Uzasadnienie
I SA/Łd 398/09
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych, utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]., nr [...] o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem J. B. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 14 listopada 2008 r. J. B. zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP.
Z dokumentacji sprawy wynika, że prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany zatrudniał pracowników i nie opłacał składek w części finansowanej przez nich.
Organ powołał się na ustawę z dnia [...] o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), z której wynika, że należności mogą być umorzone w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Definicję całkowitej nieściągalności podaje art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W myśl art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z 2003r.) określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Na podstawie powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności.
Ponadto zgodnie z art. 29 u.s.u.s. Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Jednak zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29, a więc nie ma możliwości ich umorzenia, ani rozłożenia na raty i odroczenia terminu ich płatności. Prezes uznał zatem, że decyzja z dnia 8 stycznia 2009 r. jest prawidłowa, bowiem, postępowanie o umorzenie zadłużenia w części finansowanej przez ubezpieczonych jest bezprzedmiotowe. W świetle obowiązującego stanu prawnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych w przedmiocie umorzenia bądź odmowy umorzenia przedmiotowych składek.
Decyzja Prezesa ZUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. przez J. B., który uznał ją za krzywdzącą. Zarzucił, że w uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS napisał, że nie zostały dołączone żadne dokumenty, co nie jest to prawdą, gdyż do odwołania były dołączone PIT-y 28 oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego.
Skarżący stwierdził, że w ostatnich miesiącach stan jego zdrowia uległ pogorszeniu i otrzymał skierowania na konsultacje neurologiczne i chirurgiczne (ma problemy z nadciśnieniem, chodzeniem, bóle kręgosłupa, przepuklinę).
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Możliwość umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek przewiduje art. 28 u.s.u.s. Kolejne ulgi w postaci odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia ich na raty wprowadza art. 29 tej ustawy. W myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29.
Jeżeli zatem wniosek osoby prowadzącej działalność gospodarczą (pracodawcy) o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje wyłącznie składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brakuje bowiem przedmiotu postępowania, gdyż nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. W przypadku zaś, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 u.s.u.s., należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich. Aczkolwiek umorzenie postępowania, jak i odmowa umorzenia należności z tytułu składek oznaczają w rezultacie brak pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (umorzenia składek), to jednak nie mogą być one podejmowane niejako zamiennie. Przede wszystkim dlatego, że jest to równoznaczne z niewłaściwym zastosowaniem przepisu prawa, ale również z tego względu, że strona powinna uzyskać od organu jednoznaczną informację o powodach, dla których uwzględnienie jej wniosku nie było możliwe (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r. III SA/Wa 2036/06, LEX nr 328195, a także wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 września 2006 r. III SA/Wa 1765/06, LEX nr 265481).
Inaczej mówiąc, organ może merytorycznie rozpoznać wniosek zobowiązanego będącego płatnikiem składek z tytułu ubezpieczenia, ale wyłącznie w zakresie zaległości dotyczących jego osoby. Oznacza to, że ani stan zdrowia zobowiązanego, ani inne, nawet nadzwyczajne okoliczności, nie mogą być podstawą do uwzględnienia wniosku o umorzenie długu dotyczącego składek finansowanych przez pracowników płatnika.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.
TF