Uzasadnienie
Decyzją (nakazem płatniczym) z dnia 31 stycznia 2011 r., nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta D. ustalił S.W. (dalej: "skarżący") wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. w kwocie 1187 zł. Nakaz płatniczy został wystawiony na A.O..
Wymiar podatku ustalono na podstawie informacji podatkowej, ewidencji gruntów i budynków i przepisów podatkowych mających zastosowanie w sprawie.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że opodatkowania działki nr [...] tworzą jeden zwarty obszar, na którym prowadzona jest działalność rolnicza i wyodrębnienie w obrębie ww. nieruchomości drogi na działce [...] było zbyteczne i odbyło się poza wiedzą i zgodą właścicieli nieruchomości. Ponadto skarżący zakwestionował wysokość podatku od nieruchomości naliczonego od części działki [...] sklasyfikowanej w ewidencji gruntów i budynków jako tereny mieszkaniowe.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 4 lipca 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ zacytował mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa, w szczególności wskazał, że z treści art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2010 r., nr 193, poz.1287 ze zm.) wynika jednoznacznie, że podstawą wymiaru podatków (rolnego, leśnego, od nieruchomości) stanowią dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków i w oparciu o te właśnie dane organy podatkowe ustalają wymiar zobowiązania podatkowego.
Z zapisów ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę M., wynika, iż skarżący jest właścicielem gruntów (działki nr [...]) o łącznej powierzchni 4,8800 ha sklasyfikowanych w ewidencji gruntów odpowiednio jako tereny mieszkaniowe (B); drogi (dr), grunty rolne zabudowane (Br-RIIIb); grunty orne (R) klasy Illb, IVa, IVb; pastwiska trwałe (Ps) klasy V, lasy (Ls) klasy IV i V jak również właścicielem budynku mieszkalnego o powierzchni użytkowej wynoszącej 120 m2. Tym samym jako współwłaściciel, jest podatnikiem podatku rolnego, od nieruchomości oraz leśnego. Organ II instancji zwrócił także uwagę, że prawidłowe są ustalenia organu I instancji odnośnie przedmiotu opodatkowania, a zatem prawidłowa jest również wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 rok. Kolegium zaznaczyło, że ustalając wymiar podatku organy związane są aktualnymi zapisami w ewidencji gruntów i budynków i w żadnym wypadku nie są one uprawnione do ich kwestionowania czy zmiany. Do dokonywania takich zmian uprawnione jest Starostwo Powiatowe właściwe ze względu na położenie gruntu, nie zaś organ podatkowy w toku postępowania podatkowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
- - błędne ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie, że jest we władaniu wszystkich gruntów, w sytuacji gdy jasno wynika z ewidencji gruntów i budynków będącej podstawą ustalania podatku działka nr 124 o po w. 0,15 ha jest w samoistnym posiadaniu Gminy i Miasta D., a nie we władaniu skarżącego;
- - naruszenie przepisów tj. art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, poprzez pominięcie samoistnego posiadacza jako zobowiązanego do uiszczenia podatku, co w dalszej kolejności miało wpływ na błędne ustalenie skarżącemu wysokości podatku;
- - naruszenie przepisów tj. art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o podatku rolnym, a to poprzez niewłaściwe zastosowanie i przerzucenie obciążenia podatkowego z samoistnego posiadacza na właściciela nieruchomości, w sytuacji gdy to samoistny posiadacz jest obowiązany do zapłaty podatku rolnego - co w dalszej kolejności miało wpływ na błędne ustalenie skarżącemu wysokości podatku;
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1066), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.). W myśl art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem narusza prawo w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu pranego.
Sąd zauważa, że zarówno w podatku rolnym, jak i w podatku od nieruchomości oraz w podatku leśnym ustawodawca przyjął zasadę, że podatek ciąży na właścicielu gruntu (nieruchomości), chyba, że przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 617 ze zm.) podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2, który stanowi, że jeżeli grunty znajdują się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym. Podobna regulacja została zawarta w art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 716 ze zm.) oraz w art. 2 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 374).
Stąd zasadniczo podatnikiem jest właściciel gruntu (gdy tytuł własności i stan faktycznego posiadania związane są z tym samym podmiotem), natomiast w sytuacji, gdy występują dwa podmioty – właściciel i posiadacz samoistny, podatnikiem jest posiadacz samoistny. Jeżeli zatem zostanie ustalone w toku postępowania podatkowego, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym innej osoby niż właściciel, to nakaz płatniczy powinien być skierowany do posiadacza samoistnego, gdyż to na nim ciąży obowiązek podatkowy. Wskazane wyżej przepisy rozstrzygają zatem kwestię pierwszeństwa w przypisaniu określonemu podmiotowi statusu podatnika w sytuacji, w której obok przysługującego jednemu podmiotowi prawa własności, nieruchomość pozostawała w posiadaniu samoistnym innego niż właściciel podmiotu.
Należy podkreślić, że posiadanie, w tym posiadanie samoistne, jest stanem faktycznym, polegającym na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Posiadaczem samoistnym jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel (art. 336 k.c.). Rozstrzygające znaczenie ma więc rozległy zakres władania rzeczą, na wzór prawa własności, chociażby nawet nie poparty przysługującym posiadaczowi prawem własności. Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada jest jej posiadaczem samoistnym (art. 339 k.c.).
W większości przypadków posiadaczem samoistnym jest prawowity właściciel. Jednak może się także zdarzyć, że daną rzeczą faktycznie włada jak właściciel osoba niebędąca właścicielem - pozostająca w dobrej lub złej wierze.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznanej sprawy należy zatem zauważyć, że ustalenie w czyim i jakiego rodzaju posiadaniu znajdował się przedmiot opodatkowania w 2016 r. było kluczową dla rozstrzygnięcia okolicznością faktyczną. Rację mają organy, że co do zasady podstawę wymiaru podatków, w szczególności podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości stanowią dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków – art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2015 r., poz. 520 ze zm.). Należy jednak podkreślić, że zakres informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków został określony przez samego ustawodawcę w art. 20 ust. 1 - 3a ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, z jednoczesnym upoważnieniem Rady Ministrów, zawartym w art. 20 ust. 4 powołanej ustawy, do rozszerzenia tego zakresu w drodze stosownego rozporządzenia, przy uwzględnieniu zadań administracji publicznej.
Tylko zatem Rada Ministrów została przez ustawodawcę upoważniona do rozszerzenia zakresu informacji objętych ewidencją gruntów i budynków, w tym informacji określonych w art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, dotyczących osób władających gruntami. W ewidencji gruntów i budynków wykazuje się bowiem właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych inne osoby fizyczne lub prawne, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części. W orzecznictwie wskazuje się, że skoro według art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się jedynie władających gruntami państwowymi i samorządowymi, a Rada Ministrów nie wydała rozporządzenia o rozszerzeniu zakresu informacji objętych ewidencją gruntów i budynków, dotyczących osób władających innymi gruntami, to nie można przepisów § 10 ust. 2 oraz § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2015 r., poz. 542) traktować jako podstawy prawnej do wykazywania w ewidencji gruntów i budynków władających również innymi gruntami, niż grunty państwowe lub samorządowe (zob. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 lutego 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 18/07, LEX nr 342601).
Sąd nie neguje przy tym, że zapisy ewidencji gruntów i budynków mają znaczenie dokumentu urzędowego. Znaczenie mocy dowodowej dokumentu urzędowego zostało wskazane w art. 194 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2016 r., poz. 716 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przepis ten wprowadza wobec powyższego domniemanie prawdziwości twierdzeń wypływających z takiego dokumentu. Domniemanie to nie jest jednak niepodważalne. Możliwość obalenia tego domniemania wynika z § 3 tego przepisu, który nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom wymienionym w tych przepisach. Możliwość ta istnieje tym bardziej, że przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia), nie pozwalają na wpisanie do ewidencji gruntów danych dotyczących posiadacza samoistnego, który jest podatnikiem wskazanych wyżej podatków przed właścicielem.
W sytuacji takiej jak w rozpoznanej sprawie dane zawarte w ewidencji mają znaczenie drugorzędne. Uznanie za prawidłowe stanowiska odmiennego prowadziłoby do sytuacji, w której ewidencja gruntów i budynków zawsze stanowiłaby jedyną podstawę wymiaru podatków, nawet wtedy, gdy dane z tej ewidencji byłyby niezgodne ze stanem rzeczywistym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 20.06.2013 r., sygn. akt I SA/Kr 800/11 i wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7.
- 02. 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 1145/12).
Sąd zauważa, że w rozpoznanej sprawie organy pominęły kwestie podmiotowe, gdyż nie poczyniły wystarczających rozważań odnośnie tego kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego na 2016 rok w zakresie działki nr [...] (wykorzystywanej jako droga), wskazując na związanie zapisami widniejącymi w ewidencji gruntów i budynków. W sytuacji jednak ujawnienia w ewidencji wyłącznie danych właściciela, a przez to braku danych dotyczących samoistnego posiadacza, należało przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym innego podmiotu (Gminy D.), na której w takim przypadku ciążyłby obowiązek podatkowy. W tym miejscu wskazać należy, że w aktach administracyjnych sprawy, na karcie nr 10 znajduje się dokument, z treści którego wynika, że władającym działką nr [...] jest Urząd Gminy i Miasta w D.Organy obu instancji nie dokonały oceny tego dowodu.
Reasumując, w związku z tym, że organy nie podjęły wszystkich koniecznych działań, które pozwoliłyby na ustalenie stanu faktycznego w zakresie ustalenia podmiotu zobowiązanego do uiszczenia podatku od nieruchomości, podatku rolnego i leśnego, a w konsekwencji dokonały rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niepełny materiał dowodowy, doszło do naruszenia art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem przeprowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia ustalenia kto jest podatnikiem przedmiotowych podatków.
Z uwagi na stwierdzone uchybienia, działając na zasadzie art. 145 § 1 ust.1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.