ściśle z zajęciem wierzytelności). Postanowienie to zostało utrzymane przez DIAS, który podzielił w całości argumentację organu egzekucyjnego.

Dalej Skarżąca podniosła, że w toku postępowania egzekucyjnego skierowane zostały do poszczególnych banków zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z 7 rachunków bankowych. Zajęcia te okazały się w całości bezskuteczne, bowiem banki, do których skierowano zawiadomienia poinformowały, że nie prowadzą już rachunków bankowych dla dłużnika. Poszukiwanie innych rachunków bankowych także okazało się bezskuteczne. Egzekucja skierowana została ponadto do kilkunastu innych wierzytelności pieniężnych, w tym m.in. przysługujących dłużnikowi od spółki [...] Sp. z o.o. (czynność z dnia 23 października 2013 r. nr [...]). Egzekucja z tej wierzytelności okazała się jednak skuteczna tylko w marginalnym zakresie. Uzyskano bowiem z tego tytułu jedynie kwotę [...]zł, która w całości zaliczona została na pokrycie kosztów egzekucji. Jak się okazało była to jedyna suma wyegzekwowana od dłużnika na rzecz Kolonia sp. z o.o. w toku całego postępowania egzekucyjnego, co stanowi zaledwie 0,49% dochodzonej w postępowaniu kwoty (która wynosiła przeszło [...] zł).

Wierzyciel ostatecznie nie został więc zaspokojony w jakimkolwiek zakresie. Skarżąca zaznaczyła, że organ nie wykazał żadnych konkretnych czynności związanych z zajęciem wierzytelności dłużnika i nie podał realnych kosztów takich czynności. Organ powołał się w postanowieniu ogólnie na koszty korespondencji, czy zarejestrowanie tytułu wykonawczego w systemie informatycznym, ale w żaden sposób nie podał rzeczywiście poniesionych w związku z tym kosztów.

Tym samym organ nadal nie uzasadnił, aby podjęte przez organ czynności związane z zajęciem wierzytelności odpowiadały naliczonej przez organ opłacie w kwocie łącznie [...] zł. Organ wskazał jedynie, że dokonał "ustalenia wierzytelności". Nie wyjaśnił jednak jakie konkretnie czynności składały na "ustalenie wierzytelności". Tym trudniej ocenić czy działania te (jeśli zostały podjęte) były kosztowne, pracochłonne i skomplikowane. Z pewnością nie można przyjąć, że koszty korespondencji (wysłanie zawiadomienia o zajęciu do kilkunastu podmiotów) czy ewentualnie sprawdzenie rachunków bankowych dłużnika w elektronicznym rejestrze bądź rejestracja tytułu wykonawczego w systemie informatycznym wymagało szczególnego nakładu pracy czy obarczone było wysokim poziomem skomplikowania, generując koszty prawie 4,5 tys. złotych i to licząc tylko koszty obciążające jednego wierzyciela.

Skarżąca podkreśliła, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie na rzecz 47 podmiotów (wierzycieli) na kwotę łącznie ponad 10 mln zł, co pozwala przyjąć, że koszty egzekucji mogły wynieść ponad 500 tys. zł. Już na dzień 7 września 2012 r. zgodnie z postanowieniem NMUS w sprawie podziału między wierzycieli sumy uzyskanej z egzekucji z dnia wynika, że postępowanie było prowadzone na łączną sumę należności głównych w kwocie [...]zł oraz odsetki w kwocie [...]zł, a koszty egzekucyjne powstałe w toku egzekucji administracyjnej wynosiły wówczas razem [...] zł. Czynności podjęte przez organ egzekucyjny były natomiast takie same dla każdego z wierzycieli.

W związku z tym przyjąć należy, że opłaty egzekucyjne, do opłacenia których zostali wezwani wierzyciele, w tym Kolonia sp. z o.o. (łącznie ok. 500 tys. zł) powodują, że nastąpiło całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego i rzeczywiście ponoszonymi przez organ kosztami, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie mogą więc być uznane za formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności (standardowe, nieskomplikowane i nie wymagające nadzwyczajnych środków, ale z perspektywy dłużnika (a w tym wypadku Wierzyciela i pozostałych wierzycieli) stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną i de facto znacząco wygórowanym dodatkowym dochodem organu egzekucyjnego. Realia niniejszej sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie ww. okoliczności doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w znacznie niższej wysokości, a dotychczas ściągnięta kwota [...]zł w zupełności wystarcza na pokrycie realnie poniesionych przez organ kosztów wynikających z zajęcia wierzytelności.

W niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, ustalona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. kwota kosztów postępowania egzekucyjnego stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności, czyli [...] zł i jest nieadekwatna do nakładu pracy i rzeczywiście poniesionych kosztów w trakcie postępowania egzekucyjnego. Tym samym nastąpiło całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Następnie Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku. W postępowaniu prowadzonym przez organ egzekucyjny od początku wiadome było, że egzekucja z wierzytelności wobec trzeciodłużnika ([...] Sp. z o.o.) nie będzie wystarczająca na pokrycie wszystkich zobowiązań Dłużnika. Uzyskana wierzytelność po podziale pomiędzy wszystkich wierzycieli stanowiła symboliczne kwoty, które tylko teoretycznie powiększały ich stan majątkowy.

Ostatecznie, po naliczeniu kosztów postępowania egzekucyjnego wierzyciele zostali zobowiązani do zapłaty wysokich kwot, co w rzeczywistości skutkowało pomniejszeniem ich stanu majątkowego. Naliczenie tak wygórowanej, oderwanej od realiów gospodarczych opłaty egzekucyjnej i obciążenie nią Wierzyciela, w sytuacji kiedy nie został on zaspokojony w jakikolwiek sposób w postępowaniu egzekucyjnym, nie miał wpływu na przekazanie sprawy egzekucyjnej do administracyjnego organu egzekucyjnego, a podjęte w sprawie czynności egzekucyjne, za które naliczono opłatę, polegały wyłącznie na nadaniu korespondencji pocztowej (zawiadomienia o zajęciu) do podmiotów będących trzeciodłużnikaini, jest nie do zaakceptowania i w rażący sposób narusza uzasadnione interesy Wierzyciela oraz przeczy zasadzie zaufania do działań organów administracji publicznej.

Skarżąca podsumowując wskazała, że organ egzekucyjny nie uzasadnił adekwatności tak wysokich kosztów egzekucyjnych z tytułu zajęcia wierzytelności, co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia Wierzyciela nadmiernymi kosztami egzekucyjnymi, które w żadnym stopniu nie oddają kosztów rzeczywiście poniesionych przez organ egzekucyjny w tym postępowaniu. Organ ustalając opłatę egzekucyjną z tytułu zajęcia wierzytelności powinien dostosować ją do rzeczywiście poniesionych i racjonalnych kosztów związanych z dokonanym zajęciem, jednakże w dalszym ciągu, mimo wiążącego wyroku Sądu, kosztów takich nie sprecyzował ani nawet ich nie wykazał, a samo określenie maksymalnej opłaty na poziomie ponad 21 tys. zł w okolicznościach niniejszej sprawy nie może być traktowane jako zastosowanie się do wytycznych Sądu.

DIAS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

1. X. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie DIAS z dnia 28 lutego 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie NMUS z dnia 7 stycznia 2020 r. w sprawie obciążenia Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Wskazać należy, iż Sąd rozpoznając niniejszą sprawę na podstawie art. 153 P.p.s.a. jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w zapadłym uprzednio w niniejszej sprawie, prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 492/19, którym uchylono postanowienie DIAS z dnia 21 lutego 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 21 grudnia 2018 r. określające Skarżącej wysokość kosztów egzekucyjnych również w kwocie [...]zł.

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 443/09; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 P.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).

Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd, może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06).

Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II FSK 1057/11).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności skarżonych postanowień, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku tut. Sądu z dnia 12 czerwca 2019 r., ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy.

Podstawowy spór w rozpatrywanej sprawie koncentruje się wokół wykonania zaleceń Sądu sformułowanych w wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 492/19. W przedmiotowym sporze, zdaniem Sądu, rację ma Skarżąca, gdyż postępowanie organów egzekucyjnych narusza art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Wobec powyższego zauważyć należy, że w wiążącym w niniejszej sprawie powyższym prawomocnym wyroku Sąd udzielił organom jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania. Sąd wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016, sygn. akt SK 31/14, który przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. uznał za niekonstytucyjne i nakazał uwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania w niniejszej sprawie uznanych za niekonstytucyjne przepisów ma wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie Sąd w uzasadnieniu przytoczył fragmenty uzasadnienia wyroku Trybunału, z których jednoznacznie wynika, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Konkludując WSA w Krakowie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy nakazał organom uwzględnić sformułowane w tym wyroku oceny prawne.

Zatem wytyczne co do dalszego postępowania organów były jasne i konkretne. Z wytycznymi tymi na obecnym etapie, zarówno organ, który wyroku nie zaskarżył, jak i Sąd rozpoznający sprawę nie mogą polemizować.

Jak wynika z treści uzasadnień wydanych przez organy rozstrzygnięć zdają się one rozumieć zasadę określoną w art. 153 P.p.s.a., jednakże sposób jej realizacji przekreśla twierdzenia powołane w uzasadnieniach organów obu instancji.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że w zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym go postanowieniu NUS, organy nie zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r., gdyż zaproponowany przez organy sposób "miarkowania" nie odpowiada standardom wyznaczonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 sygn. akt TK 31/14, a do których zastosowania organy były zobowiązane wyrokiem tut. Sądu z dnia 12 czerwca 2019 r. Organy uznały bowiem, że koszty zajęcia wierzytelności są kilkakrotnie niższe niż maksymalna wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, a tym samym sporne koszty odzwierciedlają zasady wyszczególnione w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organy nie zbadały sprawy w sposób indywidualny, lecz ustaliły kwotowo górną granicę spornych kosztów stwierdzając, że skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie [...] zł, to 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynieść maksymalnie [...] zł, zaś wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów jest przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki (egzekucji z nieruchomości) z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności.

Przyjęcie przez organy wyłącznie mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zdaniem Sądu nie jest wystarczające dla miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Sąd zauważa, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie ma rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone w łącznej wysokości na kwotę [...]zł za podjęcie kilku nieskomplikowanych czynności, są adekwatne pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Uwzględnienie zaś realiów tej sprawy wymagało odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego. Brak rozważań w tej materii powoduje, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi została obciążona Skarżąca.

Zaaprobowanie przez Sąd przyjętego przez organ sposobu "miarkowania" oznaczałoby naruszenie standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Zauważyć należy, że organy nie wyjaśniły dlaczego uznały, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu jest wypełnieniem wymogu miarkowania.

Organ stosując prawo powinien tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku TK. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Odwoływanie się poprzez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w wyżej wymienionych okolicznościach z uwzględnieniem wyroku TK, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych.

Wobec tego, zaistniała podstawa do uznania, że organy nie wykonały zaleceń Sądu, bowiem nie powiązały wysokości kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu. Zdawkowe informacje zawarte w uzasadnieniach np. o kosztach wysyłki korespondencji (bez wykazania rzeczywistych kosztów), czy też ogólne stwierdzenie, że konieczne było zarejestrowanie poszczególnych tytułów w systemie informatycznym, w żadnym wypadku nie mogły być uznane przez Sąd za wypełnienie powyższych wymogów.

Sąd rozpoznający niniejszą skargę wskazuje kolejny raz na wyrok TK, w którym Trybunał stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą gwarantuje, iż wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Trybunał jednoznacznie zanegował dopuszczalność całkowitego zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Ponadto okoliczność, że nadal nie weszły w życie przepisy wykonujące wyrok TK z dnia 28 czerwca 2016 r., nie może stanowić podstawy do określania kosztów egzekucyjnych bez wykazania ich rzeczywistego poniesienia. Wskazać również należy, iż skutkiem wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., było wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności w zakresie przekroczenia ich maksymalnego rozsądnego pułapu. Minimalna ich granica nadal obowiązuje. W takiej sytuacji organ powinien ograniczać ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych do niebudzących wątpliwości wydatków, a więc kosztów poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego (podkreślenie Sądu).

Skoro do tej pory nie weszły w życie przepisy zgodne z Konstytucją RP, w zamian za niekonstytucyjne, to trudno by Skarżąca ponosiła tego negatywne konsekwencje. W ocenie Sądu, nie jest wystarczające w takiej sytuacji odnoszenie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej (tutaj, opłatę stosunkową dotyczącą zajęcia nieruchomości), tym bardzie że w rozpatrywanej sprawie działania egzekucyjne organu okazały się dla Skarżącej całkowicie bezskuteczne (jedyna suma, jaka została wyegzekwowana w kwocie [...]zł, została zaliczona przez organ egzekucyjny w całości na pokrycie kosztów egzekucyjnych), zatem Skarżąca jako Wierzyciel nie uzyskała z prowadzonej egzekucji żadnego przysporzenia. Wymaga przypomnienia, że wyrażona w art. 8 K.p.a. zasada proporcjonalności nakazuje podejmowanie przez administrację działań proporcjonalnych do zamierzonego celu. Nie powinny być zatem nakładane na stronę obowiązki niewspółmierne do celu, który miałby być osiągnięty dzięki ich nałożeniu.

Zdaniem Sądu, w obliczu powyższych ustaleń, określenie należnych kosztów na kwotę łącznie [...] zł narusza zasadę proporcjonalności. Co więcej, wyliczenie niewspółmiernie wysokich kosztów postępowania egzekucyjnego stwarza potencjalne zagrożenie, że wierzyciele nie będą kierować tytułów egzekucyjnych do organów egzekucyjnych w obawie przed grożącymi im kosztami tego postępowania. Oczywistym jest, że zachowanie takie nie sprzyja zasadzie praworządności, wyrażonej w art. 6 i art. 7 K.p.a.

Jedynie dla ścisłości należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym konsekwentnie przyjęto stanowisko prawne, w myśl którego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego należy wiązać z wpływem na ten rachunek środków finansowych. Na kwestię tę zwraca uwagę judykatura choćby w wyrokach NSA z dnia: 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16, 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, 9 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16).

Na marginesie niniejszej sprawy Sąd zauważa, że w art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. (z wyjątkami wskazanymi w art. 15 pkt 1 i pkt 2) przewidziano w zmienionym art. 64 § 4 maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych (...) nie więcej niż [...] zł, natomiast w zmienionym przepisie art. 64 § 6 (po zmianie, w innej jednostce redakcyjnej) przewidziano, że opłata manipulacyjna wynosi [...] zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji (...) [...] zł. Zatem, to nie samo zajęcie rachunku bankowego, lecz wysokość "wyegzekwowanych środków pieniężnych" będzie stanowić o należnym organowi egzekucyjnemu wynagrodzeniu, uzależnionym od swego rodzaju "skuteczności" podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Zwrócić należy również uwagę, że sądy administracyjne wielokrotnie zajmowały się kwestią miarkowania w oparciu o odniesienie się do innego przepisu regulującego opłatę innej czynności egzekucyjnej i zajmowały stanowisko, że ten sposób miarkowania nie wypełnia zachowania standardu określonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. Tytułem przykładu należy wskazać na wyroki zapadłe w analogicznych sprawach:

1. - wyrok tutejszego Sądu z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 408/19, od którego DIAS w Krakowie wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 2205/19 została oddalona,
2. - wyrok WSA w Kielcach z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 431/18, od którego DIAS w Kielcach wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II FSK 949/19 została oddalona,
3. - wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 184/19, od którego DIAS w Olsztynie wniósł skargę kasacyjną, która wyrokiem NSA z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1550/19 została oddalona
4. - wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1326/18.

Odnosząc się z kolei do przywołanego i cytowanego w uzasadnieniu postanowienia DIAS wyroku z dnia 30 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 404/19, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę wskazuje, że z przyczyn podanych powyżej nie podziela stanowiska przedstawionego w tym wyroku, że "wykonaniem zaleceń WSA w Krakowie i wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcie innej wierzytelności do kwoty [...]zł, a opłaty manipulacyjnej do kwoty [...]zł wynikające z zasady miarkowania kosztów egzekucyjnych".

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 153 P.p.s.a. za w pełni zasadny i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie NUS, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. Jednocześnie Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę wyjaśnia, że będąc związany stanowiskiem Sądu zawartym w wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r., w którym wskazano, że w pierwszej kolejności muszą być uwzględnione skutki wyroku TK z dnia 28 czerwca 2018 r., nie mógł odnieść się do pozostałych zarzutów skargi.

Organ egzekucyjny rozpoznając po raz trzeci sprawę zrealizuje zalecenia zawarte w wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 492/17 i w niniejszym uzasadnieniu, a w szczególności uwzględni, że wysokość kosztów egzekucyjnych powinna zależeć od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy (czasochłonności, pracochłonności) organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Ustalenia powyższe powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym znajdujących się w aktach sprawy. Postępowanie w sprawie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego, w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., powinno być przeprowadzone zgodnie z wymogami określonymi m.in. przepisami art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a., a orzeczenie powinno spełniać wymogi określone przepisami art. 124 w zw. z art. 107 § 3 i w zw. z art. 126 K.p.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz Skarżącej kwotę [...]zł, na którą składa się [...] zł tytułem wpisu sądowego, [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz [...] zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.