Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 maja 2015 roku, sygn. akt I SA/Łd 141/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] roku ustalającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 rok.
Postanowieniem z 15 września 2015r. WSA w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną D. A. z powodu nieuiszczenia wpisu w zakreślonym terminie. Od orzeczenia tego skarżąca 6 października 2015r. wniosła zażalenie, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 stycznia 2016r., sygn. akt II FZ 932/15 zostało oddalone.
Postanowieniem z 16 września 2016r. WSA w Łodzi odmówił stronie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z 2 marca 2016r. odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 października 2016r. D. A. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 września 2016 r. odmawiającego przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie WSA w Łodzi z 2 marca 2016 r.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia, a ponadto 29 grudnia 2016r. nadesłała dokumenty i oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej, w tym odpisy deklaracji VAT-7K za trzy kwartały 2016 roku, wydruki podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 11 miesięcy 2016 roku, kserokopię odcinka emerytury za styczeń 2017 roku. Oświadczyła przy tym, że nie posiada żadnych rachunków bankowych.
Postanowieniem z 13 stycznia 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił D. A. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia. W uzasadnieniu podkreślono, że informacje zawarte w aktualnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowią w istocie powtórzenie oświadczeń zamieszczonych we wniosku skarżącej z dnia 7 czerwca 2016r., a także we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy i żadnej mierze nie wynika z nich, aby sytuacja materialna skarżącej uległa tak istotnemu pogorszeniu, aby uzasadniała przyznanie skarżącej prawa pomocy na obecnym etapie postępowania.
W szczególności z przedstawionego aktualnie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto (2.178 zł brutto), którego tytułem zajęcia komorniczego pobierana jest kwota 544 zł. Nadal zamieszkuje w domu należącym do jej siostry, która ponosi koszty jego utrzymania. Także w ramach posiadanego majątku skarżąca nie wykazała zmian sugerujących, iż jej sytuacja materialna w tym zakresie uległa istotnemu pogorszeniu. Nadal jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i oszczędności w kwocie 20 zł zgromadzone na książeczce A.. Referendarz wskazał ponadto, że aktualnie wykazana przez skarżącą kwota zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości wynosi 8.492 zł, podczas gdy w poprzednio złożonym wniosku wykazywane przez skarżącą zadłużenie z tego tytułu opiewało na kwotę 15.000 zł, co pozwala przyjąć, że w tym zakresie sytuacja materialna zmieniła się na korzyść skarżącej.
W sprzeciwie z 13 lutego 2017r. od tego postanowienia skarżąca podniosła, że wbrew ustaleniom referendarza, nie posiada środków niezbędnych do uregulowania należności sądowych. W uzasadnieniu ponownie powołała się na swoją trudną sytuację materialną i życiową, obciążenia egzekucyjne, konieczność korzystania z pomocy siostry, a także zły stan zdrowia. Wskazała ponadto, że referendarz nie zauważył pozostałych spraw toczących się przez tutejszym sądem, w których skarżąca również musi ponosić koszty sądowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że w dniu 15 sierpnia 2015r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.
W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 nie ma w tym wypadku zastosowania. Przepis art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został bowiem wymieniony w art. 2 jako przepis, który należy stosować do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. W związku z tym w tym wypadku stosuje się przepis art. 260 p.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu. Tym samym z mocy art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 73 w zw. z art. 2 ustawy zmieniającej uznać należy, że postanowienie referendarza sądowego z 13 stycznia 2017r. w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu utraciło moc, a wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd.
Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
Rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym (trzecim) wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z 3 czerwca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów, a następnie postanowieniem z 22 września 2014r., sygn. akt II FZ 1241/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na ww. postanowienie. Ponadto w aktach sprawy znajduje się prawomocne postanowienie referendarza sądowego z 20 czerwca 2016r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, którego skarżąca nie kwestionowała w drodze sprzeciwu.
Z uwagi na treść art. 165 oraz art. 170 p.p.s.a., ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 654/08, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA).
Z treści oświadczeń skarżącej wynika, że stanowią one w zasadzie powtórzenie oświadczeń złożonych zarówno we wniosku z 7 czerwca 2016r., jak i 11 marca 2014r. Z przedstawionego aktualnie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca nadal prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto (2.178 zł brutto), z którego tytułem zajęcia komorniczego pobierana jest kwota 544 zł. W dalszym ciągu zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej siostry, która ponosi koszty jego utrzymania. Także w ramach posiadanego majątku skarżąca nie wykazała zmian sugerujących, iż jej sytuacja materialna w tym zakresie uległa istotnemu pogorszeniu. Nadal jej majątek stanowi działka o pow. 818 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i oszczędności w kwocie 20 zł zgromadzone na książeczce A..
Jednocześnie wbrew twierdzeniom strony zawartym w sprzeciwie istotnego pogorszenia sytuacji skarżącej, mającego wpływ na możliwość poniesienia kosztów sądowych w żądanym obecnie zakresie nie potwierdzają nadesłane przy sprzeciwie dokumenty dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W szczególności z nadesłanych wyciągów z księgi przychodów i rozchodów wynika, że prowadzona przez skarżącą działalność finansowo-księgowa do końca listopada 2016 roku przyniosła przychód w wysokości 11.359 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 37.480 zł, co skutkowało stratą w wysokości 26.121,74 zł.
W orzecznictwie nie budzi jednak wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13).
Podsumowując wskazać należy, że w dalszym ciągu podstawowym źródłem utrzymania skarżącej pozostaje jej świadczenie emerytalne w kwocie 1.260 zł netto, które w zestawieniu z wysokością obciążających ją w chwili obecnej kosztów sądowych w kwocie 100 zł w zakresie wpisu od zażalenia oraz wykazaną kwotą potrącenia komorniczego nie pozwala na przyjęcie tezy o utracie przez stronę możliwości sfinansowania kosztów procesu we wskazanym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, w której koszty utrzymania wnioskodawczyni, są jak sama stwierdziła pokrywane przez jej siostrę.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy wraz z nadesłanymi dodatkowymi oświadczeniami i dokumentami nie wskazuje na istotną zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych, które uzasadniałyby przyznanie skarżącej prawa pomocy na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
AKE.